Morgunblaðið - 15.04.2011, Qupperneq 12

12 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 15. APRÍL 2011
Maria Elvira Mendez Pinedo, pró-
fessor við lagadeild Háskóla Íslands
og forstöðumaður Lagastofnunar
HÍ, segir það ráðgátu hvers vegna
íslensk stjórnvöld hafi ekki sjálf
óskað eftir málsmeðferð í samræmi
við 111. grein
EES-samnings-
ins, strax eftir að
málið kom upp.
Elvira segist
alltaf hafa spurt
sig hvers vegna
Ísland hafi ekki
farið þessa leið.
„Þau hafa farið
samningaleiðina
sem hefur ekkert
lagalegt gildi í
Evrópusambandinu. Mig grunar að
Bretar og Hollendingar vilji ekki að
dómur falli í málinu sem yrði bind-
andi fyrir öll 30 ríkin á Evrópska
efnahagssvæðinu. Ef eitthvað svona
kæmi fyrir þá sjálfa þá gætu þeir
nefnilega bent á að þeir væru ekki
bundnir af lagaskyldu,“ segir hún.
Málið gæti orðið úr sögunni
Þá minnir hún á að ef greiðslur
úr þrotabúi Landsbankans dugi til
að greiða Bretum og Hollendingum
lágmarkstryggingu sé málarekstri
fyrir EFTA-dómstólnum sjálfhætt,
eins og hafi komið skýrt fram í við-
tali við Per Sanderud, forseta Eft-
irlitsstofnunar EFTA, ESA, í frétt í
Fréttablaðinu sl. mánudag.
Hollenski fjármálaráðherrann
hefur sagt að aðild Íslands að ESB
komi ekki til greina nema lausn hafi
fundist á Icesave-málinu. Hvert og
eitt aðildarríki ESB hefur neit-
unarvald í stækkunarmálum sam-
bandsins og er það einn af fáum
málaflokkum sem það á við.
Elvira segir að fleiri ríki en Hol-
land eða Bretland gætu beitt neit-
unarvaldi, opinberlega eða á bak
við tjöldin, vegna mála sem hefðu
alls ekkert með Ísland að gera.
„Kýpur gæti til dæmis verið óánægt
með framlög á fjárlögum ESB og
notað neitunarvaldið í því skyni að
bæta stöðu sína, Spánverjar gætu
beitt neitunarvaldi vegna fiskveiði-
mála og svo framvegis,“ segir hún.
Ráðgáta að Ísland skyldi
ekki vísa í 111. grein
Maria Elvira Mendez Pinedo, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands
Dómsdagur Úr aðaldómsal dómstóls Evrópusambandsins.María Elvira
Méndez Pinedo
BAKSVIÐ
Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
Í bréfi hollenska fjármálaráðherr-
ans, Jan Kees de Jager, til hol-
lenska þingsins á mánudag eftir að
úrslitin í Icesave-atkvæðagreiðsl-
unni lágu fyrir,
sagði hann m.a.
að Bretland og
Holland væru að
íhuga máls-
meðferð í sam-
ræmi við 111.
grein EES-
samningsins. Í
þessari grein er
meðal annars
vísað til örygg-
isráðstafana sem
aðilar að samningnum geta gripið
til ef ekki nást sættir í deilumálum.
Stefán Már Stefánsson, prófess-
or við lagadeild Háskóla Íslands,
segir að 111. grein snúist um póli-
tíska sáttaleið. Slíkt ferli geti ekki
leitt til niðurstöðu nema með sam-
komulagi allra viðkomandi aðila.
Það sé ólíklegt að framkvæmda-
stjórn ESB geti eða muni grípa til
öryggisráðstafana og honum sýnist
að þær geti í mesta lagi náð til
sambærilegrar starfsemi og Ice-
save-deilan varðar, þ.e. banka-
starfsemi.
Stefán Már segir að ýmislegt sé
óljóst um hvernig málsmeðferð
samkvæmt 111. grein geti gagnast
í málinu. Að hans mati koma slíkar
lausnir síður til álita nema aðrar
lausnir í deilumálum séu ekki til-
tækar, einkum dómsúrlausnir. Nú
þegar sé önnur lausn tiltæk með
því að Eftirlitsstofnun EFTA,
ESA, hafi málið til meðferðar og
málið verði síðan væntanlega rekið
fyrir EFTA-dómstólnum. „Ég sé
ekki hverju málsmeðferð í sam-
ræmi við 111. grein getur bætt við,
ef sú verður niðurstaðan,“ segir
hann. Ferlið, ef það færi í gang á
annað borð, væri þar að auki mjög
tímafrekt.
Á hinn bóginn sé ekki óhugsandi
að málið komi fyrir EES-ráðið sem
sé æðsta pólitíska stjórnvald innan
EES og unnið yrði að lausn á þeim
vettvangi.
Þarf samhljóða samþykki
Hafi ekki náðst samkomulag um
deilumál í EES-nefndinni innan
þriggja mánaða, geta málsaðilar
samþykkt að skjóta málinu til dóm-
stóls Evrópusambandsins. Slík
ákvörðun yrði að vera tekin sam-
hljóða.
Stefán Már segir engar forsendur
fyrir Íslendinga að samþykkja að
skjóta málinu til dómstóls ESB og
þar með samþykkja dómsvald hans
í Icesave-deilunni. Ísland falli ekki
undir dómsvald dómstólsins að öllu
jöfnu og engin ástæða sé til að gera
á því undantekningu nú.
Sé ekki samstaða um að skjóta
málinu til dómstóls ESB eru tvær
leiðir færar samkvæmt 111. grein.
Annars vegar geta málsaðilar
gripið til öryggisráðstafana í sam-
ræmi við tiltekin ákvæði EES-
samningsins en hins vegar sett mál-
ið í ferli sem getur lokið með því að
tilteknum köflum EES-samnings-
ins verður frestað, þ.e. felldir
ótímabundið úr gildi.
Stefán Már segist telja að síðari
kosturinn yrði líklegri en hann tel-
ur ólíklegt að niðurstaðan yrði sú
að einhverjum köflum yrði í raun
frestað.
Verða að svara í sömu mynt
Stefán Már telur sömuleiðis ólík-
legt að ESB muni grípa til örygg-
isráðstafana. Ákvæði um örygg-
isráðstafanir í EES-samningnum
sé m.a. ætlað að verjast ólöglegum
viðskiptahindrunum, t.d. ef eitt-
hvert EES-ríki setji á óeðlilegar
viðskiptahindranir, geti önnur ríki
svarað í sömu mynt. „Þeir geta
ekki gert hvað sem er,“ segir hann.
Í framhaldi af þessu mætti t.d.
hugsa sér að ESB gæti litið svo á
að Ísland hefði ekki farið eftir
reglum um bankaútibú í öðrum
EES-ríkjum. Því yrði íslenskum
bönkum bannað að starfrækja
útibú annars staðar á svæðinu.
„Þetta verður alltaf að vera í
tengslum við þá vanrækslu sem tal-
in er hafa átt sér stað,“ segir Stef-
án. Öryggisráðstafanir sem eru
ekki í tengslum við deiluefnið eru
óheimilar að hans mati.
Reglur Það mætti t.d. hugsa sér að sú öryggisráðstöfun sem ESB gæti gripið til væri að banna íslenskum bönkum að starfrækja útibú annars staðar á EES.
Öryggisráðstafanir af hálfu ESB
yrðu að tengjast deiluefninu
 Telur óljóst hverju Hollendingar gætu náð fram með því að vísa í 111. grein EES-samningsins
Stefán Már
Stefánsson