Morgunblaðið - 09.07.2006, Qupperneq 6

6 SUNNUDAGUR 9. JÚLÍ 2006 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Það hefur verið mikil gróska ísafnastarfi síðustu ár. Nýsöfn hafa verið stofnuð ogeldri söfn hafa verið að
endurnýja sýningar sínar, geymslur
og meðferð safngripa. Þetta segir
Rakel Halldórsdóttir, fram-
kvæmdastjóri Safnaráðs, en í dag er
íslenski safnadagurinn og af því til-
efni bjóða söfn í landinu upp á fjöl-
breytta dagskrá og mörg þeirra
bjóða upp á ókeypis aðgang.
Safnaráð var stofnað með lögum
árið 2001. Ráðið kom fyrst saman um
haustið og hefur síðan haldið um 50
fundi. Samkvæmt lögum er ráðið
samráðsvettvangur safna, en söfnum
er skipt í þrjá hópa, menning-
arminjasöfn, listasöfn og nátt-
úruminjasöfn.
Rakel sagði að það væri í sjálfu sér
ekki einfalt mál að skilgreina hvað
væri safn og hvað ekki og menn væru
ekki endilega sammála um skilgrein-
inguna. Samkvæmt 4. gr. safnalaga
þyrfti safn að uppfylla tilteknar lág-
markskröfur. Það þyrfti að safna
samkvæmt skilgreindri söfn-
unarstefnu. Tilteknar kröfur væru
einnig gerðar um varðveislu muna.
Það væri ekki nóg að setja þá í skáp
heldur þyrfti að vera fyrir hendi
þekking og aðstaða til hreinsunar og
forvörslu. Á mjög mörgum söfnum
væri aðstaða ekki fullkomin og því
væri óhjákvæmilegt að túlka þetta
ákvæði laganna vítt. Þá gera lögin
kröfu um að safn sinni rannsóknum.
Rakel sagði að hugtakið rannsóknir
væri einnig hægt að túlka vítt því
hægt væri að fella ýmislegt undir
þetta hugtak. Þá er í lögunum gerð
krafa um miðlun, m.a. að safnið
standi fyrir sýningum sem byggðar
séu á safnkosti.
Áhersla á fagmennsku
Um 75 söfn eru á Íslandi, en Rakel
sagði að stofnanir í safnastarfi væru
rúmlega 200, og þá væri verið að
telja með setur, sýningar og félög í
safnastarfi.
„Það hefur verið mikil gróska í
safnastarfi undanfarin ár og söfnum
hefur fjölgað. Þetta tengist að
nokkru leyti vexti í ferðaþjónustu.
Menn hafa séð aukin tækifæri í því
að nýta menningararfinn og náttúr-
una til að laða ferðamenn til landsins.
Það sem Safnaráð hefur verið að
leggja áherslu á er að menningar- og
náttúruminjunum sé miðlað á fagleg-
an hátt bæði til erlendra og inn-
lendra gesta safnanna. Miðlun ætti
að byggja á staðreyndum og grip-
unum sjálfum, en ekki einhverju sem
er tilbúningur. Að sjálfsögðu má þó
nýta tilbúna gripi með til að útskýra
betur safnkostinn eða til að gefa fólki
tækifæri til að snerta gripina og upp-
lifa þá á þann hátt.“
Rakel sagði að ef litið væri á heild-
ina mætti kannski segja að fyrir
nokkrum árum hefðu íslensk söfn
ekki verið samstíga þeirri þróun sem
hefði orðið í safnastarfi erlendis. „Á
síðustu árum hafa hins vegar orðið
miklar breytingar hjá íslenskum
söfnum. Söfnin hafa verið að end-
urnýja sýningar og starfsemi og tek-
ið upp nýjar aðferðir við geymslu
muna og forvörslu. Opnun Þjóð-
minjasafns Íslands 1. september
2004 var mikil lyftistöng fyrir safn-
astarf í heild sinni því að þar með
fengu söfnin í landinu nýtt viðmið
