Fálkinn - 14.12.1956, Side 41

JÓLABLAÐ FÁLKANS 1956 37
vinnu. Sá sem ekki hefir reynt það
sjálfur veit ekki livað það er. Hinn
misliti skari leikara úr öllum dægur-
fiugu-leikfélögunum, sem var svo al-
geng sjón þá, miskunnarlaus sumar-
hitinn í New York, ruddalegu svörin,
sem maður fékk, sveltandi leikarar
nieð gúmmiflibba, leikkonur með lit-
að hár, turkislitaða skartgripi og í
eina kjólnum, sem farandi var í, vara-
roðann sem varð þynnri eftir því
sem hitinn ágerðist og leið á daginn,
myndin af mömmu, Lottie, Jack og
mér er við þrömmuðum leikhús úr
leikhúsi — allt þetta mun verða lif-
andi og skýrt í huga mínum til síð-
ustu œvistundar minnar.
Loks gat mamma ráðið okkur hjá
féiagi, sem ætiaði að leika eitt af
vinsælustu leikritunum sem til voru
um þær mundir og hét „Örlagaríka
brúðkaupið“. Vinnan átti að byrja
um haustið og við fórum til Toronto
á meðan og hjörðum þar, að lieita
mátti peningalaus.
Ofan á allt þetta varð mamma veik
daginn áður en við áttum að fara
til New Yorlc. Hún varð að ganga
undir smávegis uppskurð, og af því
að hún hafði ekki efni á að leggjast
á sjúkrahús, var bún skorin í öðru
berberginu, sem við höfðum leigt
okkur. En eftir sólarhring vorum við
komin í lestina til New York. Eigin-
lega átti mamma að liggja hálfan
mánuð og hvíla sig svo vel á eftir.
Hún sat uppi í lestinni alla riótt-
ina. Ég skil ekki enn hvernig hún
lifði þessa ferð af. Morguninn eftir
komum við til New York, alveg
mátulega til að komast á fyrstu æf-
inguna. Enginn tími var til að fá
sér matarbita áður.
Leikstjórinn var hrotti og hafði
unun af að hundsa þá, sem hann var
settur yfir. Hann gelli eftir mömmu:
„Þér verðið að reyna að gera þetta
Mary fimm ára í fyrsta hlutverkinu
sínu sem skólatelpa í „Silfurkonung-
urinn“.
Til vinstri er Mary Pickford sem Eva í „Kofi Tómasar frænda“ og t. h.
sem Betty í „Warren frá Virginia“, sem hún lék skömmu eftir að David
Belasco hafði breytt hinu rétta nafni hennar, Gladys Smith — Mary Pick-
ford.
skár. Ef ekki, þá fæ ég aðra í lilut-
verkið.“
Þessi orð særðu mig eins og svipu-
högg. Mamma gat varla livíslað að
ekkert okkar hefði bragðað mat siðan
daginn áður — ef hún fengi teboiia
íti.undi allt ganga betur.
Ég var sú eina af systkinunum sem
skildi, livað mamma ieið á þessari
siundu. Ég vissi að liún liafði kvalir,
var veik og lúin og umfram allt
hrædd um að hin óvissa framtíð
þeirra væri kontin undir því sem
gerðist einmitt þennan hræðiiega
dag.
Við ferðuðumst nítján vikur með
þetta leikrit, lékum á nýjum stað á
hverju kvöldi. Að meðtöidum síð-
degissýningum lékum við 8—9 sinn-
um á viku. Við sváfum aldrei tvær
nætur í sama rúmi. Þetta var óróatið
fyrir ekkjuna Smith og börnin henn-
ar þrjú. Jack var nú orðinn fimm
ára, Lottie sjö og Gladys átta. Mamma
var alltaf önnum kafin við að þvo og
sauma, taka upp eða pakka. Þegar
hún hafði tíma til og þau tæki, sem
hún þurfti, voru við hendina, saum-
aði hún föt á okkur. Ein af ljúfustu
endurminningunum sem ég á um
niömmu frá þessum vikum var sú,
að hún sat einu sinni langt fram á
nótt við að sauma kjóla á okkur
Lottie. Hún var svo lagin i liöndun-
um að hún lærði nieira að segja að
sauma skinnkápur á okkur. Hún
keypti skinnin og elti þau sjálf.
Þegar við flýttum okkur af gisti-
húsinu fyrir allar aldir á morgnana
til þess að ná lestinni, átti mamma
oft erfitt með að vekja okkur. Hún
úthugsaði alls konar brögð til að láta
okktir vakna.
Einu sinni gerði Jack blátt áfram
uppreisn. Klukkan var þrjú og við
áttum að komast með svokallaðri
mjólkurlest í næsta bæ, sem við áttum
að leika í. Þegar við komum út á göt-
una neitaði Jack að fara lengra. Tim-
inn var naumur og mamma þreif í
liann og stakk honum á hausinn í
fönnina. Það var sárt að horfa á það
— ekki síst fyrir mömmu sjálfa. Ég
man að tárin runnu niður kinnarnar
á okkur öllum fjórum þarna i nist-
andi köldu morgunloftinu.
Mamma lét okkur alltaf leggjast
fyrir i sætunum í járnbrautarklefan-
um. Á hverri stöð sem lestin stansaði
á þessum mjólkurleiðum komu nýir
farþegar inn. Ég vaknaði venjulega
eftir 3—4 tíma, með lappirnar upp
á miðstöðvarofninum. Skórnir mínir
voru svo heitir, að það lá við að þeir
spryngju. Ég lærði að sofa sitjandi, og
meira að segja standandi. Að láta sig
dreyma um annan eins lúxus og
rekkju í pullmansvagni datt okkur
ekki í hug. Hvað sem hendi var næst,
livort heldur var taska eða blaða-
strangi var ágætur koddi. Morgun-
verðurinn okkar var venjulega þurrt
brauð með flesksneið frá deginum áð-
ur og glas af ísvatni. Þegar ég hefi
heyrt leikara kvarta undan smávegis
óþægindum síðan, hefir mér alltaf
dottið í hug það ódrepandi þor og þol,
sem var i henni mömmu.
