Tíminn - 09.11.1975, Blaðsíða 28

Tíminn - 09.11.1975, Blaðsíða 28
28 TÍMINN Sunnudagur 9. nóvember t975. EFTIR SMAHLÉ STENDUR LEONARD BERNSTEIN AFT- UR 1 SVIÐSLJOSINU. í SUMAR TOFRADI HANN EVROPU Meðalhár maður með strltt grátt hár bandar hendinni óþolin- móðlega. Þá er honum strax rétt slgaretta, sem búið er að kveikja i. Svo ýtir hann upp kjólermunum og kyssir innilega gamla skyrtu- hnappa ur gulli. Enn einn reykur úr slgarettunni, vatnssopi, slðan gengur hann rólega inn á pallinn og þakkar á „kunnáttulega klaufskan" hátt fyrir klapp hinna 2097 áhorfenda. Þeir eru komnir I hljómleikahöllina ISalzburg til að hlusta á áttundu sinfónlu Mahl- ers, sem hefur verið kölluð „sinfónla þúsundanna", vegna þess hve flytjéndur eru gifurlega margir. Hann stendur fyrir 90 minútna sýningu, ekki bara fyrir eyrað heldur lika augað. Hann teygir handleggina og kreppir hnefana. Hann heggur með taktstokknum eins og sverði. Hann- syngur, öskrar visuorðin með — ölvaður_ af eigin innlifun. Hann vonzkast,*" andvarpar og stekkur hálfan metra I loft upp, þegar tónlistin verður dramatlsk. Þetta gerir að- eins einn, hljómsveitarstjórinn Leonard-Bernstein. Það sem á eftir fer, er líka einstakt fyrir hann. Að loknum tónleikunum, meðan áhorfendur tryllast af fögnuði, æðir hann til flytjendanna. Hann kyssir 8 sóló- söngvara, faðmar fyrsta fiðlu- leikarann, leggur sellóleikara að hjarta sér og tylft annarra, sem hafa komið tónlistinni vel til skila. Hann gælir við nokkra úr Vínar-drengjakórnum og stigur svo aftur upp á pallinn og nýtur fagnaðarlátanna uppgefinn og sveittur, en hann hefur veitt heiminum hamingju með list sinni. Fjórtán dögum fyrir þennan konsert hafði „Ljónið Lennie", eins og vinir hans kalla hann, ruðzt inn á hljómleikalögsögu Herbert von Karajans. Þá stjórnaði hann Chichester Psalms eftir sjálfan sig og spilaði og stjdrnaði pianókonsert eftir Mozart. Það gerði hann lika með svo mikilli ákefð, að hann varð að skipta um kjóljakka í hléinu, hinn var orðinn gegnblautur af svita. Það er ekki að ástæðulausu, að hann ferðast með 18 kjólföt. Leonard Bernstein, sem hefur latið lítið til sin taka undanfarið, er kominn aftur. Þegar Herbert von Karajan ætlaði að fara aö borða I „Gullna Hirtinum" í Salz- burg, tók hann eftir Lennie með kátu fylgdarliði sinu. Karajan fór aftur út. Þetta er ekkert óvenju- legt fyrir Bernstein. Siðan hann fór að njóta vinsælda sinna og koma fram með sýndarmennsku- brag, Hta starfsbræður hans öfundsjúkir niður á „eilifð- ar-undrabarnið". Píanóleikarinn Artur Rubin- stein hrósaði honum með beiskju- blæ: „Af stjórnendum er hann bezti planóleikarinn, af píanóleikurum bezta tónskáldið, af tónskáldum bezti stjórnand- inn." Reyndar er frægð Bern- steins umdeilanleg. Hann er full- ur mótsagna. Uppalandi, prestur, „showman", glaumgosi. Hann er alltaf viss um að hafa mikil áhrif á umhverfi sitt. 3ygg- ist það á samblandi af sjálfs- trausti og sýndaræði (exhibition- ismus). Húð hans er að visu orðin grófari en áður var, nú þegar hann er orðinn 57 ára, og röddin orðin hrjúfari af keðjureyking- um, en útlit hans — hann klæðist helzt rauðum „blazer" vekur alltaf áhuga áhangenda hans og vanþóknun andstæðinga hans. Hann lýsti sjálfum sér á unga aldri sem „vel uppbyggðum ópi- umneytanda". Hann er ennþá sjúkur — I tón- list. Hann viðurkennir, að geta ekki verið einn dag án hennar. Sem Bandarikjamaður gerir hann þar ekki upp á milli tegunda tónlistar. Hann hneykslar til dæmis alla menningarvita með þvi að telja lög Bitlanna með þvi „bezta og áhrifamesta", sem samið hefur verið á siðustu 50 ár- ÁTTUNDA SINFÓNÍAN A/IEÐ OSKRI Með tilþrifamiklu látbragði, stjórnaði Leonard Bernstein átt- undu sinfóniu Mahlers, „sinfóniu þúsundanna", og söng sjálfur liátt með. um. Hann er dómbær á þetta, þvi að hann er ekki aðeins hljóm- sveitarstjóri, píanóleikari og tón- skáld alvarlegrar tónlistar, held- ur hefur hann llka samið söng- leiki og þá ekki þá lökustu eins og ,West Side Story" sýnir. Hann er fyrirtaks kennari, rit- höfundur, og sjónvarpsstjarna. Hann er þess vegna kallaður „endurreisnarsnillingur" I Bandarikjunum. Samanburður- inn er freistandi, en ekki réttur. Hann er ekki rangstæður I timan- um á nokkurn hátt, nema ef vera skyldi að hann er alhliða tónlistarmaður á timum sérfræð- inganna. Fjölhæfni eins og hans var sjálfsögð á 19. öld og hljóm- sveitarstjórar eins og Wilhelm Furtwangler, Bruno Walter og Otto Klemperer spiluðu á pianó og sömdu tónlist jöfnum höndum með stjórnendastarfi sinu. Leonard Bernstein er fyrsti hljdmsveitarstjórinn á heims- mælikvarða, sem er fæddur i Bandarikjunum. 1 raun og veru átti hann alls ekki að verða tónlistarmaður. Faðir hans kom til Bandarikjanna 1911 úr úkranlsku Gyðingahverfi. Hann hafði ætlað honum allt annan feril. Samuel Bernstein hafði byggt upp heildsölu á rakaravör- um I Boston og sonur hans átti að taka við. En föli unglingurinn, sem þjáð- ist af króniskum astma og spýtti stundum blóði, varð fyrir örlaga- rfkum áhrifum 10 ára gamall. Clara frænka hans kom 1928 með „gamaldags útskorið planó" og raskaði með þvi ró Bernstein-fjöl- skyldunnar svo að um munaði. Þvi að frá þeim degi, minnist Bernstein, „var erfitt fyrir mig "mm Fyrir hverja tónleika kyssir Bernstein gullnu skyrtuhnapp- ana, sem hann ber sem verndar grip. Kennari hans, sem kenndi honiim taktvisina og stjörnulætin arfleiddi hann að þeim. ? -Við að hlusta á upptökuna kemsi Bernstein I vfmu af tónlistinni. A sérstaklega fallegum stöðum stekkur hann upp eins og hann gæti faðmað að sér tónlistina.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.