Sjómannablaðið Víkingur - 01.10.1984, Qupperneq 58

p a \r | Sasa um
rA\WI síldarverksmiöju
Lukkuhjóliö snerist
rangsælis þennan
vetur. Veöur hamlaöi
framkvæmdum og
verkföll bættu gráu
ofan á svart. í októ-
berlok 1948 varenn
ekki fariö aö bóla á
síldinni. Báarnirbiöu
átekta, sigldu út
annaö slagiö, hring-
sóluöu um flóann,
hnusuöu en fundu
enga síld.
58 Víkingur
Viö tökum leið 2, Grandi-Vogar. Fyrir framan Bæjarútgerðina förum vió út. Síðan
göngum viö noröur Grandann, framhjá Kaffivagninum, Slysavarnarfélaginu og vöru-
geymslum skipafélaganna. Þegar gámaraðirnar eru að baki blasa við stórir tankar og
þyrping af húsum. Sum húsanna eru nýleg, önnur viröast nokkuð viö aldur. Eitt hús-
anna vekur sérstaklega athygli okkar, það er gamalt hús, fimm hæða, aðalverk-
smiðjuhús Síldar- og fiskimjölsverksmiðjunnar hf.. Þaö er hús sem á sér langa sögu.
Á árunum 1947 — 1948
vantaði sildarverksmiöjur i
Reykjavik. Suðurlandssildin
hafði gert stans i Hvalfirðinum
og i nágrenni Reykjavikur.
Athafnamenn bæjarins klæj-
aði i lófana, bæjaryfirvöld
klæjaði í lófana og ræddu mál-
ið fram og aftur á fundum og
hinn sauðsvarta almúga klæj-
aði i lófana og sá fram á betri
tið. Alla klæjaði. 14. janúar
1948 er þvi mikilvægur dagur i
sildaralmanaki Reykjavíkur-
bæjar. Það er dagurinn þegar
Richard lagði fram skýrsluna.
Richard Thors var fram-
kvæmdarstjóri eins stærsta
útgerðar- og fiskvinnslufyrir-
tækis á landinu, hf. Kveldúlfs. i
skýrslunni var sagt frá nýrri
vinnsluaðferö við bræðslu á
sild, sem fólst meöal annars i
forþurrkun sildarinnar og
öðrum tækniþrellum sem ekki
verður sagt frá hér. Þessi
vinnsluaðferð var ættuð frá
Noregi og i daglegu tali nefnd
„norska aðferðin". I skýrsl-
unni kom fram að þessi aðferð
væri mun árangursrikari en
fyrri aðferðir. Hráefnisnýting
yrði þetri með „norsku aðferð-
inni“ og umhverfisspjöll minni,
mjölið betra, kostnaöur minni
og gróðinn meiri. Þaö var þvi
ekki að ástæðulausu að bæj-
arbúar spyröu: „Er þetta ekki
einmitt sildarverksmiöjan sem
okkurvantar?"
„Jú“, sögðu bæjarfulltrúar. Á
bæjarstjórnarfundi 15. april
1948, þegar „norska að-
ferðin“ hafði verið kunn opin-
berlega i þrjá mánuði, var sam-
þykkt að bærinn gengi til sam-
starfs við hf. Kveldúlf um
byggingu um rekstur sildar-
verksmiðju sem framleiddi
mjöl og lýsi eftir uppskrift
skýrslunnar. Ekki var setið viö
oröin tóm. Undirbúningur hófst
af fullum krafti þegar i april,
forstöðumenn fóru til útlanda
og verkamenn byrjuðu að
merkja og mæla, saga og
smiða. Stefnt skyldi að gang-
setningu fyrir næstu áramót.
í byrjun október 1948 var
haldinn stofnfundur hins nýja
félags. Gunnar Thoroddsen
borgarstjóri hóf fundinn með
þvi að leggja fram félaga-
samning. Samkvæmt honum
átti bærinn 3/5 hluta stofnfjár-
ins eöa 2.100.000,- en Kveld-
úlfur 2/5 hluta eða 1.400.000,-.
Borgarstjórinn gerði þvi næst
grein fyrir hverjir hefðu verið
tilnefndir í stjórn fyrirtækisins.
Guðmundur Ásbjörnsson
bæjarstjórnarforseti, Einar Ol-
geirsson alþingismaður og
Jón Axel Pétursson bæjarfull-
trúi voru i stjórninni fyrir hönd
bæjarins en Richard Thors
forstjóri og Haukur Thors
forstjóri fyrir hönd hf.
Kveldúlfs. Richard Thors var
kjörinn formaður stjórnarinn-
ar. Ákveðið var að ráða Svein
S. Einarsson, verkfræöing,
framkvæmdarstjóra félagsins,
en Sveinn var starfsmaður hjá
Kveldúlfi og hafði farið viða að
kynna sérsíldarvinnslu.
Á fundinum var rætt um
„norsku aðferöina", nýju vél-
arnar og undirbúning og
framkvæmdir. Verksmiðjuna
skyldi reisa i Örfirisey, við
Reykjavikurhöfn. Áætlaður
stofnkostnaður var 10 — 12
milljónir. Verksmiðjan átti aö
geta unnið úr 675 tonnum af
sild á hverjum sólarhring, en af
forsjálni var gert ráð fyrir að
hana mætti stækka i áföngum,
þannig að hún framleiddi úr
2700 tonnum á sólarhring.
„Faxi“ skyldi fyrirtækið heita.
Gengisfelling,
verkföll og veöurfar
Lukkuhjólið snerist rangsælis
þennan vetur. Veður hamlaöi
framkvæmdum og verkföll
bættu gráu ofan á svart. í okt-
óberlok 1948 var ekki enn far-
ið að bóla á sildinni. Bátarnir
biðu átekta, sigldu út annað
slagið, hringsóluöu um flóann,
hnusuðu en fundu enga sild. i
nóvember fundust nokkrar
sildar, en siðan varla söguna
meir næsta áratuginn. Um
þetta háttalag sildarinnar
vissu framkvæmdarmennirnir í
Örfiriseynni ekkert árið 1948
og því var haldið áfram að
smiða. Áætlanir um að verk-
smiðjan yrði tilbúin til vinnslu
um áramótin brugðust. Árið
1949 miðaði einnig hægt. I
árslok það ár þótti ástæða til
að taka kostnaöaráætlunina
til litilsháttar endurskoðunar.
Talið var að kostnaðurinn
myndi liklega aukast nokkuð,
trúlegt væri að fullbyggö kost-
aði verksmiðjan 16.000.000,-
en ekki 10 - 12.000.000,-
eins og áður var áætlað. Ári
siðar, seinni part árs 1950, var
Faxaverksmiðjan talin full-