Tímarit lögfræðinga


Tímarit lögfræðinga - 01.12.1995, Page 13

Tímarit lögfræðinga - 01.12.1995, Page 13
rekur annan.26 Svipaðar hugmyndir koma líka fram hjá kristnum mönnum eins og birtist í boðorðinu „elska skaltu náunga þinn eins og sjálfan þig“. Bræðralagshugsunin á sjálfsagt líka rætur að rekja til þess að tengsl við aðrar þjóðir urðu nánari. Rómverjar réðu yfir mörgum ólíkum þjóðum sem þeir höfðu sigrað í hernaði. Þeir áttu einnig víða í verslunarviðskiptum og þar kom að það gekk ekki lengur að setja alla „barbara“ undir sama hatt. Það varð nauðsynlegt að fara að beita innsæi á aðstæður. Þessar aðstæður kölluðu á lög sem næðu til útlendinga. Mennskan var sett í öndvegi. Kenningar Stóumanna höfðu mikil áhrif á Rómarréttinn og á kristnina. Kenn- ing Stóumanna um náttúrurétt er á þá leið að mannkynið sé einskonar heims- samfélag eða kosmopólis. Það er heimssamfélag vegna eðlis manna, sem öllum er sameiginlegt. Tjáskiptaformið eru lögin. Þar sem Guð er höfundurinn eru þau eilíf og óumbreytanleg.27 Það er einmitt á sviði lögfræðinnar sem fyrsta ávöxt náttúruréttar er að finna, í Lögbók Jústiníanusar,28 Corpus iuris civilis. Þessi lögbók hafði gífurleg áhrif á löggjöf síðari tíma. Hér var um einskonar alheimslög að ræða þótt gildi þeirra væri ekki sótt í alþjóðasáttmála. Þau voru alheimslög bæði í þeim skiln- ingi að þau tóku ekki aðeins til Rómverja og ekki aðeins til útvaldra manna heldur til allra þeirra þjóða er Rómverjar höfðu hertekið eða áttu viðskipti við og til allra manna. Jus gentium, lög þjóðanna, var lagabálkur sem var í sam- ræmi við lög allra þjóða, og dugði þess vegna í samskiptum einstaklinga af ólíku þjóðerni. Grundvöllur hans var náttúruréttur sem leiddi af eðli mannsins, og á honum voru öll sett lög byggð. Viðmiðunarreglur voru til dærnis „morð er rangf ‘ og „greiða skal skuldir“.29 Gildi þeirra, það að þau væru bindandi lög, grundvallaðist ekki á veraldlegu valdi, heldur áttu menn af skynsemi sinni að hlíta þeim, vegna þeirrar virðingar sem lögunum ber, vegna innra verðmætis laganna.30 Hjá Jústiníanusi er lögð mikil áhersla á heimspeki laganna, á satt og rétt, gott og illt. Lögin höfðu ákveðinn tilgang sem tengdist þessum gæðum. Hlutverk lögfræðinga var að framfylgja þessum tilgangi með því að vera „boðberar rétt- lætisins“. En þetta var r raun aðeins hugsýn því að rómverskir lögfræðingar mættu ekki þessum væntingum löggjafans. Þeir munu hafa verið sérlega óheim- spekilegir í hugsun og því haft lítinn áhuga á vangaveltum um eðli réttlætis og 26 Sjá Hierokles hjá Stobaiosi IV, 671-673. 27 d'Entréves, sama rit, bls. 25. 28 Flavíus Antícíus Jústiníanus (483-565) varð keisari í Rómaríki árið 527. Hann lét taka saman lögbækur og gefa út. 29 S.I. Benn & R.S. Peters, Social Principles and the Democratic State, London 1959, 9. útg. 1973, bls. 66. 30 d'Entréves, sama rit, bls. 22-25 og 35. 255

x

Tímarit lögfræðinga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit lögfræðinga
https://timarit.is/publication/586

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.