Morgunblaðið - 26.09.2015, Síða 26

26
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 26. SEPTEMBER 2015
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Rannsóknin áspillinguinnan Al-
þjóðaknattspyrnu-
sambandsins,
FIFA, hefur nú
teygt anga sína til Sepps Blat-
ters, forseta samtakanna. Í gær
var aflýst blaðamannafundi,
sem boðaður hafði verið með
Blatter eftir fund fram-
kvæmdastjórnar FIFA. Kom
síðan fram að Blatter væri í
yfirheyrslu hjá svissneskum
yfirvöldum og væri kominn með
stöðu sakbornings. Sagði einnig
að Michel Platini, sem sækist
eftir því að verða eftirmaður
Blatters, hefði verið yfirheyrð-
ur, en aðeins til þess að afla
upplýsinga.
Það vakti mikla athygli fyrr á
árinu þegar bandarísk yfirvöld
létu til skarar skríða gegn
FIFA og toppar samtakanna
voru hnepptir í varðhald þar
sem þeir hugðust funda á
glæsihóteli í Sviss. Greint var
frá grunsemdum um stórfellda
spillingu innan samtakanna.
Blatter hefur ávallt reynt að
hefja sig yfir þessar ásakanir.
Hann hefur verið forseti FIFA
frá árinu 1998, en hóf þar störf
1975 þegar starfsmenn sam-
bandsins voru við tuginn. Nú
eru þeir 1.400.
Forsetakosningar fóru fram í
FIFA í júní þegar lætin vegna
rannsóknarinnar á spillingu í
sambandinu voru hvað mest.
Hann var endurkjörinn í fjórða
sinn með drjúgum meirihluta
og sagðist ætla að sigla skút-
unni út úr óveðrinu, en til-
kynnti nokkrum dögum síðar
að hann ætlaði að segja af sér.
Hann hygðist þó ekki víkja fyrr
en í febrúar.
Rannsókn sviss-
neskra yfirvalda
beinist að því hvort
brögð hafi verið í
tafli þegar gengið
var frá sjónvarpsrétti við
knattspyrnusamband ríkja í
Karíbahafinu. Í yfirlýsingu sak-
sóknaraembættisins svissneska
er talað um „glæpsamlega
óstjórn“ eða „misnotkun“ sjóða.
Platini dregst einnig inn í
rannsóknina. Leikur grunur á
að hann hafi fengið ólögmæta
tveggja milljóna evra greiðslu
frá Blatter árið 2005.
Greinilegt er að ekki eru öll
kurl komin til grafar í mál-
efnum FIFA. Í liðinni viku var
einum nánasta samstarfsmanni
Blatters, Jerome Valcke, vikið
frá störfum tímabundið. Hann
er meðal annars grunaður um
að hafa selt miða á heimsmeist-
aramótið 2014 á uppsprengdu
verði. Bandarískir rannsak-
endur sögðu fyrir nokkru að
nýrra tíðinda væri að vænta
innan skamms af þeirra vinnu.
Knattspyrna er vinsælasta
íþrótt heims og á sína aðdá-
endur í öllum aldursflokkum.
Knattspyrnuhetjur eru fyrir-
myndir ungra barna um allan
heim. Það er mikilvægt að
íþróttin verði ekki spillingu að
bráð. Rannsóknin á FIFA nær
ekki til þess sem gerist inni á
vellinum svo vitað sé. Hún tek-
ur til umgjarðarinnar, úthlut-
unar á réttindum til að halda
úrslitamót, sjónvarpsréttinda
og sölu á miðum, svo eitthvað
sé nefnt. Það þarf að lofta út
hjá FIFA með þeim hætti að
fortíðin verði ekki dragbítur á
framtíðina.
Forseti FIFA er
kominn með stöðu
sakbornings}
Bönd berast að Blatter
Árlega fyrnastnokkrir tugir
fangelsisdóma á Ís-
landi. Dómum sem
fyrnast hefur fjölg-
að ár frá ári. Í hitti-
fyrra fyrndust 20
fangelsisdómar, 32 í fyrra og það
sem af er þessu ári eru þeir
orðnir 23.
