Milli mála - 01.01.2013, Qupperneq 74

74
borgararétt með stjórnvaldsákvörðun en lítið um aðrar formlegar
kröfur um íslenskukunnáttu innflytjenda, svo sem kröfuna um ís-
lenskunám umsækjenda um búsetuleyfi (sjá 3. kafla).
Innflytjendum hefur fjölgað í Evrópu undanfarna tvo áratugi.
Auk fólksflutnings til álfunnar frá Asíu, Afríku og Suður-Ameríku
hefur fólk flust frá Austur- og Suður-Evrópu til vestur- og norður-
hluta álfunnar. Jafnframt hefur tungumálaprófum af ýmsum toga,
sem lögð eru fyrir innflytjendur, fjölgað víða í Evrópu (sbr. t.d.
Extra, Spotti og Van Avermaet 2009: 14), þ. á m. eru tungumála-
próf í tengslum við umsóknir fólks um ríkisborgararétt. Slík próf
eru haldin víða um álfuna, allt frá Eystrasaltslöndunum í norðaustri
til Portúgals í suðvestri (sbr. t.d. Shohamy 2006: 39–40, 66).
Samtökin Association of language testers in Europe (ALTE 2013)
hafa síðan á 10. áratug síðustu aldar safnað saman upplýsingum um
tungumálapróf og innflytjendur í Evrópu, bæði á eigin vegum og í
samvinnu við Evrópuráðið og aðra aðila. Athuganir þeirra sýna að
árið 2002 voru haldin tungumálapróf vegna umsókna um ríkis-
borgararétt í 4 Evrópulöndum af þeim 14 sem sú könnun tók til
(29%) en árið 2007 tíðkuðust þau í 11 löndum af þeim 18 löndum
(61%) sem þá voru könnuð (Van Avermaet og Rocca 2013: 18).
Niðurstöður vinnuhóps ALTE-samtakanna benda til þess að þró-
unin sé sú að bæði fari þeim ríkjum fjölgandi sem leggja próf fyrir
innflytjendur og að vaxandi kröfur séu gerðar í prófunum (Weir og
Milanovic 2013: x).
Hinn 1. janúar 2009 voru tekin upp íslenskupróf fyrir þá sem
sækja um íslenskt ríkisfang með stjórnvaldsákvörðun og verður sagt
nánar frá þeim hér á eftir. Í Evrópulöndum er ýmist um að ræða
einungis málfærnipróf í þjóðtungu nýja landsins eða að umsækj-
endur um ríkisfang eru jafnframt látnir sýna fram á þekkingu sína
á sögu landsins og samfélagi. Á Íslandi er aðeins prófað í málfærni.
Ýmsir, þar á meðal fræðimenn, hafa gagnrýnt stjórnvöld í ein-
stökum löndum fyrir kröfurnar til umsækjenda um ríkisborgara-
rétt, m.a. tungumálakröfur. Þá er því haldið fram að málaprófin séu
byggð á úreltri eða íhaldssamri hugmyndafræði um samband ríkis
og þjóðtungu sem eigi ekki við í fjölmenningarlegri Evrópu. T.d.
kallar Shohamy (2006) tungumálapróf vegna umsókna um ríkis-
borgararétt „helsta tæki stjórnvalda til að viðhalda forgangsröðun
INNFLYTJENDUR OG ÍSLENSKUPRÓF