Fréttablaðið - 07.12.2005, Blaðsíða 22

7. desember 2005 MIÐVIKUDAGUR22
RV2045_2dx150 Pillivuyt 29.6.2005 9:01 Page 1
Postulín, glös og hnífapör
– fyrir brúðhjón og betri veitingahús
FRANCEP
U
IL
VLI YT
Mán
udag
a til
föstu
daga
frá k
l. 8:0
0 til
18:00
Laug
arda
ga fr
á
kl. 10
:00 t
il 14:
00
Opnu
nartí
mi
í ver
slun
RV:
R
V
20
45
Bandaríska ABC-sjónvarpsstöð-
in birti í fyrradag fréttir um að
bandaríska leyniþjónustan CIA
hefði lokað tveimur fangelsum í
Austur-Evrópu í síðasta mánuði
í kjölfar ásakana Mannréttinda-
vaktarinnar um að stofnunin stæði
í slíkum rekstri í Póllandi og Rúm-
eníu. Að sögn heimildarmanna
stöðvarinnar hafa ellefu grunað-
ir hermdarverkamenn - sagðir
hættulegustu al-Kaídaliðarnir sem
Bandaríkjamenn hafa í haldi sínu -
verið fluttir þaðan til nýs fangelsis
CIA í eyðimörkum Norður-Afríku.
Þessir menn hafa allir verið hand-
samaðir á síðustu misserum og
hafa síðan sætt linnulausum yfir-
heyrslum um fortíð sína og frek-
ari áform al-Kaída. Tíu þessara
manna hafa verið beittir því sem
CIA kallar háþróaðar yfirheyrslu-
aðferðir (enhanced interrogation
techniques) en Bandaríkjastjórn
telur þessar aðferðir ekki til pynt-
inga.
Engin vettlingatök
Fyrir tæpum mánuði birti ABC-
stöðin aðra frétt þar sem nokkrum
þeirra yfirheyrsluaðferða sem
CIA beitir var lýst. Heimild-
armenn stöðvarinnar koma úr
röðum leyniþjónustunnar en með
uppljóstrununum vildu þeir upp-
lýsa almenning um þá leið sem
stofnunin hefur ákveðið að feta.
Frásagnir þeirra koma heim og
saman við vitnisburð fanga sem
CIA hefur haft í haldi í Afganist-
an. Stjórnendur CIA vildu ekki
staðfesta fréttina þegar hún var
borin undir þá, en þeir fengust
heldur ekki til að neita því sem
þar kom fram.
Eins og sjá má af lýsingunum
hér til hliðar eru þessar aðferð-
ir misharkalegar, sú síðasttalda
þó sýnu grófust. Þeir CIA-menn
sem heimiluðu að láta binda sig á
vatnsbrettið entust að meðaltali
í fjórtán sekúndur á því áður en
þeir gáfust upp. Khalid Sheikh
Mohammed, sem handtekinn var
í Pakistan 2003, er sagður hafa
uppskorið aðdáun fangavarða
sinna þegar hann hélt út í tvær og
hálfa mínútu undir vatnsflaumn-
um en svo grátbað hann um að fá
að játa.
Erfitt er að greina hvar skilin á
milli þessara aðferða og pyntinga
liggja, að minnsta kosti er John
Sifton hjá Mannréttindavaktinni
ekki í neinum vafa um að vatns-
brettið sé í síðarnefnda flokknum.
„Sá sem sætir þessu telur að verið
sé að drepa hann. Því jafngildir
þetta sýndaraftöku, sem er bönn-
uð samkvæmt alþjóðasáttmál-
um.“
Allir á einum stað
Notkun þessara „háþróuðu yfir-
heyrsluaðferða“ er háð ströngum
starfsreglum CIA. Í hvert og
eitt skipti þarf að fá leyfi til að
beita þeim en ekki er þó vitað til
að slíkum beiðnum hafi nokkru
sinni verið hafnað. Einungis fjór-
tán CIA-menn hafa heimild til að
beita fanga í haldi stofnunarinnar
aðferðunum og þeir hafa fengið
sérstaka þjálfun í notkun þeirra.
