Morgunblaðið - 22.10.1999, Síða 30

30 FÖSTUDAGUR 22. OKTÓBER 1999
MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
Imyndað
landslag á
Islandi
Norski listamaðurinn Patrick Huse sýnir
----7---------------------
nú á Islandi í annað sinn og viðfangsefni
hans að þessu sinni er íslenskt landslag. Að
hans mati ristir þó landslagslistin dýpra en
flesta líklega grunar og hann telur að í raun
séu þar til umfjöllunar sum erfíðustu við-
fangsefni samtíðarinnar. Patrick telur að
landslagsmálverkið sé hápólitiskt mál.
Morgunblaðið/Ásdís
„Þegar málarinn sýnir málverk sitt er hann að miðla siðferðileg-
um og pólitískum skilaboðum," segir Patrick Huse.
MYNDVERK Patricks
Huse eru ólík flestu því
sem við erum vön að
sjá í íslenskum listasöl-
um. Til að byrja með beitir hann
erfíðri og tímafrekari tækni en al-
mennt gerist nú til dags og því til
viðbótar hefur hann valið sér til
umfjöllunar eyðilegasta landslag
sem hann gat fundið á hinu
hrjóstruga íslandi. Sýningar
Patricks hafa vakið mikla athygli í
Noregi þar sem þær eru bæði fjöl-
sóttar og umdeildar, og hann sýn-
ir einnig víðar, meðal annars í
Bandaríkjunum. Þetta er samt
önnur sýningin sem Patrick held-
ur hér á Islandi.
„Ahugi minn á íslensku lands-
lagi er niðurstaða úr langri rann-
sókn. I raun hófst þetta þannig að
ég þóttist sjá innra með mér eitt-
hvert landslag sem mér fannst
túlka það sem ég vildi segja. Síðan
fór ég að leita að landslaginu sem
ég sá í huga mér. Ég fann það
fyrst á vesturströnd Noregs og
sýningin sem kom til Hafnarborg-
ar fyrir nokkrum árum var byggð
á því. Svo sagði Odd Nerdrum við
mig að ég yrði að fara til íslands.
Ég gerði það og hér fann ég
landslagið sem ég hafði séð fyrir
mér. Það var eins og að koma
-heim. Þetta var auðvitað tilviljun
og ég hefði eflaust getað fundið
svipað landslag annars staðar þar
sem jarðfræðilegar aðstæður eru
svipaðar."
Patrick segist hafa sérstakan
áhuga á svæðum þar sem landið
er að opnast eða rifna í sundur
enda er yfirskrift sýningarinnar á
Kjarvalsstöðum „Rifa“. Að baki
þessu verkefni liggur mikil saga:
„Ég hafði lengi unnið að því að
reyna að fanga náttúruna í mynd-
um mínum áður en ég fór að mála
landslag. Fyrir mér lýtur lands-
lagið ekki aðeins að hinu ytra um-
hverfi heldur líka að öllum þáttum
lífsins; við sjálf erum líka náttúra
í vissum skilningi og mannsmynd
getur túlkað náttúruna jafn vel og
landslagsmynd. En með sýning-
unni „Norrænt landslag" sem var
hér á Islandi í Hafnarborg fannst
mér að ég hefði fundið hugmynd-
um mínum réttan farveg. Sú sýn-
ing var hin fyrsta af þremur sem
ég lít á sem eina heild. „Rifa“ er
önnur sýningin í röðinni og nú er
ég að vinna að þeirri þriðju sem
verður opnuð árið 2001.“
Sýnir líka myndbönd
Sýningum Patricks fylgja stór-
ar bækur og Patrick segir að text-
arnir og samvinnan við fræði-
menn, gagnrýnendur og
listfræðinga sé mikilvægur þáttur
í úrvinnslu hugmynda sinna. Jafn-
framt málverkunum sýnir hann
líka myndbönd sem orðið hafa til
á sama tíma og sýningin og fjalla
um landslagið og úrvinnslu þess í
myndunum, og á sýningunum eru
líka textar, festir beint á veggi
salarins, sem tengjast myndunum
og hugmyndunum á bak við þær.