varðandi miðlun, meðferð gripa og
geymslur, en fyrsta skrefið í end-
urbyggingu safnsins fólst í endurnýj-
un geymslurýmis, auk þess sem gert
var mikið átak í forvörslu. Við stönd-
um því nokkuð vel núna í alþjóð-
legum samanburði. Söfn á Íslandi
hafa tvisvar verið tilnefnd til evr-
ópsku safnaverðlaunanna og unnið
til viðurkenninga í bæði skiptin. Síld-
arminjasafnið á Siglufirði fékk Evr-
ópusafnaverðlaun árið 2004 og Þjóð-
minjasafnið sérstaka viðurkenningu
Evrópuráðs safna í ár.“
Leggja áherslu á það
einstaka á hverjum stað
Rakel sagði að aðsókn að söfnum
væri stöðug þrátt fyrir að söfnum
hefði fjölgað. Gestir á nýjum söfnum
virtust vera hrein viðbót því að ekki
virtist þeim fækka sem sæktu eldri
söfnin. „Söfnin hafa stundum verið
gagnrýnd fyrir að sýna meira og
minna það sama frá einu safni til
annars, en breyting hefur orðið á og
hafa safnamenn leitast við að draga
fram það einstaka við hvern stað,
þ.e.a.s. eitthvað sem einkennir stað-
inn eða sögu hans. Fjölmörg dæmi
eru um söfn sem hafa gert sér efni úr
sérstöðu staðarins. Nefna má Síld-
arminjasafnið á Siglufirði, Búvéla-
safnið á Hvanneyri, Listasafn Aust-
ur-Skaftafellssýslu á Höfn í
Hornafirði sem hefur lagt áherslu á
að sýna listaverk Svavars Guðnason-
ar, Listasafn Tryggva Ólafssonar í
Fjarðarbyggð og steinasöfnin fyrir
austan.“
Bæði safnasjóður og fjár-
laganefnd úthluta til safna
Á síðasta ári var úthlutun safn-
aráðs úr safnasjóði talsvert gagn-
rýnd. Rakel sagði að þessi gagnrýni
endurspeglaði þrönga fjárhagsstöðu
safnasjóðs. Sjóðurinn hefði neyðst til
að lækka framlög frá árinu á undan
sem hefði komið illa við sum söfnin
þar sem þau hefðu verið búin að
reikna með óbreyttum framlögum.
Framlög í safnasjóð voru hækkuð í
ár í 83,7 milljónir úr 66 milljónum í
fyrra, en mikil þörf var á þeirri
hækkun. Meiri sátt hefði því verið
um úthlutunina í ár, en þessar fjár-
veitingar væru samt enn of litlar.
„Markmiðið með stofnun safn-
asjóðs var að koma styrkveitingum
ríkisins til safna í skilvirkari og fag-
legri farveg. Það verður hins vegar
að segjast að þetta markmið hefur
ekki náðst nema að hluta. Safnaráð
leitast við að úthluta styrkjum á fag-
legan hátt og hefur staðið sig vel að
mínu mati. Stór hluti fjármuna sem
fer til safnastarfs fer hins vegar í
gegnum fjárlaganefnd Alþingis án
faglegrar umfjöllunar safnaráðs. Að
mínu mati er mikilvægt að efla safn-
asjóð og móta skýra stefnu um hag-
kvæma og faglega úthlutun ríkisfjár
til safnastarfs og hvernig ríkið getur
á sem árangursríkastan hátt stutt
uppbyggingu safnamála í landinu.“
sagði Rakel.
Safnasjóður hefur verið að verja
að hámarki um 2 milljónum króna í
styrki til safna. Eigendur safnanna,
sem í flestum tilvikum eru sveit-
arfélög, leggja síðan söfnunum til
fjármuni. Rakel sagði að stærstur
hluti safnanna velti árlega 2–20 millj-
ónum.
„Safnmenn segja að fjárveiting úr
safnasjóði, þó hún sé ekki nema ein
til tvær milljónir, skipti gríðarlegu
máli, en leggja jafnframt áherslu á
að þessar fjárveitingar þurfi að
hækka.