Fyrir nokkrum misserum dó
fangi úr lungnabólgu eftir að hafa
verið látinn standa rennblautur
og kviknakinn á ísköldu gólfi yfir
nótt í fangelsi í Afganistan en þeim
pyntingum stýrði herforingi sem
ekki hafði heimild til þess arna.
Tvö önnur dæmi tilfærir ABC um
fanga sem dóu eftir yfirheyrslur,
báðir í íröskum fangelsum.
Leynifangelsi CIA eru ekki
mörg, raunar eru þau sem eru í
notkun á hverjum tíma teljandi
á fingrum annarrar handar. Þau
er yfirleitt að finna í herstöðvum
sem stundum eru ekki einu sinni
lengur í notkun, til dæmis þær í
Austur-Evrópu sem sagðar eru
frá því á Sovéttímanum.
Venjan er að geyma stóra fanga-
hópa saman því þannig er hægt að
yfirheyra einn fanga og fá upplýs-
ingarnar sem hann lætur í té stað-
festar hjá þeim næsta.
Deilur innan CIA
Heimildarmenn ABC ítreka hins
vegar að deildar meiningar séu
um aðferðirnar innan stofnunar-
innar og eru nokkrir CIA-menn
sagðir hafa hafnað að fá heim-
ild til að beita þeim. Þeir telja að
játningar sem fengnar séu með
pyntingum séu ekki áreiðanleg-
ar heldur játi margir á sig nán-
ast hvað sem er til að sleppa við
frekari misþyrmingar. Þannig er
Ibn al-Shaykh al-Libi, einn hinna
grunuðu al-Kaídamanna, sagður
hafa gefið sig eftir að hafa verið
bundinn á vatnsbrettið og síðan
látinn standa nakinn og blautur í
klefa sínum yfir nótt. Á grundvelli
þeirra játninga rökstuddi Banda-
ríkjastjórn ásakanir sínar um að
al-Kaídaliðar fengju þjálfun í Írak
í notkun sýklavopna, sem síðar
hefur komið á daginn að enginn
fótur var fyrir.
Sumir telja þó réttlætanlegt
að beita hörku þegar talið er að
koma megi í veg fyrir hryðjuverk
en tíminn er naumur. Eftir sem
áður er þó engin trygging fyrir
því að þær upplýsingar sem fang-
inn greinir frá séu í raun og veru
réttar eða að hann viti yfirleitt
eitthvað um málið.
Orðhengilsháttur gagnrýndur
Í þessu ljósi eru yfirlýsingar
Condoleezzu Rice, utanríkisráð-
herra Bandaríkjanna, í fyrradag
athyglisverðar. Aðspurð neitaði
hún hvorki né játaði að leynifang-
elsin væru til en ítrekaði þó að
Bandaríkjastjórn pyntaði engan
eða flytti nokkurn mann til staða
þar sem pyntingar væru stundað-
ar.
Mary Robinson, fyrrverandi
yfirmaður mannréttindamála hjá
Sameinuðu þjóðunum, gagnrýndi
Rice fyrir orðhengilshátt og sagði
loðin svör stjórnarinnar mjög til
vansa. Greinilegt væri að þeir
lögfræðilegu ráðunautar sem hún
ráðfærði sig við „hefðu tilhneig-
ingu til að nota óljóst orðalag
þegar þeir skilgreina pyntingar“.
Pyntingar eða háþróaðar yfirheyrslur?
Condoleezza Rice, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, viðurkenndi að CIA flytti grunaða hermdarverkamenn án dóms og laga á milli
landa til yfirheyrslna en þvertók fyrir að þeir væru pyntaðir. Yfirheyrsluaðferðir CIA eru hins vegar vafasamar svo ekki sé meira sagt.
