Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.1945, Blaðsíða 1

Náttúrufræðingurinn - 01.10.1945, Blaðsíða 1
Náttúrufræðingurinn Ritstjóri: Dr. Sveinn Þórðarson 15. ÁRG. 4. HEFTI Jón Eyþórsson: Um Kötlugjá og Mýrdalsjökul EFNI: Ura Kötlugja og Mýrdalsjökul .. 145 Kísilefni (Silikon) .............. 175 Plöntuskrá úr Kelduhverfi ...... 178 Skainmgóður vermir............ 186 Um snæugluna ................ 187 Stórvirkl skordýraeitur.......... 187 _V Kötlugjá er nafntogaðasta eldfjall á íslandi að Heklu einni undan- skilinni. Hún er í austanverðum Mýrdalsjökli, og'brjótast mikil vatnsflóð með jakaburði fram um Mýrdalssand, þegar gosin verða. Á fyrstu öldum, eftir að land byggðist, komu stundum jökulhlaup fram úr Sólheimajökli, í vestanverðum Mýrdalsjökli. Er slíkra hlaupa getið um 930, 1245 og 1262. Um upptök þeirra er allt í óvissu, en þau hafa að líkindum verið skammt vestan Kötlugjár, sem nú er. Um fyrstu gosin úr Kötlugjá eru heimildir óljósar og sundurleitar. Séra Jón Steingrímsson telur fyrsta gosið eftir landnámstíð hafa orð- ið 894 eða þar um bil, og hafi þá Dynskógahverfi lagzt í auðn. Sveinn Pálsson telur þetta gos hafa orðið 984, og gæti það ef til vill verið misritun, en Þorvaldur Thoroddsen leiðir rök að því, að Dyn- skógahverfi hafi ekki eyðzt af jökulhlaupi, heldur af hraunrennsli úr Eldgjá. Fyrsta jökulhlaupið úr austanverðum Mýrdalsjökli á að hafa orð- ið árið 1000, að því er Jón prófastur Steingrímsson segir í ritgerð sinni um Kötlugjá (Safn til Sögu íslands, IV. b., 196. bls.). Engar aðrar skráðar heimildir eru til um þetta gos. Annað gos úr Kötlu telur Þorvaldur Thoroddsen, að orðið hafi um 1179, en heimildir fyrir því eru einnig mjög óljósar. Þriðja gosið varð 1311, og er það kallað Sturluhlaup eftir manni, sem bjargaði sér og ungbarni með því að hlaupa upp á ísjaka um leið og hlaupið tók bæ lians. Þá eyddist enn byggð á Mýradalssandi, og telur Sveinn Pálsson marga bæi með nöfnum, er menn vita, hvar hafi staðið. Fjórða hlaupið varð 1416. Kallar Sveinn Pálsson það Höfðahlaup, sennilega af því að það hafi ruðzt fram hjá Hjörleifshöfða. 10

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.