Dagblaðið Vísir - DV - 22.04.1989, Qupperneq 14

14
ÍJAÚdARtíAtíUR 22/ÁþkíL* 1989.
Frjálst.óháÖ dagblaö
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELÍAS SNÆLAND JONSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVÍK, FAX: (1 )27079, SlMI (1)27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJOLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 900 kr.
Verð í lausasölu virka daga 85 kr. - Helgarblað 100 kr.
Við Austurvöll
Þótt Hótel Borg sé ekki bezti húsnæðiskostur Al-
þingis um þessar mundir, er mun betra og skynsam-
legra að kaupa húsið en að reisa víðáttumikinn alþingis-
kassa á öllum lóðunum vestur að Tjarnargötu og suður
að Vonarstræti, eins og áður hafði verið ráðgert.
Kostnaðurinn skiptir miklu. Nýtt alþingishús hefði
kostað hálfan þriðja milljarð króna og raunar íjóra
milljarða að áliti sumra. Hótel Borg mun hins vegar
ekki kosta nema 150-250 milljónir. Lagfæringar munu
ekki þurfa að kosta heilar 100 milljónir að auki.
Fyrir Alþingi er auðvitað góður kostur að eignast
fallegt, gróið, sögufrægt og virðulegt hús á tíunda hluta
þess verðs, sem kostað hefði að reisa hinn forljóta al-
þingiskassa, jafnvel þótt það þýddi um leið, að áfram
yrði að nota Þórshamar undir hluta af starfseminni.
í víðara samhengi eru hins vegar annmarkar á breyt-
ingu Hótels Borgar í þingmannahús. Frá Reykjavíkur-
borg hefur komið það augljósa sjónarmið, að ekki sé
gott fyrir mannlíf í kvosinni og borgarlífið almennt, að
opinber stofnun ryðji hóteli og veitingasal úr.vegi.
í umræðum um þetta hafa augu manna beinzt að
öðrum húsum við Austurvöll. Alþingi hefur þegar ráðizt
inn í hús, sem stendur mHli torgsins og Austurstrætis.
Hér í blaðinu hefur einnig oftar en einu sinni verið bent
á hús Pósts og síma við vesturhlið Austurvallar.
Póstur og sími þurfa aHs ekki að vera í kvosinni.
Mestur hluti starfseminnar hefur raunar flutzt austur
í bæ, á svæðið milli Suðurlandsbrautar og Ármúla. Þar
eða annars staðar mætti reisa hús fyrir þann hluta, sem
enn er í húsunum við Austurvöll og Kirkjustræti.
Byggingar Pósts og síma í kvosinni eru gott dæmi
um hin lamandi áhrif víðáttumikiUa skrifstofuhúsa á
mannlíf á svæðinu. Svipuð áhrif mundi nýtt alþingishús
hafa; - að fólk gengi meðfram löngum húsveggjum, þar
sem er engin starfsemi, er það þarf að nota.
í skrifstofuhúsbáknum af þessu tagi þarf að taka jarð-
hæðina undir verzlanir og þjónustu, veitingahús og
krár, svo og aðra starfsemi, sem kaUar á umferð almenn-
ings. Þetta gleymdist við hönnun alþingishússins, sem
vonandi hefur nú verið endanlega afskrifað.
Ef Alþingi keypti hús Pósts og síma við AusturvöU
og Kirkjustræti til eigin skrifstofuhalds, væri skynsam-
legt að taka neðstu hæðina til óskyldra nota. Þá hæð
ætti að leigja út til verzlunar og annarrar þjónustu fyr-
ir almenning. Það mundi auka mannlíf á svæðinu.
í staðinn gæti Reykjavíkurborg fengið Hótel Borg.
Húsið má sameina Reykjavíkurapóteki með nýjum inn-
gangi, þar sem nú er Usthúsið Borg. Við endurhönnun
inngangsins er brýnt að taka nákvæmt tiUit tU hinnar
gömlu hönnunar Reykjavíkurapóteks og Hótel Borgar.
Ef slík endurhönnun tækist vel, væri fengið ráðhús,
sem spannaði aUa austurhlið AusturvaUar. Þá væri ráð-
hús borgarinnar við ráðhústorg eins og vera ber. Hinn
hefðbundni ráðhúskjaUari væri þar sem veitingasalur
Borgar er, hefðbundinn samkomustaður kjaftaska.
