Vikan - 01.03.1979, Blaðsíða 15

Hverjar eru orsakir velf erðarsjúkdóma?
Þegar menn fóru að veita aukningu
velferðarsjúkdóma meiri athygli á árunum
eftir stríð, var reynt að benda á mikilvægar
aðstæður sem höfðu breyst í samfélaginu á
þessum tíma. Það voru sér í lagi þrjár
aðstæður sem höfðu breyst að verulegu
leyti. Það voru húsnæðismál, aukin
þátttaka kvenna á atvinnumarkaðinum og
mikil aukning skilnaða.
Húsnœðismál: Upp úr stríðinu þegar
samfélagið breyttist á skömmum tíma úr
bændasamfélagi í borgarsamfélag, kom
aukin þörf fyrir íbúðarhúsnæði. Til að ráða
bót á verstu húsnæðiseklunni var reynt að
koma upp tiltölulega ódýru húsnæði, án
þess að tillit væri tekið til þess hvers konar
íbúðir væri skynsamlegt að byggja, hvað þá
heldur að þær væru skipulagðar með tilliti
til þarfa barna.
Enda þótt íbúðarhúsnæði taki ekki
ennþá mið af þörfum barna þá er það að
vísu ekki það atriði sem er mest áberandi
þegar talað er um húsnæðismál. íbúðar-
málum er hinsvegar þannig fyrir komið hér
á landi að þau koma verulega illa niður á
langflestum fjölskyldum í landinu. Hér er
átt við hvað fólki er gert erfitt fyrir að
komast í eigið húsnæði og hvað fólk þarf að
leggja mikið á sig til þess að fá leyfi til þess
að eiga einhvers staðar heima. Það ætti að
vera frumréttur mannsins að eiga heima
einhvers staðar, en ekki lúxusvarningur
eins og húsnæðismálastefnan hér ber vott
um. Hún er lúxusvarningur vegna þess að
lánamöguleikar fólks við húsnæðiskaup
fara eftir þeim tekjum sem fólk hefur. Þess
vegna þýða lág laun lítil lán og há laun
mikil lán. Vandamál og erfiðleikar samfara
þessu koma niður á börnum og því má
segja að húsnæðispólitíkin á íslandi sé ein
af orsökum velferðarsjúdóma nútimans.
Útivinnandi mæöur
Aukin tækniþróun og vöxtur iðnaðar-
þjóðfélagsins krafðist þess að fleiri og fleiri
konur færu út á vinnumarkaðinn. En fleira
kom smám saman til. Sú efnahagsstefna
sem hefur verið rekin hefur gert fólki
ókleift að lifa af tekjum eins manns. Það er
aðalorsökin fyrir geysilegri aukningu
kvenna í atvinnulífinu. Nú er svo komið að
yfir helmingur allra giftra kvenna er úti-
vinnandi. Þessi þróun hefur verið afdrifarík
fyrir marga foreldra af því að engar ráðstaf-
anir voru gerðar til þess að ráða bót á gjör-
breyttu fjölskyldulifi. Fjölskyldan sat ein
uppi með þau vandamál sem þessu fylgdu
og enn borga börnin brúsann.
Börn þurfa á miklu öryggi, mikilli örvun
og stöðugleika að halda til þess að þróun
þeirra sé ekki stefnt í voða. Fá börn eru
þessa aðnjótandi í dag. Ein af ástæðunum
fyrir því er að við höfum allt of fá dag-
heimili og að ekki er nógu vel búið að
dagheimilunum samfara því að alltof mörg
börn eru á hvern starfskraft. Þess vegna má
líka segja að aukin þátttaka kvenna í
atvinnulífinu hafi gert börn að fórnar-
lömbum efnahagsástandsins — af því að
þau fái ekkert í í staðinn.
Skilnaðir
Á síðastliðnum áratugum hafa skilnaðir
aukist að miklum mun. í dag er það um 5.
hvert hjónaband sem leysist upp, eða um
það bil 20%. Skilnaður foreldra þarf í sjálfu
sér ekki að vera af hinu illa fyrir börn, því
að skilnaður er oft á tíðum endir á löngum
ófriði, stríði og öryggisleysi fyrir bamið. En
flest fólk sem skilur er í raun og veru ekki
skilið þótt lagalegur skilnaður gangi í gegn.
Það sem oft er kallað „tilfinningalegur
skilnaður” fylgir fólki áfram. Hinn
tilfinningalegi skilnaður á við þær tilfinn-
ingar sem fylgja skilnaði, það er m.a. það
hatur, sá biturleiki og þau vonbrigði sem
tengjast skilnaði. Fólki er einungis hjálpað
til að komast yfir lagalegan skilnað, hinum
tilfinningalega skilnaði verður fólk sjálft að
ráða fram úr enda þótt hann reynist fólki
langerfiðastur. Það er þessi hlið á skilnaðar-
málunum sem oft heldur áfram að móta
börnin á óheppilegan hátt. Þannig halda
vandamálin iðulega áfram og ófriðurinn og
öryggisleysið er enn fyrir hendi — bara á
annan hátt í formi ósamkomulags um
umgengnisrétt, fjandsamlegra og biturra
tilfinninga hvors foreldra út i annað og
gagnstæðra uppeldismarkmiða. Við þetta
bætist svo oft húsnæðiserfiðleikar. fjár-
hagsörðugleikar og erfiðleikar varðandi
barnagæslu. Þess vegna má líka segja að
skilnaðir séu ein af ástœðunum fyrir
auknum velferðarsjúkdómum nútímans.
Hluti greinarinnar er byggður á bókinni
..Sampilsramte börn” eftir Palle Bendsen og Karen
Vibeke Mortensen.
9. tbl. Vlkan 1S