Reglurnar eru þannig að skil-
orðsbundnir dómar upp á allt að
eins árs fangelsi fyrnast á fimm
árum og dómar upp á eins til
fjögurra ára fangelsi án skilorðs
fyrnast á tíu árum. Þegar kemur
að afplánun er forgangsraðað í
fangelsin. Fyrir ganga þeir, sem
hafa framið alvarlegustu brotin,
auk þeirra, sem halda áfram að
brjóta af sér eftir að dómur er
fallinn. Þeir sitja eftir, sem hlot-
ið hafa vægar refsingar, teljast
ekki hættulegir og koma ekki við
sögu lögreglu eftir að dómur hef-
ur verið kveðinn upp.
Það kann að hljóma eins og sá
sem ekki þarf að afplána refs-
ingu vegna þess að dómur fyrn-
ist hafi dottið í
lukkupottinn. Málið
er hins vegar ekki
svo einfalt.
Í dómskerfinu er
virt til refsilækk-
unar þegar óhófleg-
ur dráttur verður á máli af hálfu
yfirvalda. Það er ekki síður
íþyngjandi að eiga fangelsi yfir
höfði sér svo árum skiptir. Við
slíkar aðstæður er erfitt að taka
á sig skuldbindingar á borð við
fasta vinnu.
Til marks um þennan vanda er
að nú bíða um 450 manns eftir að
komast í afplánun. Vissulega
munu þeir ekki allir komast hjá
afplánun, en segja má að þegar
upp er staðið hafi refsing þeirra,
sem lengst hafa beðið, verið
þyngri en dómurinn.
Nýtt fangelsi á Hólmsheiði
mun eflaust draga úr þessum
vanda, en hann sýnir að leita
þarf fleiri úrræða til að full-
nægja dómum og skoða til dæm-
is hvort oftar megi nota sam-
félagsþjónustu þegar það á við.
Það er líka refsing
að eiga fangelsi yfir
höfði sér svo árum
skiptir}
Fyrndir fangelsisdómar
B
jór hefur lengi verið hryggj-
arstykki í stjórnmálum. Fylgi
Bjartrar framtíðar tók dýfu á
pari við það sem Volkswagen
gerir nú þegar þingmaður flokks-
ins opinberaði andstöðu sína við vínfrum-
varpið. Enn í dag þurfa forræðishyggjumenn
fortíðar að lesa glefsur úr eigin ræðum frá því
þegar bjórinn var leyfður fyrir rúmum ald-
arfjórðungi. Skemmri tími mun líða þar til
andstæðingar vínfrumvarpsins munu, eftir að
það verður orðið að lögum, horfa á sjálfa sig í
speglinum meðan þeir bursta tennurnar og
hugsa: „Hvað var ég eiginlega að pæla.“
Bjór hefur ekki bara verið pólitískt bitbein,
hann hefur líka verið pólitískur drifkraftur.
Þannig man ég ekki eftir einu SUS-þingi, á
þeim árum þegar ég tók þátt í svoleiðis, þar sem skemmt-
anahöld voru ekki að minnsta kosti í farþegasætinu. Eðli-
lega, eftir langan dag af málefnavinnu vill fólk lyfta sér
upp. Bjór hefur einnig – svo segir sagan að minnsta kosti
– verið notaður til að draga fólk til liðs við fylkingar, hvort
sem um ræðir innan ungliðahreyfinga stjórnmálaflokka
eða stúdentafélaga í háskóla, og þá einkum þegar kosn-
ingar fara að höndum. Látum vera að skoða hvort ung-
mennum hafi verið gefin loforð um mat og vín. Það er hins
vegar staðreynd í kosningum að sá vinnur sem smalar. Þá
skipta málefni yfirleitt minna máli en hver kynntist flest-
um í menntaskóla og hversu góður hann eða hún er í að
telja það fólk á að mæta á kjörstað.