MiUi gömlu húsanna við Kirkjustræti og Tjarnargötu
mætti svo reisa hús í sama stU og þau eru og gera saman-
lagt úr þeim hið bráðnauðsynlega ráðhústorgs-hótel,
með inngangi við hornið á AusturveUi. Þetta væri hót-
el, sem minnti að nokkru á Pulitzer í Amsterdam.
Þótt margt sé þannig betra en að flytja skrifstofur
Alþingis á Hótel Borg, er sú hugmynd þó mun betri en
alþingiskassinn, sem áður stóð tU að reisa.
Jónas Kristjánsson
Fjölskylda Júri Ansímofs, eins skipbrotsmanna af sovéska kafbátnum, heimsækir hann á sjúkrahús í Múr-
mansk. Hann var meðal 29 skipverja sem björguðust en 42 fórust.
Ráðgert að sökkva
slitnum kjamakljúf-
um í norðurhöf
Hundrað sjómílur suður af
Bjarnarey, á mörkum Barentshafs
og Noregshafs, liggur fullkomnasti
kjamorkukafbátur sovéska flotans
á sjávarbotni á hálfs annars kíló-
metra dýpi. Meö skipinu fóru í sjó-
inn kjarnakljúfamir tveir sem
knúðu aflvélar þess og að minnsta
kosti tvö tundurskeyti með kjarn-
orkusprengihleðslum. Skipsflakið
er skaddað eftir eldsvoða og
sprengingar sem af honum hlutust
og sökktu þvi.
Skipreikinn hefur orðið tilefni
sérstakra umræðna, bæði á Aiþingi
íslendinga og Stórþinginu norska.
Menn hafa að vonum áhyggjur af
að vita á sjávarbotni á fiskimiöum
verulegt magn geislavirkra efna.
Þótt umbúðir um þau séu ramm-
byggilegar hljóta þær að tærast
með tímanum og sum efnanna, sem
myndast viö kjarnaklofnun, hald-
ast geislavirk um aldir.
Fylgst er vandlega með mæling-
um Norðmanna á geislun í sjó við'
slysstaöinn. En ekki er síður
ástæða til að veita því athygli að í
einu kjarnorkuveldi að minnsta
kosti eru uppi áform um að gera
Norður-íshafið aö ruslakistu fyrir
úr sér gegna kjarnakljúfa, sérstak-
lega úr kafbátum og öðrum kjarn-
orkuknúnum herskipum.
Þetta er leitt í ljós í skýrslu frá
landvamanefnd breska þingsins,
sem birtist skömmu eftir skipreik-
ann við Bjamareyju. Þingnefndin
skýrir frá því að bæði embætt-
ismenn í landvarnaráðuneytinu og
foringjar í flotastjóminni séu
komnir að sameiginlegri niður-
stöðu um hversu haganlegast megi
losna við kjamakljúfa sem orðnir
eru útshtnir og þá aö sjálfsögðu
geislavirkir með afbrigöum eftir að
efnin í þeim hafa um áraraðir búið
við stöðug geislunaráhrif.
Ráðið er að sögn nefndarinnar
að sökkva kjamakljúfunum í sæ í
Norður-íshafinu þar sem það er
3200 metrar eða dýpra. Halda tals-
menn þessarar aöferöar til að farga
skaðvænlega geislavirkum aflóga-
hlutum því fram aö þótt svo fari
að geislun úr skraninu berist út í
hafið sé blöndunin frá Norður-
íshafi svo hæg aö ekki yrði um að
ræða nema lítilfjörlega aukningu
geislunar í heimshöfunum frá
þeirri sem fyrir er frá náttúmnni.
Aðrar aðferðir sem til greina
koma til aö búa um úr sér gengna
kjamakljúfa til frambúðar era aö
koma þeim fyrir djúpt í fostu bergi.
En kjamakljúfamir em svo fyrir-
ferðarmiklir að ekki er talið gerlegt
Erlend tídindi
Magnús Torfi Ólafsson
að bora nógu djúpar geymsluholur
í berg nema hluta þá fyrst í sundur
og hjúpa síöan hvert stykki hlífð-
arkápu úr efni sem geislun verkar
ekki á. Þetta yrði bæði dýrt fyrir-
tæki og framkvæmdin vandasöm
og hættuleg.
