Dagblaðið Vísir - DV - 16.11.2002, Síða 16

16
Helgarblað
LAUGARDAGUR 16. NÓVEMBER 2002
I>V
Drifkrafturinn
bak við skriftirnar
Fyrir örfáum vikum var á þessari síöu vitnaö í orö nokk-
urra þekktra rithöfunda um vinnuaðferöir sínar. Hér
mæta fjórir rithöfundar í viöbót og lýsa drifkraftinum bak
viö skriftirnar.
Truman Capote sagði eitt sinn í viðtali,
spurður um vinnuaðferðir: „Ég get ekki hugs-
að nema ég liggi, annaðhvort uppi í rúmi eða
sófa og með sígarettu og kaffi. Ég þarf að vera
púandi og sötrandi. Þegar líða tekur á daginn
skipti ég frá kaffi yfir í te og síðan frá sérríi í
martini. Ég nota ekki ritvél. Ekki i byrjun. Ég
handskrifa fyrstu útgáfuna. Síðan endurskoða
ég hana frá grunni og handskrifa upp á nýtt.
Ég lít fyrst og fremst á mig sem stílista og
stílisti getur, eins og alkunna er, verið gagn-
tekinn af því hvar eigi að setja kommu eða
hvort eigi að nota semikommu. Þessi þrá-
hyggja og sá tími sem í hana fer finnst mér
stundum gjörsamlega óþolandi.
Ég lifi ævinlega í þeirri blekkingu að öll
framvinda sögunnar, byrjunin, miðjan og lok-
in, muni koma samtímis upp í huga minn - að
ég sjái allt í einni hendingu. En í vinnslunni
Stephen Spender
skilgreindi Yeats eitt
sinn skemmtilega -
sagði að dögum sam-
an tæki hann ekki
eftir neinu í um-
hverfi sinu en síðan,
um það bil einu sinni
í mánuði, liti hann út
um gluggann og yrði
skyndilega var við eitthvað, kannski svan á
tjörn sem fangaði huga hans, og heillaðist svo
mjög að hann semdi unaðsleg ljóð. Það má
segja að ég vinni þannig: í einu vetfangi er ég
hrifinn burt frá draumórunum og sjálfhverf-
unni sem venjulega fyllir daga mína og ég sé
í feiknasterku leiftri sérstöðu mannverunnar
og aðstæður hennar."
Ritstörf fjarri ritvél
Henry Miller lýsti vinnuvenjum sínum á
eftirfarandi hátt: „Venjulega byrja ég að
skrifa strax að loknum morgunverði. Ég sest
við ritvélina og ef ég finn að ég get ekki skrif-
að þá hætti ég. Mér finnst best að skrifa á
morgnana og þá einungis í tvo til þrjá tíma í
senn. í upphafi ferils mins vann ég frá mið-
nætti til morguns en það gerði ég einungis i
byrjun. En jafnvel eftir að ég settist að í Par-
ís fannst mér mun betra að vinna á morgnana
en á öðrum tímum. Þá var ég líka vanur að
Truman Capote um ritstörfln: „I vinnslunni gerist óendanlega margt óvænt.
Guði sé lof, því hlð óvænta; atburðarás sem tekur óvænta stefnu, setningar
sem koma á þeirri stundu sem maður á síst von á þeim - það er hinn óvænti
gróði, hinn ánægjulegi drifkraftur sem heldur rithöfundinum gangandi."
gerist óendanlega
margt óvænt. Guði sé
lof, því hið óvænta;
atburðarás sem tekur
óvænta stefnu, setn-
ingar sem koma á
þeirri stundu sem
maður á síst von á
þeim - það er hinn
óvænti gróði, hinn
ánægjulegi drifkraft-
ur sem heldur rithöf-
undinum gangandi.
Ritstörf eru
leikur
Christopher Is-
herwood hafði greini-
lega mikla unun af
starfi sínu og sagði:
„Ég held að ég hafi
alltaf viljað verða rit-
höfundur. Faðir
minn, ómeðvitað held
ég, kom mér til að
hugsa um ritstörf
fremur sem leik en
vinnu. Hann var sí-
fellt að segja mér sög-
ur og hvatti mig þeg-
ar hann kom að mér í
ímyndunarleikjum
mínum. Og mér sýn-
ist sem ritstörfin hafl
verið leikur sem ég
hef stundað æ síðan.
Ég hef tilhneigingu
til að hugsa um rit-
höfunda sem mér
leiðast sem eins kon-
ar skrifstofumenn.
vinna mikið. Ég byrjaði á morgnana, fékk mér
blund eftir hádegismat, hóf svo vinnu á ný og
skrifaði stundum fram að miðnætti. Síðustu
tíu til fimmtán árin hef ég komist að því að
það er ekki nauðsynlegt að vinna svo mikið. í
rauninni er það slæmt. Maður gengur á forð-
ann.
