Tíminn - 05.12.1982, Blaðsíða 15

SUNNUDAGUR 5. DESEMBER 1982.
iiLíim
15
JÓRBINA í HENDUR RUSSUM
Óð...”
Helgar-Tíminn
rifjar upp sögu
þjóðarstríðsins
1808-1809
í tilefni af
þj óðhátíðar degi
Finnlands
á morgun
hélt hann hins vegar vígstöðvum sínum
í þrjá mánuði, þrátt fyrir ofureflið. Ekki
síst var það að þakka mikilli samstöðu
landslýðsins. Almenningur var harla
bitur í garð Rússa og það af mörgum
ástæðum auk þeirra augljósu. Meðal
annars hafði frést að Buxhövden reyndi
að knýja foringja í her Klingspors til
þess að hlaupast undan merkjunum með
því að taka jarðeignir þeirra og heimili
og hóta fjölskyldu þeirra harðræði.
Von Fieandt
Loks um miðjan júní lagði meginher-
inn af stað suður á bóginn. Höfðu menn
hresst við tíðindi af sigrum von Fiendt
nokkrum dögum áður, en hann hafði
gert áhlaup á rússneska deild við Perho
og knúið foringja hennar Raseviski til
þess að hörfa til Lappo. Þaðan hélt
Fiandt til Lintulaks að eigin frumkvæði
og klauf fylkingar Rússa í norðaustri og
suðri, svo ekkert samband var milli
þeirra. Ekki fékk hann þó lengi varist
þarna. Hinn 14. júlí réðist Adlercreutz
að Rússum þar sem þeir sóttu fram við
Lappo og vann fagran sigur yfir Rajev-
ski. Um svipað leyti gerðu sjálfboöaliða-
sveitir bænda Rússum lífið leitt í
Tavastlandi og varð Rajevski illa úti.
Var hann sviptur herstjórninni og hún
fengin í hendur hinum unga og hugum-
stóra Kamenski. Brátt sóttu Rússar fram
að nýju en biðu ósigur fyrir Döbeln við
Kauhajoki. Nokkrum dögum síðar voru
þeir svo reknir á flótta af Adlercreautz
og Cronstedt við Alavo. Fiandt, sem enn
á ný sótti fram, beið ósigur eftir 17
stunda orrustu við Karstula fyrir sveitum
Vlastoff hershöfðingja og náðu rúss-
nesku deildirnar þar með sambandi sín
á milli að nýju yfir Lintulaks. Sá
Adlercre utz sér þá ekki annað fært en
að halda til norðurs að nýju. Við Ruona
hrakti hann mikið lið óvinanna á brott
og hafði byrjað orrustu við Salmi, er
hann fékk skipun um að draga sig til
baka, norður til Lappo. Þar með hófst
nýtt undanhald sem síðan stóð linnulítið
og færði hernum marga skráveifuna.
Tók nú móður hins vígdjarfa liðs mjög
að þverra. Mótspyma þess og fómir
höfðu reynst til lítils.
Sókn Döbelns
Kamenski hugðist nú láta deild undir
stjórn Kosatchoffski sækja frá Lappo
upp til Nykarleby, en sótti sjálfur upp
þangað úr suðri. Leit nú illa út fyrir
Klingspor, en Döbeln, sem lá í hitasótt
í höfuðstöðvunum, reis upp af sjúkra-
beði, kvaddi saman Bjarnarborgar-her-
deildina, og hélt með liðið á mettíma til
Jutas og tók sér þar stöðu. Þegar
Kostschoffski sótti fram, var hann
yfirmnninn þegar og beið mikið afhroð.
Leiðin var opin. Adlercreutz hafði nú
tekið sér stöðu við Oravais. Þar réðust
Rússar að honum, en hann vann sigur á
þeim. En ekki var sopið kálið þótt í
ausuna væri komið, því er hann hugðist
reka flóttann varð hann á vegi liðsauka,
sem senda skyldi Kamenski og sigurinn
breyttist í ósigur. Afhroðið var mikið.
Þar særðist m.a. annarra hinn ungi
Wilhelm von Schverin, eftir hreystilega
vörn. Þann 29. september var gert
vopnahlé.
Féll þar Doluraki
Alexander keisari óskaði nú að binda
enda á þetta stríð og sendi hinn ættstóra
unga Dolguruki til Savolaks og skyldi
hann reyna að komast fram hjá Sandels
og koma að baki deildum Klingspors.
