Eimreiðin - 01.10.1949, Blaðsíða 75

EIMREIÐIN
gúst H. Bjurnason: — SAGA
MANNSANDANS, Kvk. 1949
(HlaSbúð). Prófessor <lr. Ágúst H.
jarnason er nú kominn á þann ald-
Ur liyggja mætti, aö starfsþrek og
'lattur væri jiokkuð tekiö að dvína,
v* ekki hefur hann legið á liði s'nu
11 ævina. Það er því injög gleði-
leKt að
sjá það svart á hvítu, að
SSI ágæti vísindainaður og fræði-
I la'^Ur er ennþá í fullu fjöri, —
I * Ur nu sent frá sér tvær s'.órar
æ *ur, liinar fyrstu í niiklu ritsafni.
æ Ur þessar nefnast Forsaga manns
°? Tnenningar, 184 bls., og Austur-
"'l’ U*. Allt ritsafnið nefnist
‘fag“ tnannsandans, og í formála fyrir
^rra bindinu lofar prófessorinn fjór-
11 kt'tdtnn í viðbót og ef t!l vill
'tteiru.
eru tnn það hil 40 ár síðan
a"‘* höfundur gaf út nokkrar ágæt-
fræðíhækur um saina efni og hér
ff. ð uni. Fjöldri greindra og
oðleiksþyrstra inanna hafa lesið
f?asar ftækur, fólk af ölluin stéttum
^^u^aKsins, og mikið af því, sem
( ^a ^tér veit um uppruna lífsins
18,YhCÍm8Ín8 ^ra Vlsindalegu sjónar-
Y* *’ truarhrögð í Austurlöndum og
osturlöndum, gríska heimspeki og
j . art tlma heimspeki, er runn'ð frá
'ttm ijósu og skilmerkilegu bókum
pr?f- A. H. B.
1 formála fyrir I. hindi segir liöf-
ttfdur m -i . m -•
“• „Iruin er, eins og
vitað er, ærið margvísleg, en v.’ðast
her liana þó að sama hrunni ... oft-
ast nær er um að ræða einhvers kon-
ar sköpun eins eða fleiri goðmagna,
reynsluskóla í þessu lífi og ýiniss kon-
ar sælu- eða kvalastaði annars heims.
Það er hennar ráðning á heimsgát-
unni ... En er menn tóku að efast
um þessar trúarlcgu skýringar, spratt
hcimspekin upp úr trúarliugleiðing-
unum. Einnig heimspekin liefur reynt
að skýra tilveruna á ýmsa vegu út
frá efni og anda eða hvorutveggja,
og liún hefur reynt að heita skyn-
samlegum rökum við þessar skýr-
ingarlilrauiiir sínar, en þó liafa þær
tíðum reynzt ónógar eða brotið i hág
við einhverjar augljósar staðreyndir.
Heimspekin hefur tíðast á huga-flugi
sinu rekið sig á eitthvcrt hlindsker
veruleikans, og þar liafa flest loftför
liennar liðast sundur, eða hún liefur
týnt sér í siniii eigin hugsanaþoku“.
Þetta er sannarlega lítillátleg og
lireinskilin játning hcimspekings á
heimspekinni! Það er auðvitað, að
vísindin lialda áfrain á sinni hraut í
leitinni að saniilcikanum. Á. H. B.
segir, að útlit sé fyrir, „að visindin
fái aldrei að fullu ráðið fyrstu rök
tilverunnar eða hinztu afdrif hennar,
en þá hljóta annaðhvort trú eða lieim-
speki aftur að taka við að spá i eyð-
urnar“.
Með þessu mikla ritverki vill höf-
undurinn „gefa íslendingum ofurlítið