Vísir - 29.11.1980, Blaðsíða 2

2
Laugardagur 29. nóvember 1980.
tíf og Ust
Hnefaleikarinn Jake La Motta:
Tuddi í hringnum en svin utan hans
Martin Scorsese hefur gert mynd um ævi hans
,,0g nú, þegar ég ligg vakandi á
nóttunni og hugsa til baka, finnst
mér stundum aö ég sé að horfa á
svart-hvita kvikmynd um sjáifan
mig. Ég veit ekki af hverju hún er
svart-hvit en á þvi er enginn vafi.
Þetta er ekki góö mynd, hún er
brokkgeng og ýinislegt vantar,
hún er eins og samsuli af illa lýst-
um atriöum sem sum hafa enga
byrjun og önnur engan endi...
Næstum öll gerast þau aö nóttu til
eins og ég hafi bara lifaö á nótt-
unni.”
Ofangreindur kafli er tekinn úr
sjálfsævisögu bandariska hnefa-
leikamannsins Jake La Motta
sem gefin var út árið 1970 og heit-
ir Raging Bull en það var hnefa-
leikaheiti La Motta meöan hann
var og hét. Þessi organdi tuddi
frá Bronx I New York City braut
sér leið til heimsmeistaratitilsins
i millivigt áriö 1949, keppti svo oft
viö Sugar Ray Robinson ,,að ég
var kominn meö ofnæmi”, liföi
hátt meöan honum entist kraftur
og orka. Einu ári eftir að hann dró
sig i hlé hafði hann þyngst úr 80
kilóum i 105 og var dreginn fyrir
dómstóla ákæröur fyrir siögæöis-
brot meö 14 ára gamalli vændis-
konu. Hann reyndi að ná aftur i
sviösljósið sem sýningarmaður
en gekk litiö. Jake La Motta var
dýr — I hringnum var hann tuddi
og utan hringsins va,* hann svin.
Og nú hefur Martin Scorsese gert
kvikmynd um ævi þessa ofsa-
fengna hnefaleikara og fengið
Robert de Niro til að bregöa sér i
gervi tuddans frá Bronx.
Dýragarður helvítis
Scorsese og De Niro hafa oft
unniö saman áður og samvinna
þeirra hefur skapað ýmsar af
magnaöri kvikmyndum siöari
tima: Mean Streets, Taxi Driver
og auk þess New York, New York.
Og þessi nýja mynd, Raging Bull,
þykir ekki siöur mögnuö og ógur-
leg þó ýmsir gagnrýnendur hafi
sitthvaö viö hana aö athuga.
Hefnaleikaatriöi myndarinnar,
sem raunar standa aöeins i rúm-
ar 10 minútur alls af tveimur
klukkustundum, eru hápunktur
myndarinnar, þar nær Scorsese
mestu valdi á tjáningarmiðli sin-
Robert De Niro lagöi á sig
margra mánaöa hnefaleikaþjálf-
un og ógurlegt át til aö geta ieik-
iö...
um. Stunur, öskur og org viröast
koma beina leið úr dýragaröi hel-
vitis og myndavélin er alls staðar
i senn, fyrir ofan svitnandi más-
andi dýrin sem takast á i hringn-
um, fyrir neöan og innan i þeim
sjálfum. Reykur, sviti, hold og
blóð renna saman i eitt allsherjar
húllumhæ og varpa jafngreini-
legu ljósi á blóöþorsta kvik-
myndaiönaðarins sem hnefaleik-
anna. ógnin sem ætíö var nálæg I
veröld leigubilstjórans er einasti
vinur en um leið mesti óvinur
hnefaleikarans Jake La Motta.
FjölskyIdullf hnefaleikara
La Motta lifir og hrærist I
hringnum vegna þess aö þaö er
eini staðurinn sem er honum ekki
fyrirfram tapaöur, hann stendur
þar jafnfætis öörum mönnum og
hnefaafliö sker úr um allt sem
skera þarf úr um. í hringnum sá
La Motta loks tilgang í lifinu, þaö
var þegar hann varð heimsmeist-
ari og átrúnaðargoð hans, Joe
Louis, faömaöi hann aö sér i
hrifningu. Það var lika i hringn-
um sem Jake La Motta missti
þennan tilgang sinn, þaö var þeg-
ar hann tapaði titlinum til Sugar
Ray Robinson, hinnar nýju
stjörnu, áriö 1951. Hann tapaöi
öllu, öllu nema stolti sinu sem lét
hann hrópa til Robinson úr horni
sinu eftir bardagann: ,,Þú slóst
mig aldrei niður, Ray!”