Tutschkoff sagði upp vopnahléinu og
klukkan eitt sama dag gerði hann árás
við Virta brú á Sandels, sem klukku-
stundu áður hafði sent foringja einn á
vit Rússanna, til þess að biðja um
vopnahlé. Lið Rússa var fimmfalt fjöl-
mennara en lið Sandels, en var þó hér
hrakið til baka í blóðugum bardaga. Féll
þar Dolgoruki. Sandels fékk þó ekki
lengi varist og hörfaði til Uleáborgar.
Þar mættust þá allar deildir hersins. Var
nú gert samkomulag við Rússa á þá leið
að vopnaviðskiptum skyldi hætt í Öster-
botten og Savolaks og skyldi finnski
herinn hörfa yfir landamærin sem á þeim
tíma lágu við ána Kemi. Sjúkdómar
höfðu herjað á hermennina og yfirmenn.
í Torneá jókst eymdin enn. Mikill
skortur var á matvælum og menn lágu á
heyi á köldum skálagólfunum. Klæði
manna voru orðin henglum, skórnir
botnlausir og fjöldinn allur lét lífið.
Ósigurinn mikli
Vorið 1809 ákváðu Rússar að ylja
Svíum undir uggum og knýja fram
uppgjöf. Sendar voru sveitir til Álands-
eyja og yfir Kvarken til Umeá. Finnski
herinn hélt frá Torneá til Klix og hér
varð yfirmaður hans, Gripenberg hers-
höfðingi, vegna hættu í suðri og norðri,
að ganga að hörðum skilmálum. Allar
sveitir hans skyldu leggja niður vopn og
afhenda óvinunum allar birgðir sínar.
Fjöldi hermanna hélt nú heim á leið, en
nokkrar deildir stefndu í suðurátt. Hinn
hrausti Duncker, nafnkunnur foringi í
Savolaks-herdeildinni, veitti óvinunum
hetjulegt viðnám við Hörnefors þann 5.
júlí. Er hann eitt sinn í bardaganum
hafði leitað sér skjóls, spurði Sandels,
sem ekki var maður nærgætinn, hvort
hann væri hræddur. Sátu þessi orð enn
í huga Dunckers er hann skotinn
banvænu skoti var borinn burt í orra-
hríðinni.
Friðarsamningar voru gerðir í Fre-
drikshamn þann 17. september: Allt
Finnland ásamt Álandseyjum og Váster-
botten til Torneá skyldi hverfa undir
yfirráð Rússa. Finnski herinn var staddur á
sænskri grund í Umeá, er hann tók á
móti þessum tíðindum, sem Döbeln
flutti honum. í kveðjuávarpi sínu sagði
þessi djarfi hershöfðingi: „Bandalag
stríðsmanna, sem hlotið hefur skírslu
sína í stríði, hættum, blóði og dauða,
mun aldrei rofna, og þakklæti það sem
ég ber í brjósti til yðar og votta yður nú
er órjúfanlega tengt þessu bræðrabandi
voru.“
- AM
J. L. Runeberg:
Bjarnar-
borgarmarsinn
Synir lýðs, er lét sitt blóð
á Leipzigsléttum, Narvamelum, Liitzenshólum,
Póllundssöndum
Enn er þrek í vorri þjóð
til þess að rjóða fjandablóði vígaslóð.
Burt með kyrrðir, hvfld og frið,
því stormur dunar, logar leiftra, vopnin þeyta vígabröndum.
Fram, fram, glatt með hjör við hUð,
því hraustir feður sjá, hvort dugar sona lið.
Háleitt það er, sem heimtar oss að verki.
Benvanir vér og valinn hjörinn sterki.
Allir - fiisir fram á við,
hér er vors ævafoma frelsis fagra svið.
Skín hátt vort sigursæla merki,
slitið af styrjöld, ævagömlum dögum fró.
Fram, fram vor her, sem hörfa aldrei má.
Vér hefjum ennþá voð með litum Finnlands á.
Aldrei varga veldi skal
oss slíta úr faðmi fósturláð vort, meðan blóð er enn í æðum.
Aldrei slíkt skal heyrast hjal,
að finnska þjóðin frjálsan svíki fjallasal.
Falla hraustum sæmir hai,
en aldrei víkja, aldrei svíkja, aldrei lúta lydduhræðum.
Hetjan feliur fús í val,
að unnum sigri fegnir gistum feigðarsal.
Bregðum nú brand' og böðla lömum hendur.
Lát fyrir land, er líf, sem eilíft stendur.
Hvíldlaust fram úr stríði’ í stríð,
því stundin nú er vorrar endurreisnar tíð.
Mannfall og stórtjón enn, sem endur,
aðeins sem tryggðarpanta skoðum vér.
heiU, þjóðarmerki, fast vér fylgjum þér,
og frækinn drengjaskari ennþá hátt þig ber.
Hannes Hafstein þýddi.