Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2013, Side 193

Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2013, Side 193
Hljóðkerfi og bragkerfi 191 Hefðarreglur í kveðskap Hvers vegna stuðla framgómmælt lokhljóð, eins og í get, við uppgómmælt lok- hljóð, eins og ígat? Jón Axel Harðarson (2007:88) hefur sýnt fram á að þetta eru aðgreind fónem þegar í forníslensku. En ef við förum aftur tO frumnorrænu má gera ráð fyrir að orðin sem um ræðir hefjist á sömu hljóðkerfislegu einingu. Eitt fónem greinist í tvö en hefðin og stafsetningin viðhalda fornu jafngildi í bragnum. Hvers vegna rímuðu a og p saman í aðalhendingum fram til um 1200? Eg hygg að þetta sé hefðarregla með rætur í málsögunni og hafi hugsanlega stuðst nokkuð við mállýskumun. Hljóðið p er sögulega tilkomið sem w-hljóðvarp af a. Hvers vegna stuðla saman upphafshljóðin í hof, hróp, hlaup, hnefi, hveiti og hjól? Enn og aftur þurfum við bara að stilla tímavélina nógu langt aftur til að þessi orð hafi öll sama upphafshljóð. Og aftur getur hefðarreglan stuðst við stafsetn- ingu. Nú er ekki víst að öllum lítist á blikuna. Getur það verið að skáldskapurinn miðist iðulega við löngu horfin málstig? Er ekki þvert á móti greinilegt að breyt- ing á málinu veldur oft breytingu í kveðskapnum? Þegary og i runnu saman í framburði þá tóku ýmis orð að ríma saman sem gerðu það ekki áður — til dæmis þreyta og sveita. Hvers vegna varð það ekki að hefðarreglu að halda slíkum orðum áfram aðgreindum í rími? Til að skýra þetta geri ég greinarmun á sundurgreinandi og samfellandi hefðarreglum. Sundurgreinandi hefðarregla felur í sér að skáld sem fylgir henni þarf að gera einhvern greinarmun í kveðskap sem það gerir ekki í tungumálinu sjálfu. Þetta er erfitt og felur í sér að skáldin þurfa að styðjast við lærdóm, til dæmis rímtöflur, fornlega stafsetningu eða kennslustundir í málsögu. Að gera greinarmun á orðum meðjr og i í kveðskap eftir samfall þessara hljóða í málinu væri dæmi um sundurgreinandi hefðarreglu. Ekki veit ég dæmi um að skáld hafi gert það. Samfellandi hefðarregla felur í sér að skáldin geta sleppt því í skáldskapnum að virða einhvern greinarmun sem þau hafa í máli sínu. Yfirleitt má lýsa því svo að tvö eða fleiri hljóð séu í einum jafngildisflokki. Allar hefðarreglurnar sem ég hef hér lagt til eru samfellandi; sérhljóð og j eru í einum jafngildisflokki; fram- gómmælt og uppgómmælt lokhljóð eru í einum jafngildisflokki; a og p eru í einum jafngildisflokki; orð sem rituð eru með upphafs-f) eru í einum jafngildis- flokki. Sumar af þessum hugmyndum um jafngildisflokka og hefðarreglur munu láta kunnuglega í eyrum þeirra sem hafa lesið verk eftir Ragnar Inga Aðalsteinsson og, sér í lagi, leiðbeinanda okkar beggja, Kristján Árnason. Við getum kannski sagt að það sé einn skóli í þessum fræðum að skýra einkennileg fyrirbæri sem hefðir með rætur í málsögunni. En annar skóli leitast við að skýra slíkt út frá samtímalegum forsendum, fremur en sögulegum. Þar hafa menn meðal annars sett fram kenningar um
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196
Side 197
Side 198
Side 199
Side 200
Side 201
Side 202
Side 203
Side 204
Side 205
Side 206
Side 207
Side 208
Side 209
Side 210
Side 211
Side 212
Side 213
Side 214
Side 215
Side 216
Side 217
Side 218
Side 219
Side 220
Side 221
Side 222
Side 223
Side 224
Side 225
Side 226
Side 227
Side 228
Side 229
Side 230
Side 231
Side 232
Side 233
Side 234
Side 235
Side 236
Side 237
Side 238
Side 239
Side 240
Side 241
Side 242
Side 243
Side 244

x

Íslenskt mál og almenn málfræði

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Íslenskt mál og almenn málfræði
https://timarit.is/publication/832

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.