Góður maður, maður sem vildi leyfa flestum sem flest,
sagði eitt sinn við mig að kannski væri rétt að banna ung-
liðahreyfingar. Svo glotti hann. Þaðan kæmu
allir eins út – ýmist í bláum bleiser, þröngum
rauðum buxum eða hippamussu. Parist sam-
an við staðalímyndir af ungliðahreyfingum
stjórnmálaflokka eftir þörfum.
Þegar ungliðahreyfingunum sleppir og þau
sem innan þeirra starfa, fólk sem í flestum til-
vikum er fólk drifið áfram af hugsjónum,
sækjast eftir kjörnum embættum tekur yf-
irleitt hið sama við. Nema að þessu sinni er
baráttan um atkvæði ekki lengur við sam-
flokksmenn heldur pólitíska andstæðinga og
stjórnarráð eða sveitarstjórastóll að veði. Þá
dugar ekki lengur að bjóða í partý eftir kosn-
ingarnar – loforðin þurfa að verða stærri og
lengi býr að fyrstu gerð. Þannig er ágætis
hugmynd að lofa fólki peningagjöfum og
segja að um hreint og klárt réttlætismál sé að ræða. Ef
það dugar ekki til sannfæringar má skreyta loforðatert-
una með loforðum um jarðgöng. Reikningurinn er ekki
lengur borgaður af frambjóðendum sjálfum heldur okkur
öllum.
Einn er, eða var, sá maður sem sagðist aldrei hafa beðið
nokkurn mann um að kjósa sig. Þrátt fyrir það var hann
sennilega sá stjórnmálamaður sem hafði hvað víðasta
skírskotun og naut stuðnings úr flestum áttum, stefnum
og stéttum og það þrátt fyrir að vera samkvæmt öllum
skilgreiningum langt til hægri við okkur flest. Það er
kannski ekki sanngjarnt að gera þá kröfu að fólk geti unn-
ið stuðning fólks með því að vera samkvæmt sjálfu sér á
tuttugu ára þingferli, en það má að minnsta kosti muna að
það er mögulegt. gunnardofri@mbl.is
Gunnar Dofri
Pistill
Bjórinn sem varð að jarðgöngum
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Bogi Þór Arason
bogi@mbl.is
Sérfræðingar telja að upp-ljóstranir um að Volkswagenhafi sett sérstakan hug-búnað í dísilbíla í blekking-
arskyni geti orðið til þess að markaðs-
hlutdeild dísilbíla snarminnki í
Evrópu og sala á slíkum bílum stöðv-
ist í Bandaríkjunum.
Max Warburton, sérfræðingur
hjá rannsóknafyrirtækinu Bernstein
Research, segir að hneykslismálið
verði til þess að yfirvöld herði reglur
sínar um útblástur eitraðra loftteg-
unda og það geti orðið til þess að of
dýrt verði að framleiða dísilbíla. Sala
á nýjum dísilbílum gæti þá stöðvast
alveg í Bandaríkjunum og minnkað til
mikilla muna í Evrópu.
Mikið í veði
Að sögn The Financial Times
gæti hrun í sölu á dísilbílum haft mjög
alvarlegar afleiðingar fyrir bíla-
framleiðendur sem hafi fjárfest tugi
milljarða evra í dísiltækni á síðustu
fimmtán árum.
Alls voru um tíu milljónir nýrra
dísilbifreiða seldar í heiminum á síð-
asta ári. Um 55 af hundraði nýrra bíla
sem seldir voru í Evrópu árið 2011
eru knúnir dísilvél en hlutfallið lækk-
aði í 53% á síðasta ári. Í Bandaríkj-
unum var markaðshlutfall dísilbíla að-
eins tæp 4%.
Hlutfall dísilbíla er mismikið eft-
ir bílaframleiðendum, til að mynda er
það 90% hjá Volvo, 81% hjá BMW,
71% hjá Daimler, en rúm 50% hjá
frönsku bílaframleiðendunum Re-
nault og Peugeot, að sögn The Fin-
ancial Times.
