Dagblaðið Vísir - DV - 01.06.1996, Blaðsíða 29

Dagblaðið Vísir - DV - 01.06.1996, Blaðsíða 29
¦i LAUGARDAGUR 1. JÚNÍ1996 37 eins og maður sér í bíómyndum sem fjalla um kjarnorkustríð. í króatíska hlutanum var hins vegar rafmagn, þar var allt til og almenningur þar lifði allt öðruvísi lífi. Þetta er vegna þess að Bosníu-Króatar fengu aðstoð frá Króatíu en múslímar voru ein- angraðir. Sarajevó var lokuð á þess- um tíma þannig að þar var gríðarleg- ur skortur," segir Maríanna. Hún segist hafa verið mjög hissa þegar hún kom til Zagreb í byrjun. Þar hafi verið nóg af öllu og ekkert stríð sjáanlegt en er í Mostar kom hafi dimmur raunveruleiki stríðsins blasað við sér. „Það sem mér fannst skrítið þegar ég kom var að mér fannst engin leið að þekkja fólk í sundur. Það voru all- ir hvítir eins og ég. Ég gat engan veg- inn sagt til um hvort þessi væri Serbi, múslími, innanbæjarmaður eða útlendingur. Þetta staðfesti að ég var í Evrópu en ekki Afríku og það tók mig svolítinn tíma að venjast þessu." Maríanna kom heim í lok mars sl. Sendinefndin í Split hafði þá í raun verið send heim af alþjóða Rauða krossinum en þörfin var mikil bæði hjá múslímum og Serbum í Bosníu. En hvernig var ástandið þegar hún kvaddi Bosníu? „Með tilkomu Dayton-samning- anna og hersveita NATO opnaðist allt og allir gátu farið hvert sem þeir vildu. Evrópubandalagið hafði einn- ig dælt inn miklum peningum. Raf- magn var einnig komið á, vörur voru til og margt jákvætt að þessu leyti. Samskipti þjóðarbrotanna ein- kenndust hins vegar af fullu hatri og voru nær frosin. Til dæmis kom til óeirða og grípa þurfti tO útgöngu- banns þegar Evrópusambandið kom með tillögu um skiptingu borgarinn- ar." Uppbyggingin gengur hægt Er til staðar í Bosníu það sem við köllum í daglegu tali stjórnkerfi? „Jú, það eru ráðherrar og embætt- ismenn en allt kerfið er rosalega máttlaust. Allt skólastarf er í molum, lítil heilsugæsla og ekkert sem við myndum gera kröfur til er lengur til staðar. Þetta hefur mjög slæm áhrif á fólk því langflestir sem eiga börn eru að hugsa um framtíð þeirra. Einnig er mikið atvinnuleysi í Bosníu. Langflestir starfa hjá hjálparstofnun- um og ef þær fara á brott með starf- semi sína missir fjöldi fólks vinnuna. í rauninni eru það 'hjálparstofnanir sem halda hlutunum gangandi og það er mjög langt í land á mörgum sviðum - reyndar hryllilega langt." Telur þú að bandalag múslíma og Króata i Bosniu eigi einhverja fram- tíð fyrir sér miðað við atburði und- anfarinna vikna? „Mín skoðun er sú að það muni ekki lifa og ef átök brjótast aftur út tel ég það verða í Mostar, á milli múslíma og Króata. Þeir geta einfald- lega ekki komið sér saman um það hvernig á t.d. að stjórna og skipta borginni." Milljónir á flótta Gríðarlegt flóttamannavandamál skapaðist með átökunum í Júgóslaviu og talið er að á bilinu 2-3 milljónir manna hafi verið á faralds- fæti. Maríanna segir að afskaplega skrítnar aðstæður hafi skapast við þetta. Fólk hafi til dæmis rambað inn í borgir og valið sér yfirgefið húsnæði og náð sér i skáp eða fengið sér sófasett og svo framvegis. „Maður skilur varla svona aðstæð- ur en þetta var mjög algengt. Og varðandi þann fjölda flóttamanna sem er i öðrum löndum en Júgóslav- iu þá tel ég að landið sé emfaldlega ekki tilbúið að taka við þessum fjölda aftur. Hvað á þetta fólk að taka sér fyrir hendur þegar það kemur heim? Þess bíður ekki mikið, það verður