„Markmiðið er að miðla hugmynd-
um, að koma einhverju á fram-
færi, og það getur verið býsna erf-
itt nú á dögum þegar svo mikið af
upplýsingum dynur á okkur allan
daginn. Málverkið er í eðli sínu
mjög hljóðlát list en getur þó
miðlað miklu. Inntakið í sýningum
mínum er hins vegar hugmyndin,
ekki bara hið fagurfræðilega, og
þess vegna beiti ég hvaða tækni
sem mér þykir þurfa til að koma
skilaboðunum frá mér. Þetta hef-
ur stundum farið í taugarnar á
þeim sem kenna sig við hug-
mynda- eða konseptlist því þeir
virðast telja að málarar eigi að
halda sér við málverkið og að þeir
sjálfir hafi einkarétt á að beita
öðrum miðlum og blanda þeim
saman. Málverkið er hins vegar
ekki síður hugmyndalist en hvað
annað og auðvitað beitir maður
öllum ráðum til að koma því á
framfæri sem maður vill miðla.
Tæknin er mjög mikilvæg og
það liggur mikil vinna á bak við
myndir mínar. Sem málari þarf
maður að geta túlkað hvað sem er
í málverkinu og til þess þarf mikla
tæknilega þekkingu. Ég nota yfir-
leitt mörg litalög til að ná fram
þeirri áferð og þeim áhrifum sem
ég leita eftir, ekki „þurra og þekj-
andi liti“ eins og einn gagnrýn-
andi hér skrifaði um daginn. En
tæknin er auðvitað ekki markmið
í sjálfu sér heldur aðeins tæki til
að koma frá sér hugmyndum, til
að miðla einhverju til áhorfand-
ans.“
Flókin listaverk geta verið
torskilin og listamaðurinn verður
að geta útskýrt þau ef með þarf.
„Maður getur ekki ætlast til þess
að fólk skilji verkin ef maður get-
ur ekki útskýrt þau sjálfur. Lista-
umhverfið nú á dögum er þannig
að listamaðurinn þarf hvort eð er
að geta talað um verk sín - út-
skýrt þau fyrir safnstjórum,
blaðamönnum og öðrum - og þess
vegna þykir mér eðlilegt að
byggja slíka útskýringu inn í sýn-
inguna sjálfa. Þannig verður sýn-
ingin að eins konar kennslutæki."
Mikilvægt að rækta eigin garð
Patrick telur það mikilvægt,
ekki síst fyrir litlar þjóðir eins og
Islendinga og Norðmenn, að
rækta þá myndlist sem sprettur
fram hjá þeim sjálfum. „Það er
sterk tilhneiging til að fella alla
myndlist í sama farveg, til að búa
til eitthvað sem hægt sé að kalla
alþjóðlega samtímalist, en slíkt
getur aldrei fætt af sér merkileg
verk og það er síst heppilegt til að
kynna listamenn alþjóðlega. Það
þýðir lítið fyrir okkur að senda
listamenn til New York sem eru
bara að apa eftir það sem þar er
gert eða var gert fyrir nokkrum
árum. Nýsköpun í listum verður
ekki þar sem allir eru að keppast
við að vera eins. Hún verður frek-
ar í jaðrinum þar sem fólk leitast
við að tjá sína eigin sérstöðu. Við
eru öll ólík og list okkar á að end-
urspegla það.
Málverk er ekki pólitískt út af
fyrir sig - það er bara málverk -
en ákvörðun listamannsins þegar
hann hefst handa við að mála er
pólitísk eða að minnsta kosti sið-
ferðileg ákvörðun og þegar hann
sýnir síðan málverkið er hann að
miðla siðferðilegum og pólitískum
skilaboðum. Þetta felur í sér
mikla ábyrgð og listamaðurinn
verður að vera sér meðvitandi um
þá ábyrgð sem hann ber. Þessi
ábyrgð fellur líka á alla þá sem að
umfjöllun um listina koma -
blaðamenn, sýningarstjóra og
gagnrýnendur - og að lokum er
það áhorfandinn sem endanlega
meðtekur verkið og tekur við
þeim skilaboðum sem það ber.“
Nýjar bækur
• HEIMSINN ervísindaskáldsaga
eftir Gregory Benford, í þýðingu
Björns E. Árnasonar eðlisfræðings.