RAMZI BINALSHIBH Jemeninn á að
hafa gegnt veigamiklu hlutverki í Ham-
borgarsellu al-Kaída sem sögð er hafa
skipulagt hryðjuverkin 11. september
2001. Binalshibh er jafnframt grunaður
um að hafa stýrt árásinni á bandaríska
herskipið USS Cole í Aden árið 2000.
Hann hefur verið í haldi Bandaríkja-
manna síðan 2002. NORDICPHOTOS/AFP
ABU FARAJ AL-LIBBI Al-Libbi var hand-
samaður í Pakistan í maí á þessu ári.
Hann er sagður hafa tekið við verkefn-
um Khalid Sheikh Mohammed þegar
hann var gómaður árið 2003. Al-Libbi
á að hafa skipulagt tvö banatilræði við
Pervez Musharraf, forseta Pakistans.
NORDICPHOTOS/AFP
VAKTI AÐDÁUN FYRIR ÞOLGÆÐIÐ Fangaverðir CIA voru undrandi yfir því hversu lengi Khalid Sheikh Mohammed þoldi við á vatnsbrettinu svonefnda. Mohammed var handtekinn í Paki-
stan í mars 2003 og hefur verið í haldi Bandaríkjamanna síðan. Hann er sagður hafa fengið hugmyndina að því að fljúga farþegaþotum á bandarískar byggingar og svo skipulagt árásirnar
11. september 2001. Auk þess er honum gefið að sök að hafa sjálfur tekið bandaríska blaðamanninn Daniel Pearl af lífi í Pakistan sama ár. NORDICPHOTOS/AFP
HÁÞRÓAÐAR YFIRHEYRSLUAÐFERÐIR CIA
Fréttastofa ABC-sjónvarpsstöðvarinnar hefur heimildir fyrir sex ólíkum brögðum
sem sérfræðingar bandarísku leyniþjónustunnar CIA eru sagðir beita þá fanga
sem taldir eru sérstaklega hættulegir.
Skyrtutakið Leyniþjónustumaðurinn hrifsar í skyrtu fangans og hristir hann harkalega.
Kinnhesturinn Fanginn sleginn utanundir með flötum lófa til að hræða og meiða hann.
Magahöggið Fanginn sleginn föstu höggi með flötum lófa í kviðinn. Höggið er sársaukafullt en
af því hljótast ekki innvortis meiðsli. Læknar CIA eru sagðir hafa mælt gegn hnefahöggum þar
sem þau geta eyðilagt líffæri.
Sístaðan Þessi aðferð er sögð ein sú áhrifamesta. Fanginn er þá hlekkjaður á höndum og
fótum og neyddur til að standa grafkyrr í allt að fjörutíu klukkustundir. Þreyta og svefnleysi
brjóta hann fljótlega niður.
Kæliklefinn Fanginn stendur nakinn í tíu gráðu heitum fangaklefa. Með reglulegu millibili er
ísköldu vatni sprautað á hann.
Vatnsbrettið Fanginn er hlekkjaður við borð og eru fætur hans látnir standa hærra en höfuðið.
Plasti er vafið utan um höfuðið og síðan er vatni sturtað yfir hann. Þessi aðferð kallar fram heift-
arlega köfnunartilfinningu og geta fáir fangar staðist þessa raun nema í örskamma stund.
FRÉTTASKÝRING
SVEINN GUÐMARSSON
sveinng@frettabladid.is
Þessir al-Kaídamenn eru
í haldi Bandaríkjamanna
og bandamanna þeirra
ALI ABDUL RAHMAN AL-GHAMDI Þótt
al-Ghamdi sé ekki nema 31 árs barðist
hann í Tsjetsjeníu og Afganistan. Honum
hefur verið lýst sem höfuðsmanni al-
Kaída í Sádi-Arabíu og er hann grunaður
um að bera ábyrgð á sprengjutilræðum
í Ríad árið 2003. Í kjölfar árásanna gaf
hann sig fram við yfirvöld.NORDICPHOTOS/AFP