Fjölskyldan varö mjög fyrir
baröinu á ofsa La Motta og hatri
hans á veröldinni sem hann botn-
aði ekki i utan hringsins. Hann lék
konu sina og bróður hryllilega og
sömuleiöis vin sinn, þann eina
sem hann átti i raun. Sá hét Pete
Petrella og stóð viö hlið La Motta
gegnum súrt og sætt og aðstoöaöi
hann að lokum við aö skrifa
sjálfsævisögu sina. 1 mynd Scor-
sese er persóna Petes sameinuð
persónu bróöurins Joey sem var
umboösmaöur Jakes. Joey ein-
angrar bróöur sinn sem veröur til
þess aö hann snýst af enn meiri
hörku gegn eiginkonunni, Vickie,
og Joey sjálfum. Jake er raun-
verulega ekki ástfanginn af
Vickie, hann er með hana á
heilanum. Hún tilheyrir þeim
hópi fólks sem hann getur aldrei
gert sér vonir um að komast I og
eftir að hann nær i hana er hann
stöbugt á varðbergi. Hvers vegna
var hún aö brosa til þessa manns?
Jake La Motta, sem hér sést i viö-
ureign sinni viö Sugar Ray Robin-
son áriö 1951. Hann tapaði og
heimur hans hrundi.
Þaö veröur aö refsa henni. Og
Joey lika.
Snilldarleikur De Niros
Þeir félagar Martin Scorsese og
Robert De Niro þykja báöir
standa sig með afbrigðum vel.
Scorsese byggir upp myndina á
meistaralegan hátt, dundar viö
hvert smáatriði uns hann nær þvi
úr mynd og hljóðum sem hann
ætlaöi sér i upphafi en hins vegar
þykir stöku gagnrýnendum sem
myndin, eða réttara sagt, handrit
hennar og persónusköpun sé ekki
sérlega frumleg. Aöalpersónan
Jake sé einfarinn ofsafengni,
Joey veiklundaöur en tryggur og
Vickie dularfull og loftkennd.
Gagnrýnandi bandariska tima-
ritsins TIME, Richard Corliss,
segir aö eftir þvi sem á myndina
liöi og hnignun La Motta verði
meiri, sé meiri hætta á aö mönn-
um finnist kvikmyndin ámóta
rugluðog endurtekningargjörn og
hnefaleikakappinn sem hún er að
lýsa.
Sami gagnrýnandi segir svo
aftur á móti aö það sé ljóst aö
töluverður hluti myndarinnar
byggist eingöngu á leikhæfileik-
um Roberts De Niro og þar komi
menn ekki að tómum kofunum.
De Niro stundaði hnefaleika I
marga mánuði áöur en hann hóf
leik i myndinni (undir stjórn ekki
minni manns en Jake La Motta
sem nú er orðinn 59 ára gamall)
og til aö geta leikið i sföasta hluta
myndarinnar, þegar Jake er far-
inn að eldast og er oröinn feitur og
pattaralegur, varö De Niro að
boröa og borða og borða, þyngjast
um 25 kiló. Hvort sem hann er aö
túlka Jake áriö 1941, þegar Jake
er ungur og á leiö á toppinn, eöa
áriö 1964, þegar hann er runninn á
rassinn, gerir hann það af sama
ótrúlega kraftinum sem hrifur
aöra litt kunna leikara meö sér.
Þótt persóna La Motta sé ekki
sérlega heilsteypt þykir leikur De
Niros með þvi heilsteyptara sem
sést hefur á margnefndu hvita
tjaldinu. Áöurnefndur gagnrýn-
andi spyr hvort þaö, ásamt
magnaðri leikstjórn Scorsese, sé
ekki meira en nóg fyrir eina
mynd. Hvaö vilja menn svo sem
meira?