Safnafólk hefur þrátt fyrir allt ver-
ið ótrúlega duglegt að nýta þá litlu
fjármuni sem það hefur haft á milli
handanna til að byggja upp,“ sagði
Rakel og benti á að við sum söfn
starfaði aðeins einn fastur starfs-
maður, stundum í hlutastarfi. Safn-
menn þyrftu helst að geta gengið í öll
störf, þ.e. uppsetningu sýninga og
aðra miðlun, skráningu og varðveisl-
una, samhliða rannsóknum, umsjón
með fjármálum safnsins og fleiri
störfum.
Beðið eftir Náttúruminjasafni
Samkvæmt lögum eiga að vera
starfandi þrjú höfuðsöfn á Íslandi,
Þjóðminjasafn, Listasafn Íslands og
Náttúruminjasafn Íslands. „Þó að
ákvæði hafi verið í lögum um Nátt-
úruminjasafn Íslands frá 2001 hefur
slíkt safn ekki enn verið stofnað.
Nærri 20 nefndir hafa samt starfað
frá því að fyrst voru settar fram hug-
myndir um stofnun slíks safns fyrir
allmörgum áratugum síðan. Nátt-
úrufræðistofnun Íslands sér um
Náttúrugripasafn Íslands sem vænt-
anlega myndar grunn að Nátt-
úruminjasafni þegar það verður
stofnað. Það er mjög nauðsynlegt að
það verði settur kraftur í að setja
slíkt safn á stofn því að náttúran er
eitt það dýrmætasta og mikilvæg-
asta sem við eigum og hana þarf að
rannsaka og miðla henni til Íslend-
inga og ferðamanna sem sækja okk-
ur heim. Ferðamenn koma til Íslands
til að sjá þessa einstöku náttúru, en
þeir vilja líka fá að fræðast um hana.
Ef við berum okkur saman við önnur
lönd sem kannski geta ekki státað af
jafnstórkostlegri náttúru þá er ljóst
að við stöndum þeim langt að baki.
Það væri vel til fundið að Nátt-
úruminjasafn Íslands starfaði náið
með Raunvísindastofnun Háskóla Ís-
lands og Náttúrufræðistofnun, en
nýjar áherslur á vísindamiðlun, lif-
andi miðlun náttúrufyrirbæra og vís-
inda eru meðal þeirra verkefna sem
þessar stofnanir gætu unnið að í
samstarfi við safnið.
Það þarf almennt að efla höf-
uðsöfnin m.a. vegna þess að þau setja
viðmið fyrir önnur söfn, sem jafn-
framt leita til höfuðsafnanna eftir
ráðgjöf og sérfræðiþekkingu. Staða
Þjóðminjasafnsins hefur batnað mik-
ið en það þarf líka að efla Listasafn
Íslands. Það hefur bæði mjög tak-
markað sýningarrými og geymslu-
rými og eru það þættir sem þarf að
huga að með tilliti til endurbóta á
næstu árum. Nefna má að nýlega var
felldur niður aðgangseyrir að Þjóð-
listasafninu, sem líta má á sem þátt í
lýðræðisvæðingu safna og lið í að
auðvelda almenningi aðgang að sam-
eiginlegum arfi,“ segir Rakel og
leggur áherslu á að þó að hægt sé að
benda á ýmsa vankanta verði að
segjast að bjart sé framundan í safn-
amálum á Íslandi.
Mikil gróska í safnastarfi
Mörg söfn eru með ókeypis aðgang í dag á ís-
lenska safnadeginum. Rakel Halldórsdóttir,
framkvæmdastjóri Safnaráðs, segir mikla grósku
í starfi safnanna. Meðal brýnustu verkefna sé að
koma upp Náttúruminjasafni.
Morgunblaðið/Sverrir
Rakel Halldórsdóttir, framkvæmdastjóri Safnaráðs, og Hafþór Egill Arnarson, sonur hennar.