að segjast eins og er." Maríanna segir almenningi lítast illa á framtíðina. Fólk sé svartsýnt og vantrúað á að átökunum sé lokið. „Ég tel að um leið og „IFOR" fer þá gerist eitthvað - átök hefjist jafnvel að nýju. Bosníu-Serbar eru t.d. búnir að missa mikið landsvæði. Þeir misstu Sarajevó og margir þeirra flúðu til Pale og bíða þess að komast Bosnía er ólýsanlega falleg en stríöiö hefur valdiö djúpum andlegum sárum hjá flestum, segir hjúkrunarfræöingurinn Maríanna Csillag sem dvaldi eitt ár við hjálparstörf á vegum Rauöa kross íslands á stríðssvæ&um fyrrum Júgóslavíu. DV-mynd GVA til baka þegar alþjóðaliðið er farið. Það eru nefnilega töluverðar and- stæður í Dayton-samningnum. Þar segir m.a. að fólki sé frjálst að snúa til heimkynna sinna en ef þú ert Serbi frá Sarajevó þá er óliklegt að þú munir fara þangað aftur vegna þess að Sarajevó er nú undir stjórn múslima. Fleiri skrýtnar aðstæður er líka að finna. T.d. hefur Evrópubandalagið minnkað fjárstreymi til Bosníu vegna þess að leiðtogar Bosníu- Serba, Ratko Mladic hershöfðingi og Radovan Karadzic, hafa ekki gefið sig fram við stríðsglæpadómstólinn. Þetta kemur niður á almenningi og þess vegna verður alþjóða Rauði krossinn að halda úti mikilli starf- semi í Bosniu. En Mladic og Karad- zic eru með her Bosníu-Serba á bak við sig." Næsta haust er stefnt að því að halda lýðræðislegar kosningar í Bosníu. Voru menn farnir að undir- búa þær þegar þú varst þarna úti? „Almennir borgarar töluðu nánast ekkert um þetta. í þeirra huga skipt- ir það eitt máli hvort þeir fái að borða á morgun - hvort þeir þrauki. Að vísu eru til gullfalleg /pólitísk plögg en þau er bara pappír. Svo setti það reyndar strik í reikninginn að leiðtogi múslima, Alija Izetbegovic, fékk hjartaáfall og þá spurðu margir sig hver tæki við af honum. Almennt eru kosningarnar því ekki ofarlega í hugum almennings því margir stjórnmálamenn eru taldir vera lepp- ar mafíunnar, sem er mjög sterk víða, t.d. í Mostar." Maríanna viðurkenndi í byrjun viðtalsins að hún væri þó nokkur spennufíkill og vissulega hafa und- anfarin fímm ár verið ævintýralegur timi hjá henni. Aðspurð sagðist hún vera til í að fara aftur til gömlu Júgó- slavíu en ekki aftur til Bosníu. „Ég tel að maöur eigi ekki að fara aftur á sama staðinn. Þá er maður alltaf að bera tvö timabil saman og það er ekki hollt. Gamla Júgóslavía er í Evrópu og er svo nálægt okkur að það tekur mikið á að setja sig inn i svona aðstæður. Eitt ár er dágóður timi." Andlega hliðin var erfið Maríanna segir að vissulega hafi komið upp þeir timapunktar að hún hafi einfaldlega viljað fara burt frá öllu saman. „Okkar starfsfólk er nefnilega oft- ast fyrst inn á svæðin eftir átök og þess vegna sjáum við oft mestu hörmungarnar. En við látum síðan aðrar stofnanir vita af aðstæðum og eftir kannski nokkrar vikur sér mað- ur að eitthvað hefur verið gert, fólk- inu hefur verið hjálpað. Þá hugsar maður sem svo að þetta starf manns skipti jú einhverju máli. Þetta vinn- ur á vonleysinu og það er ómetanlegt að sjá á fólkinu að umheimurinn sé ekki búinn að gleyma því. í Bosníu skipti viðvera mín þvi virkilega máli. Ég sá að ég gat komið hlutum til leiðar og það er mjög góð tilfinn- .. ing. En þegar upp er staðið myndi ég alls ekki vilja vera án þessarar lifs- reynslu. Maður fær aðra sýn á lífið og veraldlegir hlutir og gæði missa vægi sitt. Þarna úti skiptir t.d. engu máli að