Það er sennilega rétt að ég skrifi hratt. En
það er breytilegt. Ég get skrifað hratt í ein-
hvern tíma en síðan koma tímabil þar sem ég
kemst ekkert áfram og eyði kannski klukku-
tíma i að skrifa eina blaðsíðu. En það er frem-
ur sjaldgæft því þegar ég finn að ég er að
klúðra málum þá hleyp ég yfir þennan erfiða
kafla, held áfram að skrifa og sný mér síðan
að honum einhvern annan dag þegar ég hef
fundið á honum réttan flöt.
Þegar allt kemur til alls fer mestur hluti rit-
starfanna fram fjarri ritvélinni og skrifborð-
inu. Ritstörfum sinnir maður á hinum þöglu,
rólegu stundum þegar maður er í göngutúr
eða að raka sig eða leggja kapal eða jafnvel
þegar maður er að tala við einhvern sem mað-
ur hefur ekki sérstakan áhuga á. Maður er að
vinna, hugurinn er að störfum, undirmeðvit-
undin að leysa tiltekin vandamál. Og þegar
maður fer að ritvélinni þá er maður einungis
að yfirfæra þessar hugsanir á pappírinn."
Bókmenntir eru list
Katherine Anne Porter lýsti sambandi sínu
við ritstörfin eins og heitu ástarsambandi og
sagði: „í upphafi bjó ég ekki að neinu nema
eins konar þörf, knýjandi ástríðu. Ég veit ekki
hvaðan hún kom né af hverju - eða hvers
vegna ég hef fylgt henni svo þvermóðskulega
að ekkert hefur getað fengið mig til að snúa
við henni baki. En milli mín og ritstarfa
minna hafa skapast sterkustu tengsl sem ég
hef nokkru sinni átt - voldugri en nokkurt
samband eða skuldbinding við mannveru eða
aðra vinnu sem ég hef fengist við.
Ég byrja aldrei að skrifa án þess að vita
hvernig sagan á að enda. Ég skrifa ætið sið-
ustu línuna, síðustu málsgreinina, siðustu
blaðsiðuna fyrst og síðan sný ég mér að byrj-
uninni og vinn út frá endinum. Ég veit hvert
ég er að fara. Ég veit hvert markmiðið er.
Sannleikurinn er sá að ég hef aldrei á ævi
minni skrifað sögu sem ekki á trausta stoð í
raunverulegri mannlegri reynslu - mjög oft er
það reynsla annarra en reynsla sem verður
mín þegar ég heyri söguna, verð vitni að
henni, verð kannski einungis áheyrandi að
nokkrum orðum. Það skiptir ekki máli, það
þarf svo lítið til - örlítið fræ. Síðan festir það
rætur og vex.
Ég lít á bókmenntir sem list og sinni rit-
störfunum eins og ég sé að fást við listform.
Auðvitað eru ritstörf einnig atvinna, viðskipti
og starfsgrein og allt mögulegt annað; en fyrst
og fremst eru þau list og þannig á að sinna
þeim. Ég veit að mjög margir eru mér ósam-
mála og þeim er það frjálst. Ég held að það
mikilvægasta sé að menn stundi vinnu sína
eins og þeim er eðlislægast - og við höfum öll
mismunandi aðferðir. En ég lít á bókmenntir
sem list og ég hef þá skoðun að ef menn mis-
beiti eða misbjóði listgáfunni þá yfirgefi hún
þá. Hún er ekki eitthvað sem menn geta neglt
niður og notað að vild. Menn verða einnig að
leyfa henni að nota þá.“
Umsjón:
Koibrún
Bergþórsdóttir
Bókasíðan
Houellebecq
er snillingur
Áform eftir Michel Houellebecq
Houellebecq, sem
hjá vissum hópi
gengur undir nafn-
inu Ullabjakk, er
einn umdeildasti rit-
höfundur heims; hef-
ur verið kallaður
„klámhundur" og
ýmislegt þaðan af
verra. Sannleikurinn er hins vegar
sá að þama er meistaralegur höf-
undur á ferð. Hann skrifar af fitons-
krafti og er spámannlega ögrandi og
sérkennilega fyndinn í sinni myrku
heimssýn. Númtímaskáldsögur ger-
ast ekki mikið betri en Áform.
Furðulegt að menn geti ekki sam-
mælst um snilli rithöfundarins.
Kvótið_______________
Ég get ei ort í
anda og eftir
áformi annars manns.
- Gísli Brynjúlfsson eftir aö Jón
Sigurðsson haföi stungiö upp
á breytingum á kvœöi eftir hann.
Bókalisti Eymunds

Allar bækur
1. Röddin.
Arnaldur Indriðason
2. fslensk orðabók.
Mörður Árnason
3. Útkall - Geysir er horfinn.
Óttar Sveinsson
4. Hjarta, tungl og bláir fuglar.
Viqdís Grímsdóttir
5. Leggðu rækt við ástina.
Anna Valdimarsdóttir
6. Eyðimerkurdögun. Waris Dirie
7. Sólarsaga.
Siqurbjörq Þrastardóttir
8. Sonja - Líf og leyndardómar.
Reynir Traustason
9. Konur með einn í útvikkun fá
enga samúð. Ýmsir höfundar
10. Barist fyrir frelsinu.
Björn Inqi Rafnsson
Bókalisti Máls og menningat'
Allar bækur
1. Islensk orðabék. Mörður Árnason
2. Röddin. Arnaldur Indriðason.
3. Jón Siqurðsson. Guðjón Friðriksso
4. Leqgðu rækt við ástina. Anna Valdimarsdóttir.
5. Konur með einn í útvíkkun. Ýmsir höfundar.
6. Artemis fowl-samsærið. Eoin Colfer.
7. Fyrstur til að deyja. James Patterson.
8. Flateyjargátan. Viktor A. Inqólfsson.
9. Gallsteinar afa Gissa.
Kristín H. Gurinarsdóttir.
