Skírnir

Volume

Skírnir - 01.08.1908, Page 85

Skírnir - 01.08.1908, Page 85
Stikukerfið. 277 anir lagarmálsins bæði hjá oss og öðrum þjóðum 'dregnar af ílátunum, sem mælt er í (sbr. tunna, kútur, pottur, peli), og höfum vér þar mjög hentugt orð fyrir frumheitið »liter«, þar sem er mœlir, því að pottur mætti heldur segja að væri villandi, eins og nú stendur á. Engin vandræði eru heldur að fá íslenzk orð yfir »dekaliter« (sJcjóla), »hekto- Iiter« (ker) og »kiloliter« (dma), en »deciliter« mætti vel kalla staup og »centiliter« skel, eins og Hollendingar kalla það »vingerhoed« (o: fingurbjörg). Annars munu þessi smærri skiftinefni vera fremur sjaldhöfð í viðskiftum. Flatarmálsstærðirnar1) »are« og »hcktare« hefir verið lagt til að fengi íslenzku heitin reitur og teigur, sem virð- ist að flestu leyti vel fallið. Teigur er fornt og fallegt heiti á afmarkaðri landspildu (einkum sléttlendi), sem farið er nú að úreldast um ákveðna flatarmálsstærð (í stað þess komið: dagslátta), og hefir auk þess táknað sitt hvað í túni og á engjum (vallarteigur, engjateigur), svo að það getur varla fremur talist villandi, að nota það um »hekt- are«, heldur en orðið míla (metramíla.) um »myriameter«, eins og gjört var í stjórnarfrumvarpinu og stendur nú í lögunum um »metramæli og vog«, enda mætti kalla »hektare« til skýringar í viðlögum málteig eða mæliteig (sbr. málband, raálfaðmur). Auðvitað getur sitt sýnst hverjum um það, hvort hin eða þessi íslenzk heiti á ýms- um máls- og vogareindum stikukerfisins sé heppileg, og má vera að sumum þeirra sé vandfundnar táknanir, en fyrir því þurfum vér ekki að leggja árar í bát, fremur en Bollendingar, sem munu hafa valið hverri eind í stiku- kerfinu hollenzkt heíti. Mestir annmarkar eru líklega á því, að finna hentug íslenzk nöfn á sumum vogareindum, en þó má þar beita sama ráði og við lengdarmál og *) Ölafur Danielsson stæröfræðingur liefir bent á það, að betra væri í flatarmáli að hafa flatar- en fer-, og mætti þá t. d. segja: „flatar- stika“, „fiatarröst11, „flatarskor11 (o: ,,fersentimetri“) o. s. frv. — Sam- kvæmt því væri réttnefni í rúmmáli: „rúmstika“ (a: teningsstika) o. s. frv. sem þeir Bjarni Jónsson frá Vogi og Guðm. Björnsson hafa fundið. Þó virðist raega vel una við heitin: „ferstika“, „teDÍngsstika“ o. s. frv.

x

Skírnir

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Skírnir
https://timarit.is/publication/59

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.