Dagblaðið Vísir - DV - 26.07.2003, Blaðsíða 29

LAUGARDAGUR 26. JÚÚ2003 DV HELGARBLAÐ 29
lóttir bendir á að til eru tvær sköpunarsögur. Samkvæmt hinni fyrri hafi karlinn og konan verið sköpuð samtímis í Guðs mynd og verið jöfn að öllu leyti. „( seinni sköpunarsögunni
tynjunum og hefur verið haldið miklu meir á lofti, líklega einmitt þess vegna. Hins vegar hafa femínískir guðfræðingar túlkað síðari sköpunarsöguna svo að karlmaðurinn hafi ekki
' merkingunni manneskjan - einn til. Samkvæmt þvi varð karlmaðurinn til um leið og konan, líkt og i fyrri sögunni. Adam, eða ha-adam eins og hann heitir á hebresku,
halda að guðfræðin verði til í tómarúmi. Þar
eru fyrstu kaflar Gamla testamentisins engin
undantekning; þeir bera bæði vott um nei-
kvæð og jákvæð viðhorf til konunnar."
Fyrsta rif-rildið
Sköpunarsöguna samkvæmt Biblíunni
þekkja flestir þannig að Guð hafi tekið rifbein
úr manninum og búið til söguna. Arnfríður
nefnir tvennt áhugavert í því sambandi. Hún
opnar Biblíuna og við skoðum þrjá fyrstu kafl-
ana. í fyrsta lagi bendir hún á að á undan
hefðbundinni sköpunarsögu fari önnur sköp-
unarsaga. Samkvæmt henni var maðurinn
skapaður í mynd Guðs og Guð skapaði bæði
karl og konu.
„Þar er aldrei talað um sérstök hlutverk
kynjanna, þau eru sköpuð á sama tíma, bera
bæði mynd guðs, eru jöfn fyrir honum og fá
sameiginlegt verkefni. Á eftir þessari sköpun-
arsögu kemur svo sagan um rifbeinið. Hún
gerir skýran greinarmun á kynjunum og hefur
líklega einmitt þess vegna verið haldið miklu
meir á lofti. Hins vegar hafa femínískir guð-
fræðingar túlkað síðari sköpunarsöguna á
þann veg að karlmaðurinn hafl ekki orðið til
fyrr en rifið var tekið úr manninum. Fram að
því var maðurinn - í merkingunni mann-
eskjan - einn til. Samkvæmt því varð karlmað-
urinn til um leið og konan, líkt og í fyrri sög-
unni. Adam, eða ha-adam eins og hann heitir
á hebresku, þýðir manneskja en stundum líka
karlmaður.“
Arnfríður bendir aftur á að Biblían í núver-
andi mynd sé að meira eða minna leyti mótuð
af þeim sem hafa í gegnum tíðina endurritað
hana, þýtt og jafnvel endursagt. Mér dettur í
hug samkvæmisleikur sem flestir þekkja, sam-
kvæmisleikurinn þar sem fólk situr í hring og
hvíslar orði eða orðum í eyra sessunautar síns
og svo koll af kolli þangað til orðið er komið
hringinn. Þá er það yflrleitt óskiljanlegt eða
orðið að allt öðru orði en lagt var upp með.
Hvað gerist ef svona leikur er leikinn í mörg
þúsund ár, líkt og með Biblíuna, þ.e. Gamla
testamentið? Dæmið er að sönnu ýkt en
lýsandi engu að síður.
Nútíminn eða dauði
Á ensku er til orðatiltæki yfír það að vera
samkvæmur sjálfum sér - to practice what
you preach. Á íslensku tölum við um að vera
eins í orði og á borði en eftir orðanna hljóðan
á enska máltækið ágætlega við um skoðanir
Arnfríðar á guðfræðinni.
„Að mínu mati er guðfræðin ekki neitt ef
hún er ekki stunduð. Fræðin verða að hafa
tengsl við veruleikann, það sem er að gerast
hverju sinni. Ég held að það sé ekki hægt að
slíta þetta tvennt í sundur. Mín afstaða er
mjög í anda suðuramerískrar frelsunarguð-
fræði sem hefur oft áhrif á feminíska guð-
fræði. Ef guðfræðin virkar ekki utan fræðanna
er hún dauður bókstafur. Hlutverk guðfræð-
ingsins, prestsins og annarra kirkjunnar
manna er að túlka texta Biblíunnar og aðra
trúarlega texta í samræmi við samfélagið
hverju sinni. Það þýðir ekki að einskorða sig
við tíma Ágústínusar, Tómasar Aquinas eða
Lúthers. Við eigum vissulega að hafa hliðsjón
af þeim en vega og meta orð þeirra og setja
þau í samhengi við nútímann."
Hann eða hún eða hvað?
Á sínum tíma var það mikið rætt innan
kirkjunnar, að frumkvæði nokkurra kven-
presta, hvort tala ætti um Guð í kvenkyni, fara
með „Móðir vor“ o.s.frv. Sýndist sitt hverjum
um það. Ég spyr Arnfríði hvaða fornafn hún
noti um sinn Guð.
„Ég reyni að forðast að tala um Guð sem
„hann“ eða „hana“. Guð getur hvorki verið
karl né kona. Hins vegar erum við sköpuð í
mynd Guðs sem karlar og konur. Guð er hvor-
ugt en samt að einhverju leyti hvort tveggja.
Um leið og við erum farin að rífast um hvort
Guð sé karl eða kona erum við komin á villi-
götur. Eðli trúarlegs tungumáls er að nota hk-
ingar. Kristur gerði það. Hann líkti Guði bæði
við konur og karla og líkti athöfnum Guðs við
hefðbundin verk kvenna og karla, sitt á hvað.
Það er misskilningur ef gengið er skrefinu
lengra í þessu líkingamáli og Guði ætlað eitt-
hvert ákveðið kyn. Guð er ekki skeggjaður karl
á skýi - Guð er leyndardómur. Mér finnst hins
vegar mjög mikilvægt að nota kvenmyndir til
jafns við karlmyndir um Guð, til dæmis allar
yndislegu móðurmyndirnar úr Biblíunni, að
Guð sé eins og kona sem gefur barni sínu
brjóst, eins og móðir sem hossar barni sínu á
hné sér, að Guð gangi með okkur og fæði okk-
ur. Hvaða samband er til dæmis nánara en
brjóstagjöf? Það á rætur sínar í reynsluheimi
kvenna og spyrja má: Hvers vegna hefur þetta
ekki skilað sér til jafns við myndina af gamla
karlinum með skeggið, svo dæmi sé tekið?
Endurskoðunarsinnar innan kvennaguðfræð-
innar vilja leggja áherslu á slíkan margbreyti-
leika. Biblían notar margar myndir til að tjá
eiginleika og hlutverk Guðs. Ein myndlíking er
einfaldlega ekki nóg.“
fín&dv.is