eiga nýjustu árgerðina af BMW! Þetta er svo gefandi starf en samt viss bilun að standa í þessu," segir Maríanna og skellihlær. Móðir Maríönnu og eldri bróðir búa hér á landi og hafa því mátt sjá á eftir henni til landa þar sem hrylli- legir atburðir eru í gangi. Hvað finnst þeim um þetta óvenjulega starf sem Marianna hefur tekið að • sér með reglulegum hætti undanfar- in ár? „Mamma biður til Guðs í hvert skipti sem hringt er í mig! Hún hef- ur stundum sagt við mig; „Þetta er þitt líf og þú ræður þótt þú vitir að ég er kannski á móti þessu." Ég hlusta náttúrlega á hana en ég er bara það þrjósk að ég geri það sem ég ákveð. Ef ég myndi ekki hafa gert það sem ég hef gert væri ég bara með eftirþanka yfir því að hafa ekki fram- kvæmt þetta. En mamma sagði nú við vinkonur sínar um daginn að hún væri farin að venjast þessu brölti í mér út um allan heim. Bróðir minn, sem er eldri en ég, hefur stutt mig í þessu en hann hrist- ir höfuðið um leið og segist ekkert skilja í mér. Ég talaði nú reyndar fyrst við hann áður en ég fór til Bos- níu og hann var duglegur að styðja við bakið á mömmu ef hún varð áhyggjufull. Annars er nú kominn svolítill gálgahúmor í mömmu. Þeg- ar hún heyrir frá átökum einhvers staðar segir hún: „Jæja! Á nú að drifa sig?" Þannig að hún er farin að taka þessu léttar og getur núna gert grín aö þessu." I En gleðilegir atburðir áttu sér oft stað í starfi Maríönnu og eins og hún * kom inn á í upphafi var það eitt af verkefnum hennar að sameina fjöl- skyldur. „Eitt sinn var stödd á skrifstof- unni kona sem ekki hafði séð dóttur sína í fimm ár eða frá því hún var níu ára. Nú var von á henni og móð- irin orðin yfir sig spennt gekk fram og aftur um skrifstofuna. Við fylgd- umst stöðugt með i gegn um talstóð hvernig ferð dótturinnar gekk og það var ólýsanleg tilfinning að geta sagt móðurinni frá því þegar dóttirin var komin á bílastæðið hjá okkur. Og þær eyddu síðan miklum tíma bara í að skoða hvor aðra - hvernig þær hefðu breyst á þessum tima. Þær áttu erfitt með að trúa því að þetta v væri að gerast. Þessi vinna, að sam- eina fjölskyldur, var gríðarlega tíma- frek. Þetta ferli tók yfirleitt um 6-8 mánuði, með alls konar pappírs- vinnu og umstangi en var engu að síðar afar ánægjulegt." Með vélbyssu í baksýnisspeglinum Maríanna lenti í lífshættulegum aðstæðum í Mostar, s.s. stórskota- liðs- og eldflaugaárásum. Og iðulega þurftu þau að vera í skotheldum vestum og með hjálma á ferðum sín- um en smám saman lærði hún og samstarfsfólk hennar hvar mætti fara og hvenær. „Það var oft ansi erfitt að þurfa að hlaupa frá sjúklingunum á sjúkra- húsinu niður í byrgið. Ég gat hlaup- ið en ekki þeir og það rigndi kannski sprengjum allt í kring um sjúkrahús- ið! Stundum sluppu þeir alls ekki. í rauninni var maður aldrei öruggur. Einu sinni lentum við í því að ungur hermaður, sem var að húkka sér far í áttina að Mostar, miðaði vélbyssu sinni á eftir bílnum okkar þegar við keyrðum fram hjá honum en við tök- um enga upp í sem eru með vopn. Sem betur fer eru allir bílarnir með stálplötur aftan á en ég gaf hressilega í botn þegar ég sá í baksýnisspeglin- um að við vorum í byssusigtinu hans. Hvort hann skaut á okkur veit ég ekki en bflar Rauða krossins voru oft skotmörk, t.d. í Sarajevó; þar sem leyniskyttur voru um allt. í stríði er engum hlift." Gunnar Hólmsteinn Ársælsson \
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.