Óðinn - 01.01.1924, Blaðsíða 33

Óðinn - 01.01.1924, Blaðsíða 33
OÐINN 33 frá ríkismálinu, en það verður æ meira og meira að snúast að vörninni einni, verður að vernda það, sem það þegar hefur, en hefur litla von um nýja vinninga. Bardagaaðferðin er einnig ólík. Hjá málmönnunum hefur ástin á öllu sem norskt er, einkum tungunni, verið það, sem knúð hefur þá fram, og frá þeirra hendi hefur því verið barist með eldhug og trú, oft svo heitri, að andstæðingarnir hafa kallað það of- stæki. Hjá ríkismálsmönnunum virðist mjer sem greina megi tvo flokka. Þeir sem afturhaldssamastir eru berjast ekki eins mikið af ást á sínu máli, eins og af hatri til landsmálsins. Aður fyr gerðu þeir ekki annað en að draga dár að landsmálinu — nú eru þeir óðir og uppvægir. Þeir sem frjálslyndari eru, hafa nokkra samúð með landsmálinu, en álíta að það sje of mikill brestur og of mikið tap, að hverfa að landsmálinu alt í einu. Þeir vilja gera landsmálið »norskara«, og þeir ræða málið oftast með viti, en ekki vonsku. I síðara flokknum fjölgar, í hinum fækkar. Margir álíta nú einnig, og það menn úr báðum flokkum, að með tímanum geti málin nálgast svo hvort annað að byggja megi brú á milli þeirra, og þannig öðlast eitt mál í landinu. Þetta mál mundi eflaust verða landsmálinu skyldara en ríkismálinu, því það verður að sjálfsögðu að byggjast á norsku mæltu máli í bæ og bygð. Og þrátt fyrir alla »afnorskun« síðustu aldar er norskan enn þá sjerkennilegt og auðugt mál. Mín skoðun er annars sú, að það verði alnorska stefnan, en ekki hin, sem sigrar að lokum. Hitt skal jeg fúslega játa, að ríkismálið á enn þá mikinn mátt, bæði í skóla, kirkju, stjórn, blöðum og bókmentum. Samt trúi jeg á sigur landsmálsins. Og jeg reisi það ekki að eins á rökum þess, hve við- gangur landsmálsins hefur verið mikill, eða á vaxandi »upplausn« ríkismálsins (eins og ríkismálsblaðið Morg- enbladet kemst nýlega að orði). En jeg reisi það á þeim rökum fyrst og fremst, að jeg veit, að Iands- málið er hjartans mál mikils þorra af hinum þróttmesta æskulýð Noregs. Að vísu skipa margir sjer undir merki ríkismálsins líka — en fylla þó langmest þann flokkinn, sem landsmálinu stendur næstur. Hjá norsk- um æskulýð nútímans er að vaxa bæði ást og virðing og trú á því sem norskt er. Og norskur æskulýður vill endurreisa alt norskt, sem á sjer viðreisnar von. Þeir, sem nú kalla landsmálið »hrognamál« eða bantumál frá Afríku, sýna ekki einungis það, að þeir vita ekkert um hvað þeir tala, en þeir vanvirða einnig og hæða mikinn hluta af hinum besta æskulýð Noregs. Og jeg vildi óska þess, að þeir sem þetta halda, gætu einhverntíma komið á norskt ungmennamót, þar sem saman eru komnar margar þúsundir æskumanna, þá mundu þeir sjá, að landsmálshugsunin er ekki að eins draumórar, eða skýjaskraf, en hún er í senn hugsjón og veruleiki. Norskur æskulýður syngur: Hjarta si harpa er málet át mor strengjerne Iivet hev spunne, ja hvar ein streng er ei livstág av ord, alle or hjarta hev runne. Harpe me fram att til samsongen stor heve funne. (Lars Eskeland.) Það er þessi norska harpa, sem við köllum lands- mál. Hún er að vísu enn þá ekki svo vel stilt og stemd, sem við vildum og hún getur verið. En jeg efast ekki um það, að með alúð og umönnun mun norska harpan — sem er úr gömlu efni og góðu — klingja og hljóma og óma eins fagurt og fult eins og íslenska harpan lætur í íslenskum eyrum — eins og hin fegursta harpa um víða veröld. — Adolf Försund. [Oreinin, sem hjer fer á undan, eftir A. F., er aðalefni fyrir- lesturs, sem hann flutti í stúdentafjelaginu hjer s. 1. vetur. En hann dvaldist hjer þá til aö kynnast ísl. máli og ísl. efnum. Hann hefur þýtt á Iandsmál eina af sögum Jóns Trausta og úrval úr ísl. smásögum ýmsra höf. o. fl. og mun það koma út innan skams.] Matthías Jochumsson skáld. (Dánarminning.) Suðragnoðin sigldi þín sóns í boðaföllum, flutti roðað Vanavín, vígt í goðahöllum. Neðst frá brimi Hekluhyls huginn fimi rendi efst í limið Yggdrasils, aldrei svima kendi. Þú gatst arnaraugum glæst yfir hjarnastrindi allra barna hjarans hæst horft, af Parnastindi. Þú gatst leiðir móðurmáls mælt á skeiði tíða gegnum reiðir raunabáls rósa og breiður fríðar.

x

Óðinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Óðinn
https://timarit.is/publication/205

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.