Bændablaðið - 10.09.2015, Blaðsíða 4

4 Bændablaðið | Fimmtudagur 10. september 2015
Fréttir
Skordýraeitur valdur að alvarlegum sjúkdómum:
Ekki skimað fyrir
þessu efni á Íslandi
Í frétt Ríkisútvarpsins á dögunum
var greint frá því að komið hafi í
ljós í könnun matvælaeftirlitsins
norska að efninu Spirodiclofen
sé sprautað í grænmeti og ávexti
þar í landi, til að mynda epli og
jarðarber.
Efnið geti valdi ófrjósemi og
krabbameini í lifur, eistum og
legi. Samkvæmt upplýsingum frá
Matvælastofnun er ekki skimað fyrir
þessu efni í grænmetinu og ávöxtun-
um sem er flutt til landsins. Notkun
á því er bönnuð hér á landi
Ingibjörg Jónsdóttir, sér-
fræðingur í varnarefnum hjá
Matvælastofnun, segir að
Spirodiclofen sé plöntuvarnarefni,
nánar tiltekið skordýraeitur, sem
sé leyft í matvælum samkvæmt
reglugerð Evrópusambandsins um
varnarefnaleifar í matvælum. „Sem
stendur er ekki markaðsleyfi fyrir
efnið á Íslandi og því ekki leyfi-
legt að flytja það inn eða nota sem
plöntuvarnarefni hér á landi. Það
er þó leyfilegt að það finnist í inn-
fluttum vörum, meðal annars eplum
og jarðarberjum. Það er skimað
fyrir efninu í mörgum löndum og
Matvælastofnun berast þær niður-
stöður. Efnið hefur verið greint í
27 löndum Evrópusambandsins og
árið 2013 fannst það í 153 sýnum af
þeim 48.047 sem skimað var eftir
því í. Í öllum tilfellum var það í
magni undir hámarksgildi. Sem
aðili að RASFF, viðvörunarkerfi
ESB fyrir hættuleg matvæli, fær
Matvælastofnun strax viðvörun ef
efnið greinist yfir hámarksgildi og
einhver grunur er um að varan hafi
verið flutt til Íslands.
Skoðað verður hvort tilefni er að
taka upp greiningar á efninu
Matvælastofnun mun skoða hvort
tilefni er til að taka upp greiningar á
efninu, sérstaklega ef vísbendingar
eru um að meira finnist af efninu í
matvörum en leyfilegt er,“ en efnið
er ekki í dag á lista þeirra 96 efna
sem skimað er fyrir á Íslandi í dag,“
segir Ingibjörg.
Hún segir fjölda efna sem skim-
að er fyrir hafa nýverið aukist með
bættum tækjakosti hjá Matís, en
áður voru það 60 efni. „Núna fljót-
lega mun efnunum fjölga aftur um
rúmlega 30. Vinna við fjölgun
efna heldur áfram og reynslan að
aukast. Það er Matís sem sér um að
greina sýnin sem tekin eru í eftirliti
Matvælastofnunar með varnarefna-
leifum.“ /smh
Vistvæn landbúnaðarframleiðsla:
Reglugerð felld úr gildi
Í tilkynningu úr sjávarútvegs- og
landbúnaðarráðuneytinu þann 4.
september síðastliðinn kemur fram
að ráðuneytið leggi til að reglugerð
um vistvæna landbúnaðarfram-
leiðslu, sem hefur verið í gildi
frá árinu 1998, verði felld niður.
Óskar ráðuneytið eftir umsögnum
um tillöguna.
Fram kemur í tilkynningu ráðu-
neytisins að tillagan sé meðal
annars byggð á því að ekki hefur
verið reglubundið eftirlit með þeim
aðilum sem hafa fengið vistvæna
vottun. Þá segir að frá gildistöku
reglugerðarinnar hafa verið sett
margvísleg lög og reglur sem gera
ítarlegri kröfur til framleiðslu land-
búnaðarafurða en reglugerð um vist-
væna landbúnaðarframleiðslu gerir,
enda komin til ára sinna.
Starfshópur skilaði tillögum
um nýtt fyrirkomulag
Í vor skilaði starfshópur sem sjáv-
arútvegs- og landbúnaðarráðherra
skipaði niðurstöðum um núverandi
reglugerð, þar sem gildi hennar var
metin. Í niðurstöðum hópsins kemur
fram að eining var um að núver-
andi fyrirkomulag, þar sem ekki er
reglubundið eftirlit með þeim aðil-
um sem hafa fengið vistvæna vott-
un, sé óviðunandi. Jafnframt hafði
hópurinn verulegar efasemdir um
að það sé heppilegt að stjórnvöld
setji reglur um vistvæna framleiðslu
og standi fyrir vottuninni með þeim
hætti sem núverandi reglugerð gerir
ráð fyrir.
