Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1986, Blaðsíða 3

Náttúrufræðingurinn - 1986, Blaðsíða 3
Haukur Jóhannesson og Bryndís G. Róbertsdóttir: Forn j arðskj álftasprunga í Holt- um í Biskupstungum INNGANGUR Suðurlandsundirlendið er eitt mesta jarðskjálftasvæði landsins. Þar eru skjálftar bæði tíðir og stórir. Mjög stórir skjálftar verða þar að meðaltali tvisvar á öld. Þorvaldur Thoroddsen (1899—1905) kannaði ítarlega heim- ildir um skjálfta á Suðurlandi og síðar Sigurður Þórarinsson (1958 og 1967) og Sveinbjörn Björnsson (1975 og 1978 (sjá Almannavarnir 1978)). Jarð- fræðingar hafa einkum beint sjónum sínum að tjóni því, sem skjálftarnir hafa valdið (1. mynd). Hin síðari ár hefir vaknað áhugi á sprungum, sem myndast hafa í skjálftunum. Jarð- fræði- og jarðeðlisfræðinemar við Há- skóla íslands, undir stjórn Jóns Eiríks- sonar og Páls Einarssonar, hafa kort- lagt jarðskjálftasprungur á Skeiðum í Árnessýslu og á Landi og Rangár- völlum í Rangárvallasýslu. Hluti af þeim niðurstöðum hefur verið birtur (Páll Einarsson og Jón Eiríksson 1982a og b). Aðeins er vitað um tvær heimildir, sem geta um jarðskjálftasprungu í Biskupstungum. í grein um fornleifa- rannsóknir í Árnesþingi sumarið 1904 getur Brynjúlfur Jónsson (1905) um gjá í Holtum í landi Holtakota. Einar J. Helgason getur þess einnig í jarðar- og ábúendalýsingu Holtakota (Sunn- lenskar byggðir 1980), að glögg merki um sprungu séu rétt við bæjarstæðið í Holtum. Um gjá eða sprungu þessa verður nú fjallað. SPRUNGAN í HOLTUM Holtakot og Hjarðarland nefnast býli tvö, nokkru ofan við miðja sveit í Biskupstungum. Hjarðarland er ný- býli, sem stofnað var 1949 út úr landi Holtakota (Sunnlenskar byggðir 1980). Um 1200 m vestan við bæina er fornt bæjarstæði, sem nú er nefnt Gamlibær. Þar heitir í Holtum eða Útholtum (2. og 3. mynd). Við fornleifaskráningu í Biskups- tungum síðastliðið sumar rakst annar höfundanna (BGR) á fyrrnefnda sprungu í Holtum. Hún var síðan könnuð nánar síðla sumars (þ.e. 1985). Sprungunni má skipta í þrjár, ská- stígar smásprungur, með heildarstefnu N20°A. Tvær nyrðri smásprungurnar eru í gömlu túni, sem liggur umhverfis Gamlabæ og nokkuð norður fyrir hann (3. mynd). Syðsta smásprungan er í niýri, rétt sunnan túns. Náttúrufræðingurinn 56(3), bls. 101-108, 1986. 101
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.