Dagblaðið Vísir - DV - 22.05.1999, Blaðsíða 28

Dagblaðið Vísir - DV - 22.05.1999, Blaðsíða 28
28 Qðtal LAUGARDAGUR 22. MAI1999 JL>V DV, Longyearbyen: „Þetta er allt mitt líf. Eg kann ekkert annað og hef aldrei gert neitt annað," segir námumaður- inn Jack Thomasen. Það eru þrír kílómetrar út í dagsljósið frá vinnustað hans, einn metri og 20 sentímetrar til lofts. Jack hefur á 30 ára starfsferli lært að ganga hálfboginn. Og þetta er allt hans líf. Kol, sót og salli í einhverri erf- iðustu kolanámu heims, námu 7 á Svalbarða. Ég vildi vita hvort hann myndi virkilega sakna þessa lífs þegar náman er orðin tóm eftir tvö ár. Nei, þetta er allt hans líf og eini söknuðurinn er kannski að hafa ekki valið sér annað starf í upp- hafi. Jack er Norðmaður - ekki Bandaríkjamaður eins og nafnið gæti bent til - og hann er einn 800 námumanna sem enn eru við störf á Svalbarða. Hagfræðingar hrista höfuðið þegar þeir skoða fjárhagslegan grundvöll þess að grafa kol úr jörðu á Svalbarða. Vinnslan hefur verið rekin með 30% tapi í 25 ár. Náttúruverndarfólk fórnar hönd- um þegar það heyrir um kolin frá Svalbarða. Annan eins skít er ekki hægt að finna til brennslu. Landslagið á Svalbarða er ekki síður stórbrotið en á Islandi. Utsýnið af heiðinni fyrir ofan Longyearbyen er eins og af venjulegri heiði á Islandi. A fjallinu til vinstri voru tvær ungar stúlkur á göngu fyrir tveimur árum. ísbjörn át aðra þeirra. Svalbarði er land ísbjarna, norðurljósa, selkjöts og sótugra námumanna: ísbirnir vilja ekki fólk Noröan við mörkin Samt er haldið áfram að grafa kol úr jörðu í landi sem liggur drjúgan spöl fyrir norðan mörk hins byggi- lega heims. Það er sagt aö þau dýr sem náð hafa að aðlaga sig aðstæð- um á Svalbaöa lifi þar góðu lífi. Það eru ísbirnir, selir, refir og hreindýr. Maðurinn er fimmta dýrið i þessum hópi en hann hefur ekki náð að að- laga sig aðstæðum. Bara þeir 1350 Norðmenn sem búa á Svalbarða þurfa 6 milljarða ís- lenskra króna i ríkisstuðning á ári til að samfélag þeirra haldi velli. Þetta er dýrasta byggðastefna í heimi. Rússar hafa líka reynt að ná fótfestu á Svalbarða. Um 900 þeirra verða nú að spjara sig í námunum i Barentburg án ríkisstuðnings. Það gengur en enginn hefur séð laun í tvö ár. Rússarnir halda á sér hita með kolunum sem þeir grafa upp. Land harðjaxlanna Búseta fólks á Svalbarða er ekk- ert annað en rugl, en samt er byggð- in þar heillandi. Náttúran er stór- brotin og karlarnir sterkir og kon- urnar vaskar eftir baráttu við kol, heimskautamyrkur, einveru og ís- birni. Þetta er staðurinn fyrir harð- jaxla. Og þótt úrvalið af tölvuleikj- um í búðunum í höfuðstaðnum, Longyearbyen, bendi ekkí til hað- neskjulegs lífs á mörkum siðmenn- ingarinnar þá er það hér sem fólk getur komist í hann krappan. Besta hryllingssagan, sem að- komufólk fær að heyra, er um stúlk- urnar tvær sem fengu sér kvöld- ^öngu upp á fjallið fyrir norðan Longyearbyen fyrir tveimur árum. Þetta er stutt ganga og engin ástæða til að hafa með sér byssu. Önnur þeirra varð að kærkomnum kvöld- verði fyrir lítinn, móðurlausan og svangan ísbjörn. Æ, æ. „Að hluta," svarar leiðsögumað- urinn, Arne Kristoffersen, hefð- bundinni spurningu aðkomufólks um hvort björninn hafi étið stelpuna. Eftir að hafa heyrt söguna oftar 1 Longyearbyen læðist að mönnum sá grunur að fátt sé satt í sumum útgáfum hennar. En sagan er sönn. Greinarhöfundur í fullum herklæðum. Hann stekkur aldrei hæð sína, hvorki aftur á bak né áfram, með eða án her- klæða. Minna reyndir heim- skautafarar Við erum hópur 15 blaðamanna á ferð á Svalbarða og enginn í hópn- um einu sinni fjarskyldur Friðþjófi Nansen eða öðrum heimskautaför- um. En okkur er hent upp á vélsleða og virðulegum frönskum frúm sagt