ÉG HÆTTI Á ÞAÐ!
Þessu flakki héldum við áfram
þangað til ég var orðin 13 ára, þá
fór mamma til Toronlo, svo að Lottie
og Jack gætu gengið reglulega í skóla.
En ég tók djarft áform: Nii vildi ég
fá hlutverk á Broadway. Tækist það
ekki þá ætlaði ég að hætta við leik-
listina fyrir fullt og alt. Áformið var
að nola tvær vikur af sumrinu lil þess
að leita sér atvinnu í New York, og
ég var staðráðin i að það yrði hjá fé-
lagi, sem eitthvað kvað að.
Ég fékk að búa hjá Whelan, það
var irsk fjölskylda, sem við þekktum,
og svo byrjaði atvinnuleitin, sem ég
þekkti frá fornu fari, kílómetra eftir
kílómetra af stigum og milu eftir mílu
af heitum gangstéttum.
Einn daginn las ég í blaði, að
Frú Smith, hin duglega móðir Mary
Pickford. Ilún dó 1927.
Blanclie Bates léki hjá David Belasco
i „Stúlkan úr gullna vestrinu“ á leik-
húsi i Brooklyn. Nú afréð ég að ger-
ast djörf. Belasco var nefnilega einn
þeirra leikhússtjóra, sem ég hafði
einsett mér að tala við.
Um kvöldið fór ég í neðanjarðar-
brautinni til Brooklyn og sagði við
varðmanninn við dyrnar að leiksvið-
inu að ég þyrfti að tala við Blanclie
Bates.
— Ég skal spyrja þernuna hennar,
sagði varðmaðurinn. Þetta var i hlé-
inu milli annars og ])riðja þáttar.
Þegar stúlkan kom út skýrði ég
henni frá að mig langaði til að spyrja
ungfrú Bates hvort hún vildi gefa
mér meðmæli til Davids Bclasco. Ég
vissi það ekki fyrr en mörgum árum
síðar, að það var þessari lijartagóðu
svertingjastúlku að þakka að Blanche
Bates skrifaði þetta meðmælabréf.
„í öll þau ár sem ég hefi unnið
hjá yður, hefi ég aldrei beðið yður
bónar,“ hafði stúlkan sagt við
Blanche Bates. „En nú ætla ég að
gera það. Góða ungfrú Bates, sjáið
þér um að þessi litla stúlka með
hrokkna liárið fái að hitta herra
Belasco. Ef þér hefðuð séð liana
mundi yður finnast alveg eins og
mér.“ Og Blanche Bates lét undan
með semingi.
Morguninn eftir brölti ég upp
marga stiga og upp í skrifstofu Bel-
asco, en strandaði hjá undirtyllunni
á fremri skrifstofunni. Ég sýndi hon-
um bréfið frá ungfrú Bates, en undir-
tyllunni varð ekki þokað. Ég varð æst
og liávær. Þá opnuðust dyr og skrif-
slöfustjóri Belascos stakk út hausn-
um og sagði: „Hvað gengur á?“
— Líf mitt er komið undir því að
ég fái að hitta herra Belasco! hrópaði
ég. Honum var skemmt og líklega
'hefir upphrópunin mildað hann eitt-
hvað lika. Að minnsta kosti er svo
mikið víst, að bréfið frá ungfrú Bates
hafði áhrif. Hann sagði mér að hann
skyldi láta mig lieyra frá sér, og eftir
að hafa biðið hálfan mánuð í óstjórn-
legri eftirvæntingu komu boð um að
ég ælti að hitta Belasco i leikhúsinu
að lokinni sýningu um kvöldið.
Frú Whelan fylgdi mér þetta úr-
slitakvöld ævi minnar. Þegar fólkið
fór að streyma út úr leikhúsinu fórum
við inn í anddyrið og biðum. Loks
kom Belasco. Ég varð steinhissa á
að sjá hve prestlegur liann var —
langt, hvítt hár í bylgjum og þungar,
svartar augnabrúnir. Hann hafði
skörpustu og um leið fallegustu og
vingjarnlegustu augun sem ég hefi
séð í nokkrum manni eða konu. Þeg-
hann hann staðnæmdist fyrir framan
mig þorði ég ekki að líta upp.
— Hvað heitir þú? spurði hann
hispurslaust.
— Heima í Toronto heiti ég Gladys
Smith, en í leikferðunum kalla ég
mig Gladys Milbourne Smith.
Þetta mun honum hafa fundist
skritið, en liann reyndi að láta ekki
á þvi bera, að honum var skemmt. —
Við verðum að finna eitthvert annað
nafn á þig. Nefndu einhver nöfn lir
ættinni þinni.
— Key, Bolton, De Beaumont,
Kirhy, Pickford ...
— Pickford er rétta nafnið. Heit-
irðu ekki neinu öðru skírnarnafni en
Gladys?
— Ég var skírð Gladys Marie ...
— Jæja, barnið gott, þá heitir þú
Mary Pickford héðan í frá. Viltu
koma aftur á morgun með henni
frænku þinni og sjá leikinn?
Eftir dálitla þögn bætti liann við:
Framliald á bls. 39.