Eftir Egil Ólafsson
egol@mbl.is
HÉRAÐSDÓMUR Reykjaness hef-
ur dæmt átján ára pilt í 45 daga
skilorðsbundið fangelsi fyrir kyn-
ferðisbrot. Honum var ennfremur
gert að greiða fórnarlambi sínu
150 þúsund krónur í miskabætur
auk þess sem sakarkostnaður, alls
410 þúsund krónur, fellur á
herðar ákærða.
Samkvæmt ákæru lét pilturinn
13 ára stúlku hafa við sig munn-
mök og samræði í október á síð-
asta ári. Játaði hann sakargiftir
en sagði atburðina hafa gerst
með samþykki stúlkunnar, auk
þess sem hann hefði haldið stúlk-
una vera 14 ára. Samræmi var á
milli vitnisburðar piltsins og
stúlkunnar að mestu leyti en það
var móðir hennar sem lagði fram
kæruna.
Í skýrslu frá félagsráðgjafa hjá
Barnahúsi, sem tók viðtöl við
stúlkuna, kemur fram að vanda-
mál hennar séu margþætt og
komi þar til námserfiðleikar og
samskiptaerfiðleikar innan fjöl-
skyldu hennar. Einnig að eftir at-
burðina hafi henni liðið illa og að
hún væri allt önnur manneskja en
áður. Hefði stúlkan m.a. talað um
að hún væri óörugg í samskiptum
við aðra og þá sérstaklega stráka.
Þorgeir Ingi Njálsson héraðs-
dómari kvað upp dóminn. Kol-
brún Sævarsdóttir saksóknari
sótti málið af hálfu ákæruvaldsins
en Hilmar Ingimundarson hrl.
varði piltinn.
Piltur dæmdur
fyrir kynferð-
isbrot
ÞRETTÁN fíkniefnamál komu
upp á einum sólarhring í sameig-
inlegu átaki lögreglunnar í Kópa-
vogi og í Hafnarfirði, frá föstu-
degi fram á laugardagsmorgun.
Í flestum tilvikum var um að
ræða neysluskammta af kannabis-
efnum, en í einu tilviki hafði lög-
regla afskipti af ætluðum fíkni-
efnasölum. Þar var lagt hald á
talsvert magn af ætluðu mari-
júana, auk nokkurra skammta af
ætluðu amfetamíni og kókaíni,
hjá tveimur einstaklingum á þrí-
tugsaldri. Þeir voru handteknir
en látnir lausir að loknum yf-
irheyrslum.
Þrettán fíkniefna-
mál í sameigin-
legu átaki
TALSVERÐUR erill var hjá Lög-
reglunni á Akranesi í gærnótt í
tengslum við hátíðina Írska daga
sem nú stendur yfir í bænum.
Mikið var um ölvaða unglinga á
tjaldstæðinu og barst lögreglu ein
kæra vegna líkamsárásar.
Einnig kom upp eitt fíkniefna-
mál og þrír aðilar voru stöðvaðir
grunaðir um ölvunarakstur. Einn
ölvaður maður var að auki hand-
tekinn grunaður um að hafa brot-
ist inn á tveimur stöðum, annars
vegar í vélsmiðju í bænum og hins
vegar í golfskála.
Þórir Björgvinsson, rannsókn-
arlögreglumaður á Akranesi,
brýndi fyrir foreldrum að senda
ekki unglinga eftirlitslausa á sam-
komur sem þessa.
Erill hjá lögreglu
á Írskum dögum
ÞRÍR menn voru handteknir í
Reykjavík í gærnótt í tengslum
við skemmdarverk sem unnin
voru á bifreiðum sem stóðu við
Skólavörðustíg.
Mennirnir voru talsvert ölvaðir
og eru skemmdir á bílunum mikl-
ar, rúður brotnar og fleira. Mikill
erill var hjá lögreglunni í Reykja-
vík, talsverð ölvun var í miðborg-
inni og komu upp nokkur fíkni-
efnamál, sem öll reyndust
minniháttar neyslumál.
Skemmdu bíla á
Skólavörðustíg