Morgunblaðið - 26.09.2015, Qupperneq 27

27
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 26. SEPTEMBER 2015
Leikur Oft kemur grátur á eftir skellihlátur, ætli það eigi ekki vel við þessa ungu kappa sem leika sér af mikilli list. Það er erfitt að sætta sig við að komast ekki á pall með stóru strákunum.
Þóra Björk Sveinbjörnsdóttir
Fyrir skemmstu var auglýst
laust til umsóknar embætti
dómara við Hæstarétt Íslands.
Þrír hæfileikaríkir og reynslu-
miklir umsækjendur sóttu um
embættið. Verkefni dómnefnd-
ar um hæfni þeirra var því
óvenju vandasamt. Einn um-
sækjandinn var talinn hæf-
astur. Virðist þar einkum hafa
verið horft til langs og farsæls
ferils hans sem lögmanns.
Gagnrýni á dómnefnd
Störf og skipun þessarar
nefndar eru ekki hafin yfir
gagnrýni. Þannig er eðlilegt að
tekist sé á um hvernig hún
skuli skipuð og hvaða reynsla
sé dómurum mikilvægasta
veganestið. Ragnar Að-
alsteinsson hrl. gagnrýnir skip-
un og störf nefndarinnar í
Morgunblaðinu. Hann virðist
telja að meta hefði átt konuna
sem sótti um hæfasta.
Gagnrýni stenst ekki
Gagnrýni Ragnars stenst
ekki. Dómnefndin getur ekki
byggt niðurstöður sínar um hæfni fólks á kynferði. Slíkt
væri andstætt stjórnarskrá. Þá getur skipun karla í dóm-
nefndina ekki leitt til ógildis ákvarðana hennar, þótt gagn-
rýna megi ráðslagið. Slíkt væri andstætt réttmætum vænt-
ingum og réttaröryggi þess eða þeirra sem væru taldir
hæfastir í hvert sinn.
Konum í Hæstarétti mun fjölga
Samkvæmt gildandi lögum er skylt við embættisveitingar
– eftir að karl og kona hafa verið álitin jafnhæf – að taka
konuna fram yfir karlinn séu færri konur fyrir í fleti. Kon-
um í Hæstarétti mun því fjölga þegar fram í sækir.
Val þess hæfasta eykur traust
Vísast mun þessi fjölgun kvenna auka traust líkt og
Ragnar heldur fram. Hinu má þó ekki gleyma að traust get-
ur rýrnað séu aðrir en þeir hæfustu valdir til dómarastarfa.
Eftir Reimar Snæfells
Pétursson
»Dómnefndin
má ekki láta
hæfnismat ráð-
ast af kynferði.
Skipun dómara
á grundvelli
kynferðis rýrir
traust dómstóla.
Skipun þess
hæfasta eykur
það.
Reimar Snæfells
Pétursson
Höfundur er formaður Lögmannafélags Íslands.
Lögmaður
metinn hæfastur
Það er skrýtið að tilheyra
stórum hópi í þjóðfélaginu
sem má stundum tala niður
til. Þessi stóri hópur er jafn-
vel talinn vandamál. Þó er að
jafnaði talað vel og hlýlega til
aldraðra en þessi önnur dæmi
sjást eins og: „Fjölgun aldr-
aðra áhyggjuefni“ og
„Íbúaþróun í (nafn sveitarfé-
lagsins) óheillavænleg til
framtíðar að mati fé-
lagsfræðings.“
Er talað svona um einhverja aðra hópa?
Nei, það er ekki gert sem betur fer.
En ef við sem erum 65 ára og eldri erum
of mörg saman í einu sveitarfélagi, þá er
það óheillavænleg þróun. Vandamál. Auð-
vitað er það rétt hjá áðurnefndu sveitarfé-
lagi að jöfn aldursdreifing er heilladrjúg og
til að svo verði þarf að skipuleggja sveitar-
félagið með slíka blöndun í huga til langs
tíma. Ef til vill fórst sú skipulagning fyrir.
Kannski var skipulagið miðað við ungt fólk
sem vinnur og borgar skatta og jafnvel
mjög ríkt fólk – en ungt fólk eldist líka.
Þegar fjallað er um fjölgun aldraðra þarf
að muna að þeir hafa lagt fyrir á und-
anförnum áratugum með því að borga ið-
gjöld í lífeyrissjóðina af vinnu sinni; ís-
lensku lífeyrissjóðirnir eru með þeim
öflugustu í heiminum. Áður en samið var
um almenna lífeyrissjóði, um 1970, mátti
hins vegar búast við því að meiri hluti aldr-
aðra, aðrir en opinberir starfsmenn, yrði
að láta sér nægja ellilífeyri frá almanna-
tryggingum. Það er ekki lengur svo.
Ekki einsleitur hópur
Gjarnan er talað um kjör aldraða og ör-
yrkja í einni kippu, eins og um sé að ræða
hóp sem sé einsleitur. Það sýnir ekki rétta
mynd. Skoðum það nánar.
