Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Volume

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1955, Page 10

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1955, Page 10
14 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS sína. Húsið hefur verið alveg við gamla veginn og vitað við áttum eins og kirkja. Mætti hugsa sér, að kapellan hafi verið reist þarna um leið og vegurinn var gerður yfir nýja hraunið, sem þvergirti fyrir leið manna suður með sjó. Eflaust hafa þau tíðindi þótt mikil og ill og ekki hættulaust að ryðja veginn og fara hraunið, meðan það var nýrunnið. Gat hætta sú og óhugnaður, sem hrauninu fylgdi, verið ástæða þess, að kapella var reist einmitt þarna. Stoðar þó að vísu lítt að gizka á slíkt, en hitt má vera því nær víst, að hús þetta hafi í raun og veru verið kapella, eins og nafn þess bendir til. Líkneski Barböru er af þeirri tegund smálíkneskja, sem menn báru á sér sem verndargripi. Dýrkun heilagrar Barböru meyjar hef- ur sjálfsagt verið allmikil hér á landi eins og annars staðar. Þó var hún ekki nafndýrlingur neinnar kirkju hér á landi, en meðal verndar - dýrlinga tveggja, kirknanna í Reykholti og Haukadal.1) Barböru- líkneski áttu að minnsta kosti fjórar kirkjur, í Reykholti, Vestmanna- eyjum, Holti í Saurbæ (Stórholti) og Möðruvöllum í Eyjafirði. Myndir af Barböru hafa auk þessa auðvitað verið á mörgum kirkju- gripum, svo sem altaristöflum og skrúða, og má nefna sem dæmi þess saumaða mynd á kórkápu Jóns Arasonar,2) Barbörumyndir á útskornum altaristöflum frá Reykholti og Síðumúla (Þjms. 4333 og 2134 — 38) og á sjálfri stóru altaristöflunni í Hólakirkju, en fleira mætti sjálfsagt nefna. Á töflum þessum er Barbara aðeins ein í hópi margra dýrlinga. Menn hafa þannig haft mörg tækifæri til þess að skoða myndir Barböru hér á landi á miðöldum. Auk þess var helgi- sagan um hana snemma þýdd á norrænu, og er þess getið, að Möðru- vallaklaustur í Hörgárdal ætti slíkt handrit 1461.3) Út af þeirri sögu hefur svo Barbörudiktur verið ortur.4) Barbörumyndin í Kapeliunni er vitanlega ekki full sönnun þess, að rúst þessi hafi í raun og veru verið kapella á kaþólskum tíma. En hún bendir þó til þess, að menn hafi haft þar tilbeiðslu um hönd öðrum stöðum fremur. Ef til vill bendir raftölubrotið í sömu átt, gæti verið af talnabandi. Á Barböru var gott að heita í háska af eldi, húsbruna, sprengingum og þess háttar; því er hún og verndar- 1) ísl. fornbréfasafn I, 477 — 78, II, 667. 2) Sbr. Árbók 1911, bls. 45-46. 3) Isl. fornbréfasafn Y, 289. Barbare saga er pr. í Heilagra manna sögum I, 153 — 57 (útg. C. R. Unger, Chria 1877). 4) Barbárudiktur, íslenzk miðaldakvæði II, bls. 330 o. áfr. (útg. Jóns Helga- sonar Kbh. 1938).
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.