Skírnir - 01.04.2015, Page 93

93síðasta skáldsaga gunnars
andinn gefur sig henni á vald, en frásagnarhátturinn er oft flókinn og þung-
stígur. Um örlagastefnu Sesars segir snemma í bókinni: „Í fádæma rökréttri
framrás jafnóyggjandi og önnur lögun æskustöðvanna: marborið sýndar-
slétt suður undir himinskáann, nyrðri helft sjónbaugsins umlukin óalúðlega
skarðri fjallarunu. En látalætis-tilgangsleysið eigi að síður magnþrungið
eða að minnsta kosti táknrænt.“ Síðasta málsgreinin gæti næstum verið
sjálfsgagnrýnin samantekt Gunnars um söguna sjálfa.
Fyrri málsgreinin sem Halldór hefur hér sem sýnidæmi óaðgengi-
leikans er merkingarleysa þar sem stafsetning eins lykilorðsins er
röng hjá honum: marborið (so?) á að vera marborðið (no). Sú
leiðrétting skýrir myndlíkinguna og lýkur upp áhrifamikilli fjalla -
sýn og sýn til hafs. Prentvilla Halldórs er lærdómsrík að því leyti að
lesandi sögunnar getur hæglega lent í því að þurfa að leiðrétta eigin
mislestur til að fanga myndmál verksins, eins og síðar verður vikið
að. Palladómarinn Lúpus (1960: 29), sem áður var vitnað til og
sumir álíta að hafi verið Helgi Sæmundsson (Jón Yngvi Jóhannsson
2011: 449), kveður fastar að orði en Halldór er hann ber söguna
saman við danska gerð verksins, Sonate ved Havet: „… Gunnar
Gunnarsson er stílsnillingur á danska tungu, þó að hann kunni ekki
aðra íslenzku en tilgerðarleg orð, sem hlaðast eins og völundarhús
um skyn og hugsun.“ Sé skýring Lúpusar rétt, skilar það vitaskuld
engu að reyna að sigrast á erfiðleikunum. Lesandinn ætti þá hik-
laust að hætta lestrinum eða lesa söguna á dönsku. En skoðum
nokkur dæmi af því tagi sem vænta má að gagnrýnendur hafi haft í
huga. Hér er eitt dæmi: „Sá dagur, er hóf göngu sína með hæðnis-
glotti snævaðra hágangna, skilaði harðviðri samdægurs eða hafgerð -
ingum.“11 Nútímalesandi þarf sennilega að fletta hér upp orðunum
háganga, harðviðri og hafgerðingar sem eru blessunarlega á svip -
uðum stað í orðabókinni! Við bætist að myndmálið snævaðar há -
göngur útheimtir yfirlegu. Athyglisverðast er þó e.t.v. að Gunnar
notar hér fornt fleirtöluorð, hafgerðingar, sem gerir honum kleift að
lýsa tilteknu stundar- eða augnabliksfyrirbæri12 sem við höfum
skírnir
11 Gunnar Gunnarsson 1954b: 16. Framvegis er vísað til Brimhendu innan sviga í
meginmáli.
12 Annað skylt orð um augnabliksfyrirbæri sem Gunnar notar er krókalda, sem
haft var um það þegar tvær öldur skella saman.
Skírnir vor 2015.qxp_Layout 1 16.4.2015 15:47 Page 93