Morgunblaðið - 27.07.2016, Blaðsíða 12

12 DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 27. JÚLÍ 2016
Vertu upplýstur!
blattafram.is
FELST
AÐGERÐALEYSI ÞITT
Í AÐ SAMÞYKKJA
KYNFERÐISOFBELDI?
Eyrnalokkagöt
Laugavegi 99, 101 Reykjavík
s. 562 6062
ÚTSALA
ALLT AÐ
70% AFSLÁTTUR
EINNIG NÝJAR VÖRUR
Morgunblaðið/Styrmir Kári
Matarást Harpa Stefánsdóttir veitir lesendum innsýn í fjölbreyttan og skemmtilegan heim grænmetisrétta á
matarblogginu Eldhúsatlasinn. Hugmyndin kviknaði þegar Harpa kynntist fjölbreyttu grænmetisfæði á Indlandi. Erla María Markúsdóttir
erla@mbl.is
H
ugmyndin kviknaði
þegar ég bjó í
Chennai í Suður-
Indlandi fyrir nokkr-
um árum. Þar kynnt-
ist ég grænmetisfæði í raun og
veru, þetta var svo ótrúlega fjöl-
breytt og skemmtilegt þar sem
grænmeti var alltaf aðalatriðið,“
segir Harpa Stefánsdóttir, sem
hætti að borða kjöt þegar hún
dvaldist á Indlandi og hélt því
áfram þegar hún flutti aftur heim.
„Mig langaði að miðla þessu áfram
og upphaflega hugmyndin var að
skrifa matreiðslubók.“
Harpa fylgdi eiginmanni sínum
til Indlands þar sem hann stundaði
nám og saman unnu þau meðal
annars að rannsókn um afdrif
barna sem lent hafa í barnaþrælk-
un. Nokkrum árum eftir að þau
fluttu aftur heim til Íslands fór
Harpa í nám í hagnýtri menningar-
miðlun þar sem hana langaði í nám
á sviði miðlunar, sem væri jafn-
framt fræðilegt.
Þegar Harpa þurfti að velja
sér lokaverkefni reikaði hugurinn
til Indlands og Eldhúsatlasinn,
matreiðslubókin sem hafði mótast í
huga hennar, varð að vefsíðu og
meistaraverkefni sem hún skilaði
síðastliðið haust og vefsíðan fór í
loftið samtímis.
Markmið Eldhúsatlassins er að
birta gænmetisrétti frá öllum 196
aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna
og er vefsíðan tilraun til þess að
vekja áhuga og athygli á mikilvægi
þess að minnka neyslu á kjöti og
öðrum dýraafurðum í nafni dýra-
velferðar og umhverfisverndar.
„En það þarf ekki að vera
leiðinlegt vegna þess að heimurinn
er fullur af spennandi og fjöl-
breyttum grænmetisréttum. Þetta
er miðlunarverkefni og snýst um
það að nota matarbloggsformið til
þess að sýna fram á hvað græn-
metisfæði getur verið skemmtilegt.
Mér finnst oft áberandi viðhorf að
fólk spyrji hvort ég fái aldrei neitt
gott að borða eða nógu spennandi
vegna þess að ég er grænmetisæta.
En það er alls ekki raunin og mig
langaði að miðla því áfram og það
hefur gengið svona líka vel,“ segir
Harpa.
Viðbrögðin hafa verið afar góð
og segist Harpa skynja áhuga fólks
á málefninu. „Mér finnst það vera
til marks um að þessi umræða er
að verða meira áberandi, sér-
staklega í sambandi við verk-
smiðjubúskap og umhverfisvernd.“
Kynntist matarbloggara frá
Trínidad og Tóbagó
Fjölbreytni er svo sannarlega
viðeigandi orð yfir uppskriftirnar
sem finna má á Eldhúsatlasinum,
en í upphafi ákvað Harpa að birta
grænmetisrétti frá öllum 196 aðild-
arríkjum Sameinuðu þjóðanna. „Ég
ákvað einnig að taka lönd með sem
eru í sjálfstæðisbaráttu og því
verða uppskriftir frá Palestínu,
Vestur-Sahara og Tíbet á síðunni,
svo dæmi séu tekin,“ segir Harpa.
Nú hafa birst 30 uppskriftir
frá 24 löndum svo það er nóg eftir,
en Harpa hlakkar til að halda
áfram með verkefnið. „Það er til
svo mikið af áhugaverðum græn-
metisréttum í heiminum og mér
fannst það spennandi verkefni að
takast á við að þurfa að leita og
finna einn grænmetisrétt frá
hverju landi. Leitin stendur enn yf-
ir og það eru spennandi réttir í
hverju landi en oft þarf ég að eyða
miklum tíma í að leita,“ segir
Harpa. Á þessu stafræna ferðalagi
sínu um heiminn hefur hún einnig
uppgötvað lönd sem hún vissi ekki
að væru til, til dæmis eyjar í Kar-
íbahafinu. Google Translate hefur
einnig nýst Hörpu vel, sem upp-
götvaði fljótlega að það þýðir ekki
alltaf að leita bara á ensku.
„Stundum þarf að leita á frum-
málinu og þýða með aðstoð Google
Translate. En það er ótrúlega gam-
an að grafa á netinu og finna þann-
ig réttina. Ég bjó til dæmis til
kryddmauk frá Trínidad og Tóbagó
og vissi ekki alveg hvernig ég átti
að nota það svo ég sendi póst á
matarbloggara frá Trínidad og hún
gaf mér leiðbeiningar.“ Harpa hef-
ur einnig fengið ábendingar frá
vinum og kunningjum sem hafa bú-
ið í hinum og þessum löndum.
