Bókasafnið

Ataaseq assigiiaat ilaat

Bókasafnið - 01.09.2009, Qupperneq 12

Bókasafnið - 01.09.2009, Qupperneq 12
12 bókasafnið Hann taldi það mikinn vinnusparnað að hægt væri að finna hverja bók á sínum stað í ákveðnum efnisflokki (Dewey, 1972). Flokkunarkerfi Library of Congress kom fram skömmu seinna og var byggt á Dewey kerfinu. Um 1895 fer af stað hreyfing dokumentalista og farið er að hugsa fyrir sérhæfðum kerfum fyrir vísindalega þekkingu. UDC kerfið sem samið var með það fyrir augum að búa til kerfi fyrir sérfræðilega flokkun er byggt á Dewey kerfinu og ber merki um sömu heimsmynd. Það þótti mikil framför á sínum tíma sem kerfi fyrir sérfræði- söfn en náði ekki að þróast í takt við tímann. Þessi stóru almennu kerfi, sem reyna að spanna alla heimsins þekkingu, hafa sett sitt mark á yngri kerfi og hefur reynst erfitt að losa flokkunarkerfi undan þeirri heimsmynd sem þau eru leifar af. 20. öldin Eftir því sem þekking jókst á 20. öld varð stöðugt erfiðara að hafa yfirsýn yfir þekkingarforðann og þörfin jókst fyrir fræðilegar skilgreiningar á flokkun og sérhæfð kerfi á hinum ýmsu þekkingarsviðum. Indverjinn Ranganathan (1972) er talinn hafa átt stóran þátt í nútímalegri hugmyndafræði flokkunarkerfa með því að móta ákveðnar reglur til að fara eftir við flokkun. Hann var stærðfræðingur og taldi að það væri affarasælast að nota lögmál stærðfræðinnar við flokkun. Hann taldi nauðsynlegt að undirbúa jarðveginn fyrir flokkun nýrrar þekkingar og til þess væru rannsóknir nauðsynlegar og að það þyrfti að stofna nýjar háskólastöður til að þróa nýjar töflur eða flokkunarkerfi. Hann birti fyrstu útgáfu liðflokkunarkerfis síns árið 1933. Ranganathan skipaði flokkunarfræðum niður á þrjú svið: Hugmyndafræðilegt svið• (idea plan) þ.e. skilgreining efnisins og skipting þess í liði eftir hinum fimm grundvallarhugtökum sem hann lagði til að gætu verið persónuleiki, efni, orka, rúm og tími (PMEST). Munnlegt svið• (verbal plan) þar sem unnið er úr hugmyndunum og þær mótaðar í orð. Skrásetningarsvið• (notational plan) þ.e. hvernig töflurnar eru byggðar upp með bókstöfum, tölustöfum og greinarmerkjum. Hann setti þrjár matsreglur um flokkun þ.e. útskýringar (analyty), forsendur (postulate) og stak (isolate) í samsettu efni. Bandaríkjamaðurinn Henry Evlyn Bliss (1972) velti fyrir sér tengslum heimspekilegrar eða vísindalegrar þekkingar annars vegar og bókfræðilegrar þekkingar hins vegar og hvernig hægt væri að laga þessar tvær tegundir flokkunar hvora að annarri. Hann setti fram ítarlegar skilgreiningar á bókfræðilegri flokkun og sagði m.a. að flokkar samsvöruðu hugtökum og fræðiheitum. Flokkun hefði tvenns konar merkingu, þ. e. fyrst og fremst að tengja staka hluti eftir líkindum en einnig að tengja flokka. Hann talaði um raun (real) flokka og náttúrulega flokka og að flokkun náttúrlegra hugtaka væri venjulega stöðugri en flokkun tilbúinna eða huglægra hluta. Bliss skilgreindi einnig hvernig flokkun byggðist á undir- og yfirflokkun, stigveldi, samræmi, sérhæfingu o.s.frv. Gagnrýni annars Bandaríkjamanns, Jesse H. Shera (1972), á ríkjandi hefðir í flokkunarfræðum árið 1953 lýsir ágætlega ástandinu í flokkunarfræðum á þessum tíma. Hann setti fram skilgreiningu á dæmigerðu hefðbundnu flokkunarkerfi. Það væri listi hugtaka sem eru mismunandi á sértækan og augljósan hátt, hæf til að lýsa efnisinnihaldi bókar, fela í sér alla þekkingu, í línulegri röð, einstæð og mikilvæg og sem venjulega væri hægt að raða bókum eftir í hillu með aðstoð skýringarkerfis eftir rökrænum lögmálum kerfisins. Samkvæmt þessari skilgreiningu væru slík kerfi rökfræðilega út í hött. Shera taldi að flokkunarkerfi væru eins gölluð og þau voru fyrir 30 árum og að það yrði stöðugt augljósara vegna þess að safnkostur hefði bæði aukist og væri orðinn flóknari að samsetningu. Hann taldi UDC kerfi Paul Otlet og Henri LaFontaine hafa verið fyrstu tilraun til að rjúfa hefðina en hafi misheppnast af ýmsum ástæðum. Kerfi Ranganathans hafi verið næsta mikilvæga tilraunin til endurbóta í flokkun og að hann hafi gert sér ljósa grein fyrir takmörkunum bókfræðilegrar flokkunar. Helsta framlag hans hafi verið að líta á efni eða hugsun sem einingu í flokkun en ekki bók eða rit. Ranganathan hafi samt fallið í sömu gryfju og forverar hans með því að nota töflur úr Dewey og UDC kerfinu og að kerfi hans hafi orðið of flókið og festst í stigveldi. Að dómi Shera gerði sprenging í útgáfu tímarita takmarkanir hefðbundinna flokkunarkerfa enn ljósari. Með nýjum vísindagreinum, sem fram komu eftir seinna stríð, hafi aðrir en bókaverðir fundið þörf fyrir nýjar lausnir við flokkun. Helstu niðurstöður Shera eru þessar í stuttu máli: Flokkun snýst um „efni“.• Forðast ber að festast í stigveldi.• Þekking þróast.• Flokkun verður að vera óháð eigindum eða formi • safngagna. Bókaverðir verða að huga að innihaldinu en ekki formi • eða hillum. Flokkun snýst um hugsun en ekki bækur, tímarit eða • önnur form safnefnis. Shera taldi í samræmi við þetta að hefðbundin flokkunarkerfi hefðu gengið sér til húðar. Það væru ekki til nein altæk flokkunarkerfi því það væri ekki til neitt altækt bókasafn. Hann taldi jafnframt að hilluröðun ætti að vera sem hentugust fyrir hvert safn, jafnvel einföld stafrófsröð gæti hentað ágætlega á sumum stöðum. Nýlegar kenningar um flokkun Á síðari hluta 20. aldar og í upphafi þeirrar 21. má segja að vísindalegar kenningar um þekkingarstjórnun og flokkun bæði almennt og í einstökum greinum hafi blómstrað. Fyrstu vísar að tölvuvæddum gagnasöfnum komu fram um 1950 og breyttu hugmyndum manna um flokkun og

x

Bókasafnið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Bókasafnið
https://timarit.is/publication/245

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.