Bílaframleiðendurnir segja að
dísilbílarnir séu mikilvægur þáttur í
því að draga úr losun koltvísýrings
vegna þess að þeir noti minna elds-
neyti á hvern ekinn kílómetra en bílar
sem knúnir eru bensínvélum. „Það
hefði hörmulegar afleiðingar yrði nið-
urstaðan sú að dísilbíllinn liði undir
lok,“ hefur fréttaveitan AFP eftir Lo-
uis Schweitzer, fyrrverandi forstjóra
Renault.
Bílaframleiðendurnir segja að
framleiðsla dísilbíla sé nauðsynleg til
að ná því markmiði Evrópusam-
bandsins að minnka meðallosun nýrra
fólksbíla í 95 grömm á hvern ekinn
kílómetra ekki síðar en árið 2020.
Stjórnvöld í mörgum löndum hafa ýtt
undir sölu á nýjum dísilbílum með
skattafsláttum og fleiri ívilnunum til
að draga úr koltvísýringsmengun.
Veldur hættulegri mengun
Í útblæstri dísilbíla er hins vegar
mikið af niturdíoxíði sem er hættu-
legt heilsu manna. Lofttegundin get-
ur valdið bólgu í öndunarvegi og önd-
unarerfiðleikum, stuðlað að
alvarlegum sjúkdómum í öndunar-
færum og ýtt undir hjartasjúkdóma.
Að sögn breska blaðsins The Guardi-
an leiddi nýleg rannsókn í ljós að í
Lundúnaborg einni mætti rekja 9.500
ótímabær dauðsföll á ári til nitur-
díoxíðsmengunar. Stjórnvöld í
Bandaríkjunum og löndum Evrópu-
sambandsins hafa því sett reglur sem
eiga að koma í veg fyrir slíka loft-
mengun.
Hugbúnaðurinn sem Volks-
wagen notaði í alls ellefu milljónir
dísilbíla gerði að verkum að búnaður
sem hreinsar niturdíóxíð fór aðeins í
gang þegar eftirlitsmenn mældu út-
blásturinn á verkstæðum. Þetta mun
hafa verið gert vegna þess að bún-
aðurinn dregur úr afli dísilvéla, auk
þess sem dýrt er að fjarlægja efni
sem safnast fyrir í hreinsibúnaðinum.
Þegar bílarnir fóru af verkstæðunum
var hreinsibúnaðurinn óvirkur og nit-
urdíoxíðslosunin var allt að 40 sinnum
umfram mengunarstaðla, að sögn
bandarískra yfirvalda.
AFP
Blekkingum mótmælt Grænfriðungur mótmælir fyrir utan höfuðstöðvar
Volkswagen í Wolfsburg í Þýskalandi. Á skiltinu stendur: Hættið að ljúga.
Gæti leitt til hruns
í sölu á dísilbílum
Feikimikil umsvif
» Volkswagen hefur viður-
kennt að hugbúnaðurinn, sem
var notaður í blekkingarskyni,
hafi verið settur í alls 11 milljónir
dísilbíla í heiminum, þar af 2,8
milljónir í Þýskalandi.
» Talið er að loftmengunin
sem búnaðurinn olli umfram
mengunarstaðla hafi numið alls
237.160 til 948.690 tonnum af
niturdíoxíði á ári, að sögn The
Guardian. Það jafngildir saman-
lögðum útblæstri vegna orku-
framleiðslu, bílaumferðar, iðnaðar
og landbúnaðar í Bretlandi á ári.
» Volkswagen framleiddi 13%
allra nýrra fólksbíla sem seldir
voru í heiminum í fyrra. Fyrir-
tækið framleiddi 41.000 bíla á
hverri viku og seldi alls 10,1 millj-
ón bíla í fyrra.
» Starfsmenn fyrirtækisins
eru 592.586 og það rekur 119
verksmiðjur.
» Velta Volkswagen nam 202
milljörðum evra, jafnvirði
29.000 milljarða króna. Hagn-
aður samsteypunnar nam 11,1
milljarði evra, eða tæpum 1.600
milljörðum króna.