Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.10.1945, Blaðsíða 14

Náttúrufræðingurinn - 01.10.1945, Blaðsíða 14
158 NÁTTÚRUFRÆBINGURINN safnast við suðurbunguna og í jökulslakkann, sem áður er getið. Eftir þessu ættu allar snjófyrningarnar á hjarnsvæði Kötlujökuls frá hausti 1942 til hausts 1943 aðneraa minnst 3 x 60.000.000 = 180.000.000 m.3 Þrengslin eða kverkin, sem jökullinn skriður fram um, er 3000 m. á breidd, og sé gizkað á, að jökullinn sé þar 200 m. á þykkt, þarf meðalhraðinn í þrengslunum að vera um 300 m. ári. Nú er hraðinn misjafn, því nær enginn við löndin, en mestur á yfir- borðinu um miðjan jökul. Mælingar annars staðar hafa leitt í ljós, að hlutfallið milli mesta hraða og meðalhraða er 1 : 0.8—0.5. Mesti hraði getur því vel verið um 600 m. á ári í Kötlukverkinni, eins og vel mætti nefna dalskoruna, sem jökullinn brýzt fram um. 4. Rannsóknarefni. Ef allur sá snjór, sem árlega safnast fyrir á hjarnsvæðinu á hájoklinum, nær ekki að ryðjast fram um kverkina, hlýtur hájökullinn að hækka ár frá ári milli gosanna — eins og al- mannarómur í Álftaveri og víðar þar eystra fullyrðir. Staðhættir í Kötlukverkinni eru stórfenglegir. Jökullinn ryðst í bröttum og stór- sprungnum bunka fram yfir dalstafninn niður í djúpa og þrönga kverk með 200 m. háum jökulhömrum og klettaflugum á báðar liliðar. Það er eins og margir jökulstraumar með mismunandi hraða eða þunga mætist þarna og myndi rastir eða strengi í ísinn. Þetta sést á sprungukerfunum, sem fá mismunandi stefnu og lögun. Eins og áður er getið, gengur brattur hjalli, hulinn þykkum jökli, frá suðurbungunni þverbeint á kverkina. — Það þarf ekki mikið ímynd- unaraf 1 til að hugsa sér þennan jökulbunka smáýtast fram í kverkina, þrengja hana og stífla að nokkru leyti, svo að jökullinn „belgist upp" og sýnist? fylla skarðið, þegar horft er neðan frá Mýrdalssandi eða Álftaveri. En vitanlega er þetta mjög háð árferði, snjókomu og leysingu, á hájöklinum, — Steinþór Sigurðsson hefur bent á, að stað- hættir við upptök Kötlujökuls minntu býsna mikið á Grímsvötn í Vatnajökli, — það væri alls ekki óhugsandi, að jökulstíflað lón gæti myndazt undir jöklinum ofan við þrengslin, ef jökullinn næði að loka fyrir þau. Gæti það verið skýring á hinum stórkostlegu vatns- flóðum, sem brjótast fram jafnskjótt og Kötlugos hefjast, og stund- um hefur sézt til jökulhlaupsins á undan gosmekkinum. Það var víst út frá þessum og öðrum slíkum bollaleggingum, að sú ráðagerð kom upp, að efna þarna til nánari rannsókna og skipu- legri en upphaflega stóð til. Við hugsuðum okkur að setja upp 5 m. háar tréstikur með ca. 2 km. millibili á hjarnsvæði Kötlujökuls. Staður hverrar stangar ákvarðast með hornamælingum. Næsta vor

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.