Hópurinn ræddi þann möguleika
í niðurstöðum sínum að í stað
núverandi reglugerðar yrði sett ný
reglugerð sem skilgreindi almennar
kröfur sem gera þyrfti til vistvænna
vottunarkerfa í landbúnaði. Þannig
reglugerð gæti innihaldið ákvæði
um, að til að geta talist „vistvæn
vottun“ þurfi vottunarkerfin að
innihalda auknar kröfur um dýra-
og umhverfisvernd, gæðastýringu
og merkingar. Einnig að úttektir séu
árlegar og framkvæmdar af óháðum
aðila. Vottunarkerfin sjálf væru hins
vegar hönnuð og rekin af framleið-
endafélögum eða öðrum einkaaðil-
um. Fram kom að einstakir framleið-
endahópar (framleiðendafélög) hafa
ólíkar skoðanir á gildi og æskilegu
fyrirkomulagi vistvænnar vottunar.
Þetta rennir stoðum undir þá ályktun
hópsins að ekki sé heppilegt að stjórn-
völd setji eina heildarreglugerð fyrir
allar tegundir framleiðslu. Hins vegar
mætti hugsa sér að stjórnvöld vinni
með tilteknum framleiðendahópum
að útfærslu sértækra vottunarkerfa.
Aðkoma stjórnvalda verður
skoðuð í ljósi vilja framleiðenda
Í tilkynningunni frá ráðuneytinu
kemur fram að einstakir framleið-
endahópar hafi ekki óskað eftir
aðkomu stjórnvalda að útfærslu á
vistvænni vottun, en komi fram ósk
um slíka aðkomu skoði stjórnvöld
það sérstaklega.
Þá er það tiltekið að ekki sé talin
ástæða til að hafa rammareglugerð
um kröfur fyrir vistvæn vottunar-
kerfi – eins og starfshópurinn nefnir
– þar sem frá gildistöku núverandi
reglugerðar frá 1998 hafa verið sett
margvísleg lög og reglur sem snúa
meðal annars að lífrænum landbún-
aði, merkingum matvæla, aðbúnaði
dýra og reglur um önnur gæðakerfi
eins og gæðastýringu, skráargatið
og skráningu afurðarheita.
Notkun á merki vistvænnar
ræktunar verður áfram heimil
Samkvæmt upplýsingum frá Ólafi
Friðrikssyni, skrifstofustjóra
í sjávarútvegs- og landbúnað-
arráðuneytinu, mun ráðuneytið
ekki banna áframhaldandi notkun
á merkinu „vistvæn landbúnaðar-
afurð“.
En ef einstakir framleiðendur
hyggjast nota merkið áfram megi
þeir búast við fyrirspurnum frá
neytendum og fjölmiðlum um það.
Þetta eigi við alla þá sem munu
nota merkið og gildir þá einu hvort
þeir hafi einhvern tímann uppfyllt
skilyrði vottunarinnar eða ekki.
Umsagnarfrestur um tillöguna
er til 28. september. /smh
Gulrótunum frá Akurseli
seinkar um mánuð
– eðlilegt tíðarfar í ágúst bjargaði því sem bjargað varð
Það var nóg að gera hjá
þeim Stefáni Gunnarssyni og
Sigurbjörgu Jónsdóttur, gulróta-
bændum í Akurseli við Öxarfjörð,
þegar blaðamaður heyrði í þeim
hljóðið í síðustu viku.
Reyndar ekki við uppskeru eins
og vaninn er á þessum tíma, heldur
var verið að sýsla í einu og öðru –
til að mynda að hreinsa akrana af
illgresi.
Ótíð seinkar uppskerunni
um mánuð
Sigurborg reiknar með að uppskeru
seinki um mánuð þetta haustið
vegna þeirrar ótíðar sem ríkti á
Norðausturlandi lengst af liðnu
sumri.
Um tveir til þrír hektarar lands
er notað hverju sinni undir gulróta-
ræktunina í Akurseli, sem stendur
við vesturbakka Brunnár. Að sögn
Sigurborgar sækja þau vatn í hana
þegar þurrkur er og þörf er á að
akrarnir séu vökvaðir. „Við erum
hér með lífrænt vottaða ræktun og í
Brunná berast mikilvæg næringar-
og steinefni úr jökulsánum, sem
gagnast yfirleitt vel fyrir ræktunina
því við erum með sendinn jarð-
veg hér sem þarf að passa upp á
að þorni ekki upp í þurrkatíð. Við
höfum þó ekki þurft að vökva
mikið þetta sumarið. „Það er ekk-
ert byrjað að taka upp – það er allt
svo seint núna,“ segir Sigurborg.
„Júní og júlí voru mjög kaldir og
við fengum litla sól. Ágúst hefur
verið skárri og er nálægt því að
vera eðlilegur og það hefur bjargað
heilmiklu fyrir okkur. Lengi vel
vorum við ekki viss um að við
fengjum neina uppskeru, en núna
reiknum við með að byrja að taka
upp um miðjan september. Það er
í það minnsta ljóst að uppskeran
verður mun minni en í meðalári,
þó við gerum okkur ekki grein fyrir
því enn þá hversu mikið minni.“
Venjuleg uppskera 120–150 tonn
„Uppskeran í fyrra var með mesta
móti og þá vorum við með fimmt-
án manns við uppskeru hjá okkur,
en það verður eitthvað færra núna.
