Morgunblaðið - 21.12.2013, Blaðsíða 4

4 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 21. DESEMBER 2013
KOLAPORTIÐ
Opið um helgina kl. 11-17
Verðum í jólafríi
29.-30. desember
Óskum öllum
gleðilegrar hátíðar
Kristján Jónsson
kjon@mbl.is
Veturinn hefur fram til þessa verið harðari en
mörg undanfarin ár en nú geta landsmenn
glaðst yfir því að skammdegið er að ná há-
marki. Daginn fer aftur að lengja, langþráðar
vetrarsólstöður verða klukkan 17.11 í dag.
Heitið sólstöður er notað vegna þess að sólin
hættir að lækka á himni. Breytingin er þó lítil
fyrst í stað, sólargangurinn lengist aðeins um
nokkrar sekúndur í Reykjavík fyrsta daginn
en ívið meira á Norðurlandi.
Hröðust er breytingin rétt fyrir jafndægur í
mars, nokkrar mínútur á dag en um jafndægur
eru dagur og nótt nær jafnlöng um alla jörð-
ina. Sólin er þá beint yfir miðbaug. Síðari jafn-
dægur eru svo í september, dagsetning beggja
er dálítið breytileg sem stafar einkum af
hlaupárunum.
Árni Björnsson þjóðháttafræðingur segist
ekki muna eftir neinum íslenskum hefðum
varðandi vetrarsólstöður en jólin sjálf tengist
að sjálfsögðu þessum dögum. Jólin séu mun
eldri hátíð en kristin jól en ekki sé vitað með
vissu hvenær í desember heiðnir menn hafi
haldið sín jól.
„Áður en kristilega hátíðin kom til sögunnar
voru skammdegishátíðir alls staðar á norður-
hveli jarðar en menn voru ekki með neitt ná-
kvæmt almanak fyrr en Rómverjar fóru að
reikna þetta út,“ segir Árni. „Yfirleitt hefur
slík hátíð verið haldin á fullu tungli í kringum
sólhvörf.“
Hann segir að í Hákonar sögu Aðalsteins-
fóstra í Noregi, sem reyndi að kristna þjóð
sína, standi skýrum stöfum að hann hafi sett í
lög að færa skyldi jólahald til sama tíma og
kristnir menn í álfunni héldu jól. Þar sé því
upphaf kristinna jóla á Norðurlöndum.
Lengist strax um nokkrar sekúndur
 Langþráðar vetrarsólstöður eru um klukkan 17 í dag og skammdegið nær hámarki
Morgunblaðið/RAX
Vetrarsólstöður Reynisfjara laðar jafnan til sín fjölda ferðamanna en í gær var heldur þungbúið og horfa yfir ólgandi Atlantshafið. Nú tekur daginn að lengja á ný.
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Vinnumálastofnun áætlar að þegar
árið er gert upp hafi 1.110 einstak-
lingar misst rétt til atvinnuleysis-
bóta á árinu 2013. Bætast þeir við
775 einstaklinga sem misstu rétt til
atvinnuleysisbóta við síðustu ára-
mót, alls um 1.900 einstaklingar.
Byggjast tölurnar fyrir tímabilið
ágúst til september í ár á spá sér-
fræðinga stofnunarinnar.
Að sögn Karls Sigurðssonar, sér-
fræðings hjá Vinnumálastofnun, hef-
ur rétturinn verið 36 mánuðir frá
2006. Í kjölfar hrunsins haustið 2008
var rétturinn lengdur í 48 mánuði og
gilti það til 31. desember 2012.
Þegar það rann út misstu sem fyrr
segir 775 einstaklingar bótaréttinn.
Frá og með síðustu áramótum hef-
ur rétturinn verið að hámarki 36
mánuðir og 6 mánuðir til viðbótar til
svonefnds biðstyrks. Er honum ætl-
að að styrkja stöðu atvinnulausra á
vinnumarkaði í gegnum átaksverk-
efni á borð við Liðsstyrk. Samtals
eru þetta 42 mánuðir og hafa alls
1.110 einstaklingar misst réttinn til
atvinnuleysisbóta og biðstyrks í ár.
Af þeim 1.885 sem Vinnumála-
stofnun áætlar að hafi misst bóta-
réttinn frá 31. desember 2012 og til
1. janúar næstkomandi eru lang-
flestir búsettir á höfuðborgarsvæð-
inu, eða alls 1.387 einstaklingar.
Aðeins átta búa á Vestfjörðum
Næsti landshluti í röðinni er
Suðurnes en þar búa 236 af þessum
hópi. Eftir standa 262 einstaklingar
sem dreifast á Vesturland, Vestfirði,
Norðurland vestra og eystra, Aust-
urland og Suðurland. Má nefna að
aðeins átta búa á Vestfjörðum og að-
eins 10 á Norðurlandi vestra. Vand-
inn er því fyrst og fremst bundinn
við höfuðborgarsvæðið og Suðurnes.
Spurður hvort Vinnumálastofnun
hafi gögn um hversu margir þeirra
sem misst hafa bótarétt hafa fengið
vinnu á þessu ári segir Karl Sigurðs-
son að slík gögn séu ekki tiltæk.
Samkvæmt tölum Vinnumála-
stofnunar voru 6.525 einstaklingar á
atvinnuleysisskrá í nóvember sl.
Væri réttur til atvinnuleysisbóta
ótímabundinn, mætti ætla að ein-
hver hluti þeirra 1.885, sem misst
hafa réttinn frá síðustu áramótum
myndi bætast við tölu atvinnulausra.
Samkvæmt gögnum frá Sambandi
íslenskra sveitarfélaga þáðu að
meðaltali 145 karlar og 48 konur
fjárhagsaðstoð frá sveitarfélögum á
mánuði á fyrstu tíu mánuðum þessa
árs, eftir að hafa misst rétt til at-
vinnuleysisbóta. Til samanburðar
þáðu 887 konur fjárhagshagstoð frá
sveitarfélögum í október og 1.103
karlar, alls 1.990 einstaklingar.
Sækja þarf um fjárhagsaðstoð og er
veiting hennar háð skilyrðum.
1.900 hafa misst
bótarétt á einu ári
 VMST veit ekki hversu margir hafa fengið vinnu aftur
Fjöldi einstaklinga sem
misst hafa bótarétt*
*Samkvæmt áætlun Vinnumálastofnunar.
Tölur fyrir ágúst-desember 2013 byggjast á spá.
Alls 1.885
31. 12.
2012
1. 1. - 31. 12.
2013
775
1.110
Vegur við nýja brú á Jökulsá á Fjöllum mun þvera hina fornu þjóðleið á milli
Möðrudals og Grímsstaða. Þetta var ein af aðalleiðunum milli Austurlands og
Norðurlands og einnig verleið til Hornafjarðar.
Vegagerðin getur þess í áætlun að 22 vörður séu í minna en 100 metra
fjarlægð frá framkvæmdasvæði, austan ár. Mun þurfa leyfi Minjastofnunar
Íslands til að raska eða fjarlægja eina vörðu sem lendir innan öryggissvæðis
vegarins. Annars verða vörðurnar merktar vandlega og afmarkaðar áður en
framkvæmdir hefjast og öll umferð vinnuvéla bönnuð í nágrenni þeirra.
Áformað hefur verið að byggja brú og veg á árunum 2015 og 2016. Skipu-
lagsstofnun telur umhverfisáhrif ekki mikil og umhverfismat óþarft.
Þurfa að raska einni vörðu til að leggja
veg að nýrri brú yfir Jökulsá á Fjöllum