Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.07.1956, Blaðsíða 33

Náttúrufræðingurinn - 01.07.1956, Blaðsíða 33
Jóhannes Askelsson: MyndLii* wr j»jrðí**aeSi Islaixtls V. Hálfsögð saga o£ varla það ttr IXt-I Jijóskaclal Rennsli Fnjóskár er mjög athyglisvert og fróðlegt. Helgi Pjeturss1) benti fyrstur á, að Flateyjardalsheiðin væri hið eiginlega framhald Fnjóskadals og fyrr á sögu hefði Fnjóskárós verið við Skjálfanda. Þetta var áður en Dalsmynnið varð til. Þannig hefur Fnjóská fallið á öndverðum jökukíma. Á síðasta sumarskeiði jökultímans, og ef til vill á þeim fyrri líka, hefur hún verið lengsta á landsins, for- aðsfljót, sem gxafið hefur gljúfur mikil á Flateyjardalsheiði. Þessi gljúfur mega nú heita tóm, að öðru leyti en því, að Dalsá, núverandi afrennsli heiðarinnar til Skjálfanda, bugðar sig um breiðan og sums staðar grasi gróinn botn þeirra. Árbugsá hefur þá fallið í Fnjóská út á heiði, og Gæsagilslækur og Skarðsá hafa verið ein og sama áin, sem fallið hefur norður Skarðsdal og í Fnjóská hina fornu einhvers staðar í námunda við Innra-Höfðagil. En svo myndast Dalsmynnið og rænir Fnjóská. Ósinn flyzt til Eyjafjarðar. Þá slitnaði Skarðsá liin forna. Af Gæsadal kom nú Gæsa- gilslækur með sömu stefnu og forna Skarðsá hafði haft, en sjálf sneri hún við, eins og hún vildi leita síns eigin upphafs. Nú mynna þau þarna hvort á móti öðru, áin og lækurinn, og finnast í skauti Fnjósk- ár. Líkt fór fyrir Árbugsá. Áður féll hún út á Flateyjardalsheiði, en þegar Fnjóská gróf Dalsmynnið náði hún smátt og smátt tangar- haldi á Árbugsá og öðrum vötnum á inn-heiðinni. Dalsmynnið, þessi stutti og djúpi dalur í fjöllin milli Fnjóskadals og Eyjafjarðar, hefur upphaflega myndazt sem sprunga. Merkin um jarðlagaraskið eru auðsæ í Þveráröxl og víðar. Hamraskálarnar í hlíðum og brúnum fjallanna báðu megin Dalsmynnisins eru þögul vitni um þetta brot. En Fnjóská sjálf á líka sinn þátt í ]) Helgi Pjeturss: „Om Islands Geologi", Kaupmannahöín, 1905.

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.