Venjulega tökum við upp á bilinu
120–150 tonn og það er tekið upp
með höndum, þó það væri nú hægt
að notast við vélbúnað. Það er bara
okkar sérviska og engin krafa um
það í lífrænt vottaðri ræktun,“ segir
Sigurbjörg. „Gulræturnar þola dálítið
frost en þegar frostið er orðið nokkuð
viðvarandi er hætta á að þær verði
fljótt leiðinlegar. Þær springa þá í
toppinn og kemst raki inn í þær. Þá
geymast þær illa. Við höfum yfir-
leitt verið að taka upp í um mánuð,
en líklega verður uppskerutímabilið
styttra að þessu sinni.“
Í lífrænt vottaðri ræktun er tilbú-
inn áburður á bannlista. Sigurbjörg
segir að í Akurseli sé notast við
skiptiræktun eins og gjarnan í líf-
rænni ræktun. „Við erum þá með
einhvers konar kornrækt á móti
gulrótunum hvort í sínum helm-
ingnum. Skiptiræktunin virkar sem
hluti af áburðargjöfinni, því korn-
ið – í það minnsta hálmurinn – er
svo bara plægt niður. Svo notum
við fiski- og þangmjöl og sitt af
hverju tagi, en gulrætur eru frekar
áburðarfrekar.“ /smh
Frá Akurseli. Mynd / úr safni
Samkvæmt tillögum ráðuneytisins
verður notkun á þessu merki áfram
heimil, þó vottunin verði felld út gildi.
Upplýst hefur verið að skordýraeitrinu Spirodiclofen sé í einhverjum tilvikum
sprautað í epli í Noregi.
Í starfsskýrslu MAST fyrir síð-
asta ár kemur fram að viðskipti
með greiðslumark mjólkur á
svokölluðum kvótamarkaði
drógust verulega saman í fyrra
og fram á þetta ár. Töluverð
umskipti urðu svo við opnun til-
boða á kvótamarkaði 1. septem-
ber síðastliðinn.
Við opnun tilboða um kaup og
sölu á greiðslumarki mjólkur þann 1.
september 2015 hefur komið fram
jafnvægisverð á markaði krónur 200
kr. fyrir hvern lítra mjólkur. Er það
50 krónum hærra verð en á markaði
1. apríl 2015. Mikil umframeftir-
spurn skapaðist á markaðnum. Í
boði voru einungis 367.368 lítrar,
en óskað var eftir greiðslumarki
upp á 950.000 lítra. Var framboðið
107,1% miðað við framboð á síð-
asta kvótamarkaði en eftirspurnin
nú nam 155,7% miðað við síðast.
Alls bárust Matvælastofnun 24 til-
boð um kaup eða sölu á greiðslu-
marki. Fjöldi gildra tilboða um sölu
voru 9 og 15 gild tilboð um kaup.
Kauphlutfall viðskipta var 90,71%.
Ástæðan fyrir dræmari viðskipt-
um með kvótalækkun á kvótaverði
í fyrra var fyrst og fremst aukin
framleiðsla utan kvóta í kjölfar
mjög aukinnar eftirspurnar eftir
mjólk til vinnslu.
Alls urðu viðskipti á árinu með
98.873 lítra mjólkur á árinu 2014
á móti 1.807.807 lítra árið 2013.
Fór tilboðum jafnt og þétt fækkandi
eftir því sem leið á árið. Til sölu
voru á árinu boðnir 2.317.868 lítrar
en tilboð bárust einungis um kaup á
200.854 lítrum. Eftirspurnin var því
aðeins brot af því sem í framboði
var. Á árinu 2013 var þetta þver-
öfugt. Þá voru boðnir 1.807.520
lítrar til sölu á kvótamarkaði en
eftirspurnin var margföld sú tala
og bárust þá tilboð í 4.104.976 lítra.
Verður greiðslumarkið lækkað?
Kvótinn á síðasta ári var því orðinn
harla verðlítill, en það gæti hæg-
lega breyst ef greiðslumarkið verður
lækkað í haust. Samkvæmt heimild-
um Bændablaðsins er talið líklegt
að Samtök afurðastöðva í mjólkur-
iðnaði (SAM) geri tillögu um lækk-
un greiðslumarks nú í september.
Greiðslumarkið var 140 milljónir
lítra fyrir árið 2015 en áætluð sala
mjólkurafurða er 136 milljónir lítra.
Virðist framboð og eftirspurn því
vera komin í nokkurt jafnvægi og
jafnvel að einhvers samdráttar muni
gæta í sölu mjólkurafurða á þessu
ári. Fregnir af mögulegri lækkun
greiðslumarks virðast þegar vera
farin að hafa áhrif á kvótaverðið.
Matvælastofnun annast viðskipti
með greiðslumark skv. reglugerð.
Kvótamarkaðir með greiðslumark
mjólkur skulu haldnir þrisvar á ári,
þann 1. apríl, 1. september og 1.
nóvember. /HKr.
Verð á mjólkurkvóta hækkar:
Mikil umskipti frá þróun
undanfarinna missera