Bókin heitir á frummálinu Cosm.
I fréttatilkynningu segir að bókin
sé af „harðara taginu“ og gerist á
árinu 2005. Eitthvað fer úrskeiðis í
tilraun öreindafræðings, ungrar og
brussulegrar vísindakonu, með úran
við nýjasta og öflugasta háorkuhr-
aðal Bandaríkjanna við Brookhaven
á Long Island eyju. Þá kemur fram
afar torkennilegur hlutur, gljáandi
kúla á stærð við körfubolta.
Kúlan reynist enn undarlegri en
nokkurn gat órað fyrir og þegar vís-
indakonan fer að rannsaka kúluna
fær hún að kenna á óvild fjölmiðla,
vísindasamfélags, ríkisvalds og jafti-
vel kirkju og trúarhópa.
Gregory Benford er þekktur pró-
fessor í stjarneðlisfræði við Kali-
fomíuháskóla í Irvine í Banda-
ríkjunum.
Bókin kom út í Bandaríkjunum í
fyrra.
Útgefandi er Hávellir ehf. Bókin
er 334 bls., unnin í Birti fjölmiðlun
og Prentsmiðjunni Odda ehf. Verð
3.480 kr.
• LAND birtunnar er Jjósmynda-
bók með myndum Hauks Snorra-
sonar ljósmyndara. Landlýsing er
eftir Magnús Tuma Guðmundsson
jarðeðlisfræðing.
Haukur lærði ljósmyndun hjá
Skyggnu Myndverki ehf. í Reykja-
vík. Hann hefur starfað við ýmis
sérverkefni sem sjálfstætt starfandi
ljósmyndari. Aðaláherslan hefur
verið á landslagsmyndatökur sem
tengjast áhuga hans á útivist í ís-
lenskri náttúru. Myndir Hauks hafa
m.a. birst í ýmsum auglýsingum,
bókum, blöðum og á almanökum.
Haukur tileinkar foreldrum sín-
um, Nönnu Snorrason og Snorra
Snorrasyni, þessa bók.
Ávarp í bókina ritar hr. Ólafur
Ragnar Grímsson, forseti Islands.
Útgefandi er Snerruútgáfan ehf.
Bókin er 132 bls., í stóru broti, og
kemur út á ensku, þýsku, frönsku
og spænsku auk íslensku. Verð allra
bókanna er 4.995 kr.
-------♦ ♦ ♦-------
Jónas Ingi-
mundarson
í Hafnarkirkju
JÓNAS Ingimundarson leikur á
píanótónleikum á Höfn, Hafnar-
kirkju, kl. 15 á sunnudag.
Á efnisskránni eru tvö verk eftir
Beethoven og valsarnir eftir Chop-
in. Jónas leikur sónötuna sem Beet-
hoven samdi ungur að árum og þá
síðustu sem hann samdi fimm árum
fyrir andlát sitt.
Nýlega kom út hjá Japis geisla-
plata með leik Jónasar á dönsum
Chopins, þ.e. pólónesum og
mazúrkum.
Halla Har.
Ástin blómstrar í Síam
sýnir í
Kirkjuhvoii
HALLA Haraldsdóttir opnar sýn-
ingu í Listasetrinu Kirkjuhvoli,
Akranesi á morgun, laugardag. Þar
sýnir hún olíumálverk, vatnslita- og
akrílmyndir ásamt glerverkum.
í fréttatilkynningu segir að við-
fangsefnið í myndum Höllu sé ís-
lensk náttúra, fólkið og mannlífið.