Einn af fulltrúum í landvarna-
nefndinni, þingmaður Verka-
mannaflokksins, kveður upp úr um
að áformið um að varpa kjama-
kljúfum, sem losna þarf við, í Norö-
ur-íshafið sé forkastanlegt. Bendir
hann meðal annars á að Samein-
uöu þjóðimar hafi lýst úthöfin
sameiginlega arfleifð alls manns-
kyns.
Nefndin í heild kemst að þeirri
niðurstöðu að ráðstöfun útslitinna
kjamakljúfa sé meira mál en svo
aö stjóm Bretlands sé ráðlegt að
fara fram í því á sitt eindæmi.
Leggja nefndarmenn til aö breska
stjórnin snúi sér til hinna ríkjanna
þriggja sem eiga kjamorkuknúna
kafbáta, Bandaríkjanna, Frakk-
lands og Sovétríkjanna, og beiti sér
fyrir sameiginlegri skoðun þeirra á
hversu haganlegast og hættum-
innst sé að ganga frá geislavirku
skrani úr þessum farkostum.
Ljóst er að máhð verður orðið
brýnt fyrir eða um næstu aldamót
reynist áætlanir um endingartíma
kjamakljúfa til aö knýja skip rétt-
ar. Og þessi vandi verður mönnum
á höndum svo lengi sem kjam-
orkuvígbúnaður viðgengst. Svo er
mál með vexti að kjamörkuknúnir
kafbátar, búnir eldflaugum eða
flugskeytum sem bera kjarnorku-
sprengjur, em traustasta stoðin
undir kenningunni um fæhngar-
mátt kjamorkuvopna.
Hún er á þá leið, að kjarnorku-
veldin haldi hvert öðru í skefjum
með vissunni um að sama eyðing
bíði ahra komi th kjamorkuvopna-
viðskipta. Ein af þeim hugmynd-
um, sem komið hafa fram um rót-
tæka kjarnorkuafvopnun, er að
einu kjamorkuvopnin, sem veldi
sem þau hafa th umráða haldi eft-
ir, verði tahn í tugum eða hæsta
lagi hundmðum og öll höfð um
borð í kjarnorkukafbátum. Svo tor-
velt er að fylgjast meö feröum nýj-
ustu gerða kjarnorkukafbáta að th-
lögumenn telja að með þessu fyrir-
komulagi yrði ógnaijafnvægið í
rauninni óbreytt frá því sem nú er,
þegar kjarnorkuvopn risaveldanna
eru um 50.000.
Kafbáturinn, sem sovéski flotinn
missti viö Bjarnarey, var sá eini
af þrem sömu gerðar sem flota-
stjómin hafði tekið í notkun. Eftir-
htsaðilar Atlantshafsbandalagsins
með flotaþróun Sovétmanna hafa
gefið gerðinni heitið Mike og telja
sig geta í það ráðið að báturinn
hafi verið notaður til tilrauna meö
nýjan búnað.
Arin 1979 tU 1983 tók sovéska
flotastjómin í notkun sex kjam-
orkukafbáta af gerð sem í stöðvum
NATÓ var nefnd Alpha. Skrokkur
þeirraerúr málminum títaníum,
svo þeir geta kafað dýpra en fyrri
gerðir af því títaníum þohr sjávar-
þrýstinginn betur en stál.
Haft er fyrir satt að Mike bátam-
ir séu einnig með skrokk úr títa-
níum. Má því vera að sá sem sökk
hafi ekki lagst saman við þrýsting-
inn á sjávarbotni og það dragi úr
hættu á að geislavirkir hlutir inn-
anborös haggist og gefi frá sér
geislun.
Það sem þessi bátur hafði einkum
fram yfir eldri kafbáta, bæði so-
véska og bandaríska, var hraðinn.
Hann komst á 38 hnúta hraða í
kafi. Álitið er að þessum hraöa
hafi verið náð meö smíði aflmeiri
kjarnakljúfa en áður voru í notkun.
Aflaukningin mun vera fengin með
því að nota fljótandi málm í kæli-
kerfi kjamakljúfanna, aö líkindum
blöndu af blýi og bismút.
Fréttamenn hafa eftir vestræn-
um flotasérfræðingum að engum
vafa sé undirorpið að Sovétmenn
hafi verið aö gera tilraunir með
nýja tækni í kafbátnum sem sökk.
Er þess getið til að í stað þess að
knýja skipið áfram með skrúfu sé
veriö aö gera tilraunir með þotu-
hverfil sem nái spyrnu með gegn-
umstreymi sjávar.
Magnús Torfi Ólafsson