Dickens hjargaöi S hakespeare
R.S.C. FÆR EINRÓMA LOF FYRIR SÝNSNGU Á NSCHOLAS NICKLEBY
The Royal Shakespeare Com-
pany var aö fara á hausinn. Verö-
bólgan, atvinnuleysi og þess
háttar fylgifiskar bágborins efna-
hagsástands voru að riða þvi aö
fullu. Eitthvaö varö að gera. Og
þá sagöi einhver: „Hvaö um aö
leita til Dickens?”
Dickens var það, heillin.
Leikstjórinn Trevor Nunn haföi
um langt skeiö haft mikinn áhuga
á aö færa upp á sviö einhverja
skáldsögu Dickens og tilefnið
fékk hann þegar peningaleysið
ógnaöi leikhúsinu. Fyrir valinu
varð sú mikla skáldsaga Nicholas
Nickleby — 800 blaösiöna epik
meö 157 persónur innanborös.
Nunn fékk ungan og upprennandi
leikritahöfund, David Edgar, til
aövinna að leikgerðinni og næstu
vikur og mánuöi var mikið aþ
gera. Edgar miöaöi hægt en
örugglega en þegar aðeins fimm
vikur voru til frumsýningar var
hann ekki nema hálfnaður meö
seinni hlutann.
Nunn sat ekki auöum höndum á
meðan. Hann fór jafnóðum yfir
allt það sem frá Edgar kom og
byrjaði aö velta fyrir sér upp-
setningunni um leiö og hann bað
leikarana sina 43 að lesa skáld-
söguna rækilega, setja á blað
skoöanir sinar á henni og velja
þær persónur sem þeir vildu
leika. Roger Rees fékk hlutverk
Nicklebys sjálfs og David Threl-
fall lék munaðarleysingjann
Smike en hinir leikararnir leika
aö meöaltali sex rullur hver! —
tvö meiri háttar hlutverk og
nokkur smærri. Búningateiknar-
inn John Napier tók skyndimynd-
ir af hverri einustu persónu i bún-
ingi sinum og þegar hann fór aö
telja myndirnar reyndust þær
vera orðnar 271. Til viöbótar viö
persónurnar 157 komu ótal ónefnd
aukahlutverk.
Frumsýningin nálgaðist óðum.
A generalprufunni var tónskáld
leiksins, Stephen Oliver, enn að
æfa sina menn og þeir Edgar 'og
Nunn enn aö velta fyrir sér
ýmsum þáttum þessa mjög svo
flókna leikrits.
Sigur!
Það var mikið i húfi og menn
voru logandi hræddir um aö leik-
ritiö myndi falla, þá væri R.S.C.
endanlega fyrir bi. En svo fór nú
aldeilis ekki. Ahorfendur voru
aö-visu ögn undrandi til aö byrja
meö en þegar tjaldiö féll voru þær
raddir- háværari en aörar sem
sögöu R.S.C. vera besta og mesta
leikfélag i heimi, Nicholas
Nickleby meöal bestu og mestu
leiksýninga i heimi. Og þaö þótt
sýningin tæki hvorki meira né
minna en átta og hálfa klukku
stund! Royal Shakespeare Com-
pany reyndist ekki i minnstu erf-
iöleikum með aö valda þvi, og
áhorfendur voru meö á nótunum.
Menn eru sammála um að
annar eins kraftur og sé I þessari
Dickens-sýningu sé sjaldséöur i
leikhúsi nútimans. Jafnframt aö
sýningin sanni svo ekki verði um
villst aö enn i dag hafi leikhúsiö
nokkru hlutverki að gegna i ver-
öldinni, hún hefur sem sé greini-
legar skirskotanir til kannski ekki
þjóöfélagsins en altént umheims-
ins auk þess aö vera hreint og
beint stórskemmtileg.