Halla stundaði nám við Handíða-
og myndlistaskóla Islands. Hennar
aðalkennari þar var listamaðurinn
Erró. Halla fór síðan í kennara-
deild skólans. Hún stundaði nám í
Danmörku hjá kunnum dönskum
listmálara og leiðbeinenda, Sören
Edsberg, og frá 1978 hefur hún
verið af og til fyrst við nám og
seinna störf á hinu virta gler- og
mosaikverkstæði Dr. H. Oidtmann
í Þýskalandi og námskeið hjá Vin-
ery Stained Glass Studio, Madison,
USAárið 1995.
Halla hefur haldið yfir tuttugu
Verk eftir Höllu Haraldsdótt-
ur sem sýnir í Listasetrinu
Kirkjuhvoli, Akranesi.
einkasýningar og tekið þátt í mörg-
um samsýningum.
Sýningunni lýkur 7. nóvember.
Listasetrið er opið alla daga nema
mánudaga frá kl. 15-18.
KVIKMYNDIR
S a m b í ó i n
KÓNGURINN OG ÉG ★ ★%
Leikstjdrn: Richard Rich. Handrit
og söngvar: Rodgers og Hammer-
stein. Aðalhlutverk ísl. útg.: Þórunn
Lárusdóttir, Egill Ólafsson, Þór-
hallur Sigurðsson, Grímur Gísla-
son, Arnar Jónsson, Rúnar Freyr
Gíslason, Selma Björnsdóttir og
Hilmir Snær Guðnason. Warner
Bros. 1999.
SÖNGLEIKURINN Kóngurinn
og ég sló í gegn fyrir tæpri hálfri
öld á sviði og á hvíta tjaldinu. Nú
hefur leikurinn verið endurtekinn
á Broadway, en hins vegar er
spurning hvort kvikmyndin, sem
nú er teiknimynd, muni njóta jafn
mikilla vinsælda og sú fyrri.
Sagan segir frá Önnu, breskri
kennslukonu og ungum syni henn-
ar Lúlla, sem halda alla leið til
Síam til að kenna börnum kóngsins
vestræna siði. Kóngabörnin eru
átta, og krónprinsinn sem er langt-
um elstur fellur fyrir vinnustúlku
rétt eins og kóngurinn fyrir
kennslukonunni og eru þessar
landamæralausu ástarsögur meg-
inþema myndarinnar.
Ég man ekki nákvæmlega eftir
myndinni frá 1956, þar sem Yul
Brynner og Deborah Kerr skeyttu
skapi sínu hvort á öðru milli þess
að svífa saman um dansgólfið, og
veit ekki hvort nákvæmlega er far-
ið eftir því handriti hér. Mér finnst
handritið ekki nógu hnitmiðað,
frekar eins og valin atriði hafi ver-
ið sett saman og rökræn framvinda
látin lönd og leið.
Ég býst fullkomlega við að
Warner Bros. hafi ætlað þessari
mynd að höfða til barna, líkt og
fyrri mynd þeirra The Quest for
Camelot, Disney-myndirnar og
Anastasía. Mér finnst þessi saga
ekki nógu gott val, þar sem hún
fjallar um tilfinningar fullorðinna
og hefur ósköp litla skírskotun í
heim barna. I myndinni eru heill
hellingur sætra síamískra kónga-
barna, en þau eru aukapersónur;
áhorfendur kynnast þeim ekki,
vita ekki einu sinni hvað þau heita.
Ef hún á að höfða til fullorðinna,
þyrfti að vinna hana og kynna
öðruvísi. Þannig að þó myndin sé
að mörgu leyti vel gerð missir hún
eiginlega marks.
Handritið er ekki alveg nógu vel
þýtt, og það er heldur pirrandi
hversu mismálhaltar síamísku
persónurnar eru frá einu atriði til
annars. íslenska hljóðsetningin er
mjög vel unnin, sem endranær, þar
sem Laddi fer á kostum í hlutverki
Lilla. Stjarna myndarinnar er
samt Þórunn Lárusdóttir sem leik-
ur og syngur fyrir Önnu og gerir
það með eindæmum vel.
Hildur Loftsdóttir