Á bak við hverja uppskrift
liggur mikil vinna, Harpa tekur all-
ar myndir sjálf og nýtir frístundir
sínar í matargerðina. Hún reiknar
með að það muni taka um fimm ár
að birta uppskriftir frá öllum lönd-
unum, þó hún vilji ekki setja sér
ákveðin tímamörk. „Það verður
bara að koma í ljós, þetta hefur
verið mjög gefandi og skemmtilegt
ferli.“
Eldhúsatlasinn hefur fengið
góð viðbrögð og var til að mynda
tilnefndur til íslensku vefverð-
launanna í fyrra sem besti ein-
staklingsvefurinn og besti „non-
profit“-vefurinn. „Það fannst mér
æðislegt,“ segir Harpa, en ljóst er
að hugmyndafræðin á bak við vef-
inn skiptir hana ekki síður máli en
maturinn sjálfur og hún telur að
það sé að verða mikil vitundar-
vakning um aðbúnað dýra í mat-
vælaframleiðslu og umhverfisleg
áhrif kjötneyslu.
„Umræða og meðvitund um
illa meðferð á dýrum í verk-
smiðjubúskap og umhverfisleg
áhrif kjötneyslu er alltaf að aukast
og ég held að það sé meðal annars
samfélagsmiðlunum að þakka. Við
sem neytendur höfum vald og get-
um haft mikil áhrif. Til dæmis með
því að velja meira grænmeti á
kostnað dýraafurða, sniðganga af-
urðir sem framleiddar eru í verk-
smiðjubúskap og borga meira fyrir
afurðir sem eru framleiddar með
velferð dýra að leiðarljósi. Upplýs-
ingar um umhverfisleg áhrif kjöt-
neyslu eru líka mjög sjokkerandi.
Sem dæmi má nefna að hinar ýmsu
stofnanir Sameinuðu þjóðanna eru
farnar að hvetja almenning til að
minnka eða jafnvel hætta kjöt-
neyslu af umhverfisástæðum,“ seg-
ir Harpa.
Hægt að hugsa í lausnum
Að hennar mati er auðvelt að
hugsa í lausnum. „Þetta verkefni
mitt snýst um okkur sem neyt-
endur og það vald og ábyrgð sem
við höfum með okkar vali. En ég
held að hið opinbera þurfi líka að
koma til sögunnar, til dæmis með
því að gera neytendum auðveldara
fyrir með að taka upplýstar
ákvarðanir í matarvali, til dæmis
með því að innleiða velferðarvottun
á dýraafurðum, fyrir þá sem kjósa
að kaupa dýraafurðir, þannig að
slæm meðferð á dýrum í mat-
vælaframleiðslu verði ekki hulin á
bakvið luktar dyr.“
Harpa er því hvergi nærri
hætt og heldur áfram að sinna Eld-
húsatlasinum til að vekja fólk til
meðvitundar um mikilvægi þess að
minnka neyslu á kjöti og öðrum
dýraafurðum í nafni dýravelferðar
og umhverfisverndar. Það er svo
aldrei að vita nema upprunalega
hugmyndin verði að veruleika, það
er að Eldhúsatlasinn komi út sem
matreiðslubók. „Það verður bara að
koma í ljós,“ segir Harpa.
Spennandi
val að minnka
kjötneyslu
Eldhúsatlasinn er hugarfóstur og lokaverkefni Hörpu
Stefánsdóttur í hagnýtri menningarmiðlun við Há-
skóla Íslands. Við fyrstu sýn virðist Eldhúsatlasinn
vera hefðbundið matarblogg en við nánari athugun
má greina afar áhugaverða hugmyndfræði tengda
umhverfisvernd og dýravelferð.
Litadýrð Á www.eldhusatlasinn.is má finna fjölda uppskrifta frá ýmsum heimshornum, meðal annars muhamm-
ara (t.v.), sýrlenska ídýfu úr grilluðum paprikum og bragðmilda súpu frá Þýskalandi, Gründonnerstagsuppe.
Uppskriftir og myndir má
nálgast á www.eldhusatlasinn.is
Harpa naut aðstoðar matarbloggara frá Trínidad og Tóbagó sem sagði
henni meðal annars að kryddmaukið væri tilvalið í ýmsa grænmetisrétti,
á samlokur, sem grillmarinering fyrir grænmeti, út í baunarétti, súpur og
pottrétti og steikt hrísgrjón.
1 búnt kóríander (lauf og stilkar)
Ferskt timían eftir smekk (ég not-
aði 8 stilka)
3 – 4 vorlaukar
3 sellerístilkar
6 hvítlauksrif (eða eftir smekk)
3 grænir chilipiprar (eða eftir
smekk)
Safi úr hálfri límónu
1/2 – 1 tsk salt
Svolítið vatn
Einnig má bæta við gulum lauk,
steinselju og engiferi.
1. Takið laufin af timíanstilkunum og hreinsið vorlaukinn.
2. Saxið allt gróflega niður og setjið í matvinnsluvél eða blandara. Bland-
ið þar til úr verður frekar fíngert mauk. Bætið við örlitlu vatni eða ólífu-
olíu ef maukið er of þykkt.
3. Smakkið til með salti og límónusafa.
Uppskriftin gefur eina litla krukku sem sagt er að geymist í tvær vikur í
ísskáp.
Karabískt kryddmauk
„GREEN SEASONING“ FRÁ TRÍNÍDAD OG TÓBAGÓ
Ljósmynd/Harpa Stefánsdóttir