Málfregnir - 01.05.1992, Síða 15

útlendum stöðum, e.t.v. samkvæmt alda-
gamalli hefð. Það sjónarmið er virt á
alþjóðavettvangi, og gegn því hefir
engin samþykkt gengið. Til dæmis hefir
engin alþjóðasamþykkt reynt að hafa af
okkur íslendingum þann rétt að nota
nöfnin Feneyjar, Lundúnir og Málm-
haugar þegar við tölum okkar mál. Öll
þessi nöfn á erlendum stöðum eða borg-
um hafa varðveist í íslensku síðan á mið-
öldum og fjölmörg önnur. Reyndar hefir
enginn, og getur enginn, bannað okkur
heldur að nota yngri nöfn ef okkur býður
svo við að horfa, t.d. nafnið Helsingja-
foss, sem varla mun eldra en frá öldinni
sem leið. Gunnlaugur Oddsson notar
nafnið Helsingsfors í „Landaskipunar-
fræði“ sinni (1822-24) að því er Jón
Hilmar Jónsson orðabókarritstjóri hefir
tjáð mér. Dæmi um Helsingjafors (svo)
hefir fundist í Fjallkonunni 1893 eftir
ábendingu Gunnlaugs Ingólfssonar orða-
bókarritstjóra. íslenska nafnið Helsingja-
foss hefir þó alltjent þann kost að það
fellur sjálfkrafa að beygingarþörfum
málsins og er ekki kynlaust eins og út-
lendu nöfnin.
Ef við hugsum okkur samt að valið sé
á milli nafnanna Helsingfors og Helsinki
mælir fleira með hinu fyrrnefnda en
stundum er látið í veðri vaka. Lítum
betur á það.
Þar er þá fyrst til að taka, sem áður
var á drepið, að Helsingfors hefir til
skamms tíma verið hið venjulega heiti í
ræðu og riti hér á landi og þarflaust að
breyta því; ekkert gefur tilefni til þess.
Þær ástæður sem fyrr voru nefndar um
innbyrðis baráttu í Finnlandi eru mark-
lausar. Þar í landi er fullkomin eining
um notkun nafnanna Helsingfors og
Helsinki. Þar eru sænska og finnska
opinber mál og njóta sama réttar, en
sænskan er þar í minnihluta og á í vök að
verjast. Þeir sem hana tala eru álíka
margir og íslendingar, en íbúar Finn-
lands eru alls ríflega fjórar milljónir.
Eins og nærri má geta hafa margir
staðir í Finnlandi tvö nöfn, annað
sænskt, hitt finnskt. Af kunnugum
stöðum má nefna: Áho - Turku, Tammer-
fors - Tampere, Villmanstrand - Lapp-
eenranta, Uleáborg - Oulu. Eins er um
suma staði erlendis, t.d. Stockholm -
Tukholma.
í augum Finna sjálfra er hér ekkert
vandamál á ferð. í sænsku máli eru
notuð sænsk nöfn, en finnsk nöfn þegar
finnska er töluð eða rituð. Annað flokk-
ast undir málvillu. Þegar talað er um
lestina til Ábo er sagt á sænsku „táget till
Ábo“. Ef sagt væri „táget till Turku“
yrði litið á það sem málglöp eða mistök.
Sama gilti um notkun nafnsins Abo í
finnskri setningu. Nánari fræðslu um
þetta má t.d. fá í grein sem nefnist
„Svenska ortnamn i Finland" eftir Mikael
Reuter og birtist í tímaritinu Nordisk
Kontakt 11-12 1988, bls. 108.
Um þetta er þjóðarsátt í Finnlandi að
sögn forystumanna finnskrar og sænskr-
ar málræktar þar í landi. Ef einhver
skyldi halda að það þætti ókurteisi við
hinn finnskumælandi meirihluta að tala
um Helsingfors er það misskilningur -
nema verið sé að tala finnsku.
Um meðferð norrænna (sænskra)
nafna í Finnlandi hefir verið fjallað á
fundum Norrænnar málstöðvar sem er
samstarfsvettvangur allra málnefnda á
Norðurlöndum. Á fundi framkvæmda-
nefndar í október 1982 var ályktað að í
dönsku og norsku væri einnig eðlilegt að
nota sænsku heitin þar sem þau væru til.
Danir og Norðmenn telja sér siðferðis-
lega skylt að fylgja þeirri reglu.
íslendingar áttu ekki fulltrúa á þessum
fundi því að þeir höfðu þá ekki enn
fengið aðild að framkvæmdanefnd Nor-
rænnar málstöðvar þótt þeir hafi átt full-
trúa í stjórn hennar frá upphafi 1978. Á
opinberum vettvangi hefir því engin af-
staða verið tekin í þessu máli að því er
íslensku varðar. En telja verður eðlilegt
15