Nicholas Nickleby er harla
týpiskur skapnaöur Dickens:
hann er stöðuglyndur og vin-
gjarnlegur ungur maöur sem
reynir að tryggja systur sinni og
ekkjunni móöur sinni mannsæm-
andi lif en að sækja ýmsir slæmir
menn, fégráðugir frændur, ill-
gjarnir aðalsmenn og spilltir
stjórnmálamenn. Nickleby dund-
ar viö ýmsan starfa, þar á meðal
leikur hann Rómeó i dreifbýlis-
leikhúsi um tima, en alltaf verður
eitthvaö til þess aö hann truflast á
framabrautinni. R.S.C. tekur
verkið eins og þaö liggur beinast
við, býr til kröftuga og gersam-
lega óvæmna sýningu sem fylgir
texta Dickens mjög nákvæmlegá
meö aöeins einni undantekningu
sem segir þó sitt. Nickleby reynir
af öllum mætti að liðsinna
munaðarleysingjanum Smike og i
leikgeröinni veröa þær tilraunir
þungamiöja verksins. I stað hins
notalega endis Dickens þar sem
allar flækjur leysast settu þeir
Edgar og Nunn beina ögrun við
áhorfandann, ögrun ,,til að fá
hann annaðhvort til aö hlæja eöa
gráta”.
Royal Sha kespeare'
Company.
Nicholas Nickleby varð sem
sagt einn meiri háttar
„súkksess” og Royal Shake-
speare Company varð bjargað i
bili. 1 bili, vegna þess að þetta
fræga leikfélag hefur aldrei óttast
áhættuna en gefur sér þann rétt —
og raunar þá listrænu nauösyn —
að „floppa” rækilega öðru hvoru.
Þó leikfélagið sé i röö virtustu og
óumdeilanlega bestu leikfélaga
Engiands og jafnvei heimsins
hefur það aldrei falliö i þá gryfju
að hætta tilraunastarfsemi en lifa
þess i stað á fornri frægö. Um
þessar mundir er veriö aö sýna
sex leikrit og töluvert nýja-
brum að þeim öllum þó gömul
séu. R.S.C. rekur tvö leikhús,
annað i London en hitt i Strat-
ford-upon-Avon. 1 London er, auk
Nickleby,verið að sýna gullfall-
ega sýningu á leikritinu Juno and
the Paycock en Judi Dench hefur
vakið feiknaathygli fyrir túlkun
sina á aðalhlutverki þess verks.
Aukinheldur er verið að sýna
uppfærslu Trevors Nunn á
Þremur systrum Tékofs sem
þykir hvort tveggja mjög áhrifa-
mikil og nýstárleg á ýmsan máta.
t Stratford er m.a. verið að
sýna tilraunauppfærslu á Rómeó
og Júliu. Rómeó sprangar þar um
i bússum og leðurjakka en Júlia
flytur hina frægu svalaræðu sina
af einhverju sem litur út fyrir aö
vera abstraktmálverk. Ron Dani-
els er leikstjóri en Anton Lesser
og Judy Buxton leika þau frægu
skötuhjú. Þarna upp frá er einnig
verið að sýna Rikarö númer tvö
og Rikarö númer þrjú og leikur
Alan Howard þá báöa.
Uppfærslan á Rikka þriöja þykir
hin undarlegasta en hefur fengið
ágæta dóma og þykjast menn þar
greina sönnun fyrir þeirri virö-
ingu sem R.S.C. nýtur. Makbeö-
sýning Bryan Forbes i Old Vic
sem er ekki ósvipaðs eðlis hefur
sem sé fengiö aldeilis hroöalega
dóma og Peter O’Toole verið
rakkaöur niöur fyrir ámóta takta
og Alan Howard beitir i Rikarði
þriöja.
Það ku vera erfitt aö vera leik-
ari hjá R.S.C. Kaupið er lágt og
æfingarnar erfiöar, leikararnir
verða alla tiö aö vera i sinu besta
ástandi á öllum sviöum. Þeir eru
sitt misseriö hvort i London I
Stratford og utanhússvinna er
ekki nema miblungi vel séð. Engu
aö siður keppast leikarar viö aö
komast að R.S.C. enda þykir þaö
einhver besti skóli sem finnst i
veröldinni. Þeir eru þvi meira en
til i ab leggja eitthvaö á sig...
Úr sýningu R.S.C. á Nicholas Nickleby. Nikki reynir hér fyrir sér sem
leikari og leggur stund á Rómeó.