Nýtt Helgafell - 31.12.1957, Blaðsíða 19

Nýtt Helgafell - 31.12.1957, Blaðsíða 19
ALSNJÓA 161 < leita svars við þeirri spurningu, verður það að vera í kvæðislokin. Þriðja erindi getur ekki heitið torskilið að orðalagi. En til þess að gera sér grein fyrir efni þess er nauðsynlegt að hafa í huga fleira af því, sem Jónas hefur ort og ritað. Ritgerðin „Um eðli og uppruna jarðar- innar", sem Jónas birti í fyrsta árgangi Fjölnis, 1835, byrjar á þessa leið: „Gömul skáld og vitringar hafa kallað jörðina allra móður, og varla gátu þeir valið henni fegra heiti eða verðskuldaðra, því allt, sem lifir og hrærist, allt, sem grær og fölnar og á sér aldur, leiðir hún fram af sínu skauti" o. s. frv. Rúmið leyfir ekki að tilfæra meira af hinu skáldlega upphafi þessarar ritgerð- ar, sem sýnir, með hvílíkri hrifningu og lotningu hinn ungi jarðfræðingur og nátt- úruskoðari gekk að rannsóknarefni sínu. Og 9—10 árum síðar, undir ævilokin, yrkir hann: Ó, þú jörð, sem er yndi þúsunda, blessuð jörð, sem ber blómstafi grunda------------ En þótt hann geti tignað jörðina fyrir fjölbreytt og sundurleitt eðli hennar, eins og í inngangi fyrrnefndrar ritgerðar, er það í rauninni einungis lífgjöful sumar-jörðin, sem hann elskar. Þess vegna kennir hann í brjósti um hana og öll hennar börn, þegar hún ber hinn „þunga kross" frosts og fanna. Og samt átti Jónas sjálfur kross að bera að vetrinum, sem var honum enn þyngri en kuldi og snjór: Myrkrið er manna fjandi, meiðir það líf og sál------- Komdu, dagsljósið dýra, dimmuna hrektu brott — — Hann skrifar Jóni Sigurðssyni í miðjum desember 1844: „(Eg var bæði) óhress og þorði ekki vel út og hef þar hjá verið þung- lyndur þessa daga. — — Skammdegið hefur alltaf lagzt þungt á mig, síðan um veturinn eg lá, en eg veit af reynslu það bráir af mér eftir sólstöðurnar, og þá er eg aftur til í allt." Hann hefur vafalaust eins og fleiri átt bágt með svefn í skammdeg- inu, og fátt verður þeim til bjarga, sem nóttin níðist á. Þegar þess er gætt, að verulegur veLur leggst sjaldan að í Danmörku fyrr en í janúar, er auðséð, að Jónas hefur í raun- inni heldur kosið heiðríkara veður, þótt kaldara væri, en dumbungsmyrkur jóla- föstunnar. Og vitneskjan um, að sólin væri aftu'r snúin heim úr suðri og lofaði hlýju sumri, gerði honum undir eins léttara í skapi. Lífið var Jónasi, eins og ævikjörum hans og skapferli var háttað, of erfitt til þess, að hann vildi dekra við harma og bölsýni. Það kemur m. a. gjörla fram í erfiljóðum hans, að hann reynir jafnan að leita ein- hvers sér til fróunar og hugstyrkingar. Merkilegt dæmi þess er líka sonnettan, sem fyrr er getið, A nýársdag, frá síðasta vetr- inum, sem hann lifði. Framhald þeirra tveggja vísuorða, sem áður voru tilfærð, er á þessa leið: sem himin sér og unir lágri jörðu og þykir ekki þokan voðalig. Hann hefur í upphafinu lýst þeim eyði- leika, að nýja árið sé honum „svo sem ekki neitt í neinu", — og víkur seinna að við- kvæmni sinni (heldur vil egkenna til og lifa), — en samt finnst honum hugur sinn vera þess megnugur að missa ekki sjónar á himn- inum, una jarðvistinni og þykja jafnvel ekki þokan (og myrkrið) hræðileg. Sér- staklega athyglisverð eru hér orðin: lágrí jörðu. Þetta er ekki sú jörð, sem er „allra móðir", „máttug í eðli" og vegsömuð af skáldum og vitringum, heldur skammdegis- jörðin, sem þokufargið grúiir yfir og því
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Nýtt Helgafell

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Nýtt Helgafell
https://timarit.is/publication/1049

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.