Öryrkjar geta verið á öllum aldri og búi
þeir við skerta starfsgetu eins og algengt
er verða þeir að lifa á örorkubótunum ein-
um frá almannatryggingum sem eins og
margoft hefur verið bent á, er ekki há upp-
hæð, öðru nær.
og lífslíkur 82,3 ár. (Úr áðurnefndri
skýrslu).
Samstarf ríkis og sveitarfélaga
En svo er til veikt fólk, reyndar á öllum
aldri, en aldraðir sem þurfa hjúkrunar við
eru þeim mun fleiri sem ofar dregur í ald-
urshópunum. Þá eiga þeir rétt á eðlilegri
umönnun en sú umönnun á ekki að vera á
sjúkrahúsum heldur á heimilum fyrir eldra
fólk, dvalarheimilum eða hjúkrunarheim-
ilum þar sem best fer um það. Það þarf að
gera átak í byggingu hjúkrunarrýma sem
hafi það t.d. að markmiði að fullnægja þörf
á næstu fimm árum eða svo. Skorturinn á
hjúkrunarrýmum hér á höfuðborgarsvæð-
inu er átakanlegur og veldur því að sjúkra-
rými á bráðasjúkrahúsum teppast af því að
ekki er hægt að útskrifa gamalt veikt fólk
heim til sín. Forstjóri LSH segir að 2 millj-
arðar króna fari í súginn á hverju ári
vegna þessa.
Skipuleggja þarf samstarf ríkis og sveit-
arfélaga um land allt um þjónustu við eldra
fólk hvort sem það er heima eða á dval-
arheimilum eða hjúkrunarheimilum.
Heilsugæsluna um allt land þarf líka að
styrkja og samþætta verður þjónustu
hennar og þjónustu félagsmálastofnana/
velferðarsviða, reyndar við allt veikt fólk,
ekki bara gamalt.
Þetta átak sem hér er talað fyrir verður
að eiga sér stað á vegum samfélagsins; það
má ekki gerast að neinn komist upp með
að fá að hafa neyð aldraðra né annarra að
féþúfu.
En þegar alls er gætt þá erum við sem
eldri erum ekki það vandamál sem sumir
telja okkur vera eins og hér hefur verið
sýnt fram á.
En kjör aldraðra ráðast
af mun fleiri þáttum en kjör
öryrkja, til dæmis lífeyr-
issjóðunum, atvinnutekjum
og eignastöðu.
Stór hópur öryrkja og
aldraðra býr við fátækt skv.
tölum frá Hagstofunni.
Þegar nánar er að gáð kem-
ur í ljós að hlutfall aldraðra
í þessum hópi er miklu
lægra en hlutfall öryrkja.
Það er ekki sanngjarnt
gagnvart öryrkjum að setja
þá í flokk með öldruðum í
almennri umræðu; með því
eru kjör þeirra ekki sett í rétt samhengi
Reyndar eru tveir hópar aldraðra sem
ástæða er til að hafa sérstakar áhyggjur
af skv skýrslu um Nægjanleika lífeyr-
issparnaðar frá árinu 2014. Í fyrsta lagi er
það fyrsta kynslóð innflytjenda sem mun
skorta iðgjaldaár í lífeyrissjóði og í öðru
lagi fá karlar 24% hærri lífeyri að með-
altali en konur. Það er semsagt fyrsta
kynslóð innflytjenda og konur sem þarf að
gefa sérstakar gætur.
Íslenska lífeyriskerfið er að styrkjast
og mun halda því áfram þegar starfs-
tengdu sjóðirnir ná fullum þroska. Í árs-
lok 2013 höfðu ellilífeyrisgreiðslur úr líf-
eyrissjóðum náð rúmlega 62% af
heildarellilífeyri á Íslandi. Sambærilegt
hlutfall í OECD-löndunum er frá 52% nið-
ur í 0. Eignir lífeyrissjóðanna á Íslandi
eru þær næsthæstu meðal OECD-ríkja.
(Úr áðurnefndri skýrslu)
Íslendingar vinna lengur fram eftir
aldri en flestir Evrópubúar sem betur fer.
Íslenskur karlmaður hættir að meðaltali
að vinna á vinnumarkaði við 68,2 ára aldur
og konur við 67,2 ára aldur. Við skorum
hæst innan OECD-ríkjanna varðandi
vinnumarkaðsþátttöku aldraðra – 83,3% í
aldurshópnum 55 til 64 ára eru í vinnu hér
en meðaltalið er 59,7%.
Aldursdreifing Íslendinga er hagstæð
samanborið við þjóðir á meginlandi Evr-
ópu. Íslenska þjóðin er frekar ung, en
12,9% mannfjöldans eru 65 ára og eldri
(2013) en OECD-meðaltalið er 15,6% og
Evrópumeðaltalið 16,8%, frjósemi er mikil
Eftir Guðrúnu
Ágústsdóttur » Íslenska lífeyriskerfið er
að styrkjast. Ellilífeyr-
isgreiðslur úr lífeyrissjóð-
um voru 62% af heildarlíf-
eyri 2013.
Guðrún
Ágústsdóttir
Höfundur er formaður öldungaráðs
Reykjavíkur.
Ung þjóð með öfluga lífeyrissjóði og
aldraðir vinna lengur en annars staðar