að halda 60 kílómetra meðalhraða til að dragast ekki aftur úr og verða ísbjörnum að bráð. Þeir skipta þús- undum en við sáum engan. Sólbakaður portúgalskur íþróttaf- réttamaður hikar ekki við að leggja berhöfðaður út í ísauðnina. En eftir árekstur hans við hús tíu metrum siðar verður leiðsögumönnunum ljóst að eitthvað er bogið við upplýs- ingarnar um að hér séu ferðavanir heimskautafarar á ferð. En samt er lagt út í auðnina. Það er ætlunin að heimsækja þær byggðir sem enn eru á Svalbarða. Barentsburg, ísafjarðarradíó og að lokum Nýja-Álasund. Þangað verð- ur sem betur fer að fljúga. Þökk sé Lenín í Barenfburg tekur á móti hópn- um stæðileg rússnesk kona sem hef- ur án efa stjórn á öllu þar. Hún seg- ir að námuvinnslan sé svo hættuleg að aðeins Úkraínumönnum sé hætt- andi inn í námurnar. Hún þakkar þó Lenín og Sovétríkjunum fyrir að fá að vera á Svalbarða. Þarna er hiti í húsum og matur á borðum eins og var í Sovétrikjunum. Paradís í sam- anburði við Rússland. Borgarbörnin úr blaðamannastétt halda áfram för. Nú gengur það glatt. Franska konan hefur lært að halda sama meðalhraða og aðrir og portúgalski íþróttafréttamaðurinn hefur sett á sig hettuna. Það er svalt að aka berhöfðaður í 10 stiga gaddi. í ísafjarðarradíói eru tveir menn heimilisfastir. Annar vinnur við fjarskipti en hinn rekur veitinga- stað, hótel og bar. Það eru fjórar dagleiðir gangandi til næstu byggð- ar og samt góður grundvöllur til veitingarekstrar, segir vertinn. Hann framreiðir selkjöt fyrir mold- ríka Kana og Japana, sem þegar hafa borðað á öllum helstu veitinga- stöðum heims og langar í eitthvað nýtt. Von í ferðamennsku Þetta er framtíðarvon byggðar- innar á Svalbarða. Það er hægt að hafa fé af fólki sem hefur séð allt og gert allt og á bara eftir að borða á af- skekktasta veitingastað í heimi. Framtíð kolavinnslunnar er óviss og úr henni hefur jafnt og þétt dreg- ið eftir að kalda stríðinu lauk. Bæði Norðmenn og Rússar hafa unnið þarna kol með gríðarlegu tapi til að staðfesta nærveru sína á nyrsta byggða bóli í heimi. Nú þarf helst að finna eitthvað annað og léttara að gera. Ferða- mennska er þar kjörin og auk þess vísindarannsóknir. í þessu er fram- tið Svalbarða fólgin en hið gamla námusamfélag harðjaxlanna hverf- ur. En áfram er haldið yfir firði og fjöll til Nýja-Álasunds. Konan í búð- inni sækir okkur á völlinn, selur okkur minjagripi, ekur okkur aftur á völlinn og tekur sér sæti í flug- turninum. Það er annars bara á ís- landi sem fólk hefur svo mörgum hlutverkum að gegna. Leiðsögumaður okkar reynist vera kokkur líka en þó fyrst og fremst atvinnuljósmyndari. Hann segir að engin hætta stafi af ísbjörn- unum - meðan þeir hafi eitthvað annað að éta en fólk. ísbirnir vilja elst ekki mannakjöt. Lifað á norðurljósum í Nýja-Álasundi er sannarlega hættulegasta kolanáma í heimi. Þar voru kol unnin af og til á þessari öld. Kolalagið liggur skáhallt niður í jörð- ina, gas safnast fyrir i göngunum og springur reglulega. Þessi eina náma krafðist 80 manns- lífa og að lokum einnig lífs norsku ríkisstjórnarinar. Það var eftir hörmulegt slys árið 1962 þegar 21 maður fórst. En það er fallegt í Nýja- Álasundi, og þar liggja tugir Þjóð- verja, Breta og Japana allan veturinn og rýna í norðurljós. Bærinn lifir nú á norðurljósum. Það er eins og að koma heim þegar komið er til Longyearbyen á ný. Við erum komin heim í siðmenninguna eftir flmm daga í óbyggðum. Endrum og sinnum éta ísbirnirnir ferðafólk og heimamenn segja sögur af hálfétnum stelpum - sennilega til að lokka að enn fleiri ferðamenn. Öllum er ráðlagt að öskra og hlaupa ef það er bankað á bakið á þeim á götu í Longyearbyen. Gísli Kristjánsson
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.