10. Fánar heimsins. Siobhán Ryan.
Skáldverk
1. Röddin. Arnaldur Indriðason.
2. Fyrstur til að deyja. James Patterson.
3. Flateyjargátan. Viktor A. Inqólfsson.
4. Napóleonsskjölin. Arnaldur Indriðason.
5. Taxi-101 saga. Ævar ð. Jósepsson.
6. Mýrin. Arnaldur Indriðason.
7. Snorri Sturiuson. Ritsafn.
8. Bridget Jones á barmi taugaáfalls.
Helen Fieldinq.
9. Alkemistinn. Paulo Coehlo.
10. Heilaþjóðin. Jean Auel.
Metsölulisti Máls og menningar 1.-10. nóvember
Lestrargleði
yfirvinnur sársauka
Bryndís Loftsdóttir segir frá bókunum sem hún er að lesa þessa dagana
„Ég er nýbúin að lesa Sólar sögu
eftir Sigurbjörgu Þrastardóttur og
Ég veit þú kemur - þjóðhátlð í Eyj-
um eftir Gerði Kristnýju. Sólar
saga fékk á dögunum bókmennta-
verðlaun Tómasar Guðmundsson-
ar og er sennilega ein af betri
skáldverkum sem fengið hafa þau
verðlaun sem hingað til hafa því
miður síst náð að festa sig í sessi
sem gæðastimpill. Sagan fjallar um
unga stúlku sem heitir Sól og bar-
áttu hennar við að feta sig aftur í
lífinu eftir líkamsárás sem hún
varð fyrir. Textinn er ljóðrænn og
nær oft ágætu flugi en persónu-
lega hefði ég helst viljað að höfundurinn hefði
sleppt þessari leiðinlegu lífsreynslu söguhetj-
unnar og treyst á frásagnarhæfileika sfna af lífi
hennar í suðrænu landi og kynnum hennar af
fólkinu þar.
Þjóðhátíöarbókin hennar Gerðar Kristnýjar er
mjög fyndin, sérstaklega fannst mér spennandi að
hún skyldi ætla sér að gista í tjaldi því ég hélt að
ég væri búin að fullreyna áhuga hennar á slíkri
gistingu.
Svo er ég að lesa tvær bækur
núna, annars vegar ævisögu Sonju
de Zorilla og hins vegar Röddina
hans Amaldar Indriðasonar. Ævi-
saga Sonju rennur mjög vel áfram
og er áhugaverð að mörgu leyti
þótt hæfileiki hennar til að láta
aðra sjá fyrir sér á yngri árum sín-
um fari mjög fyrir brjóstið á mér.
í gærkvöld hóf ég svo lesturinn
á Röddinni eftir Arnald Indriða-
son. Fyrri bækur hans hafa verið í
miklu uppáhaldi hjá mér og þessi
virðist ekki ætla að verða neinn
eftirbátur þeirra. Því til sönnunar
get ég sagt frá því að við lesturinn
í gær fékk ég skyndilega mikinn sinadrátt í stóru
tána. Hún stóð alveg stíf upp í loftið meö tilheyr-
andi sársauka. Ég stóð ósjálfrátt upp og steig hin-
um fætinum ofan á tána til að fá hana til að hætta
þessari vitleysu. Ég hélt hins vegar á bókinni all-
an tímann og hafði ekki augun af textanum. Átt-
aði mig svo bara í lok kaflans á því að ég var að
lesa bókina standandi eiginlega bara á öðrum fæti
og sinadrátturinn var löngu horfinn."
Skáldverk
1. Röddin.
Arnaldur Indriðason
2. Hjarta, tungl og bláir
fuglar.
Viqdís Grímsdóttir
3. Sólar saga.
Siqurbjörq Þrastardóttir
4. Bridget Jones - á barmi
tauqaáfalls. Helen Fieldinq
5. Sagan af sjóreknu píanóun-
um. Guðrún Eva Mínervudóttir
6. Mýrin. Arnaldur Indriðason
7. Undrun og skjálfti.
Amélie Nothomb
8. Næturstaður. Siqurður Pálsson
9. Napóleonsskjölin.
Arnaldur Indriðason
10. Vegalínur.
Ari Trausti Guðmundsson
Barnabækur
1. Albertína ballerína.
Katharine Holabird.
2. Marta smarta. Gerður Kristný.
3. Benedikt búálfur.
Ólafur Gunnar Guðlauqsson.
4. Fyrstu 500 orðin.____________
5. Geitungurinn. Árni Árnason og
Halldór Baldursson.
Listinn er geröur út frá sölu 6.-12. nóvember