Fréttablaðið - 13.02.2016, Blaðsíða 96

Það er mannbætandi að eignast börn og ala þau upp. Barnauppeldi er þó ekki alltaf dans á rósum. Því fylgir til dæmis síbylja af barna-
lögum, sem virðast hafa þann eigin-
leika að falla börnum þeim mun
betur í geð eftir því sem þau ergja
hina fullorðnu meira. Verst eru þó
lögin sem sungin eru í falsettu af
skrípafígúrum.
Ross Bagdasarian, bandarískur
tónlistarmaður af armenskum upp-
runa, ber einna mestu ábyrgðina á
tilurð þessa menningarfyrirbæris.
Árið 1958 „stofnaði“ hann hljóm-
sveitina Alla og íkornana (e: Alvin
& the Chipmunks), sem var söng-
flokkur þriggja teiknimyndajarð-
íkorna sem Bagdasarian söng fyrir
og bjagaði svo við hljóðblöndun.
Til þessa dags hafa Alli og íkorn-
arnir, með stuttum hléum, sent
frá sér ógrynni dægurlaga – jafnt
frumsaminna sem útgáfna af verk-
um annarra. Hljómplöturnar eru
orðnar meira en fimmtíu talsins
og snerta flestar tónlistarstefnur.
Þannig hefur þríeykið spreytt sig á
Bítlunum, diskótónlist og pönki. Í
réttlátum heimi ætti ekkert foreldri
að þurfa að hlusta á íkornaútgáfuna
af My Sharona.
Ótalmargir hafa freistað þess að
fiska í sama grugguga vatninu og
Ross Bagdasarian. Afkastamesti
iðnaðurinn tengist þó Strump-
unum, en sífellt virðast nýjar
hljómplötur líta dagsins ljós þar
sem klæmst er á dægurlögum með
hvellum röddum þessara
vinsælu belgísku mynda-
söguvera.
Djarfur riddari
Strumparnir litu
raunar dagsins ljós
sama ár og Alli og
íkornarnir hófu
fyrst upp raust
sína. Skapari þeirra
var Pierre Cuilliford
eða Peyo, ungur belg-
ískur myndasagnahöf-
undur. Árið 1947 hóf Peyo
ritun sagnaflokks um Johan – eða
Hinrik eins og hann nefndist síðar
í íslenskri þýðingu. Hinrik var í
fyrstu skjaldsveinn við hirð evr-
ópsks miðaldariddara – hjartahrein
og „björt hetja“ svo gripið sé niður
í íslensk bókmenntafræðihugtök.
Hinrik kemst fljótt til metorða
og verður sjálfstætt starfandi hetja
í ævintýraheimi sínum, sem er full-
ur af risum, álfum, galdranornum,
draugum og fljúgandi eldspúandi
drekum. Í þriðju heilu sögunni um
hetjuna, kynnist hún hinum dverg-
vaxna og vínhneigða skutulsveini
Pirlouit eða Hagbarði, sem ríður
á geit og glamrar á lútu – fáum
til ánægju. Í raun er Hagbarður
nokkurs konar myndasöguútgáfa
af hinum heimska en trygglynda
Sancho Panza í sögunum um Don
Kíkóta.
Sögurnar um Hinrik og Hag-
barð slógu í gegn hjá belgískum
og frönskum lesendum og útgef-
andinn kallaði sífellt eftir nýjum
bókum, jafnvel tveimur á ári. Árið
1958 byrjaði Peyo að rita nýja sögu
um félagana, þar sem fléttan skyldi
snúast um töfraflautu sem hefði þá
náttúru að allir sem hlýddu á leik
hennar hófu umsvifalaust trylltan
dans. Þurfti höfundurinn að búa
til aukapersónu eða persónur
sem skýrt gætu töfra flautunnar.
Í stað þess að grípa til galdra-
karls eða -kerlingar, datt Peyo í
hug að skapa litla skógarálfa. Þeir
fengu blátt litaraft og bullnafn
sem listamaðurinn hafði látið sér
detta í hug nokkrum áður fyrr: Les
Schtroumpfs.
Ef frá var talinn hinn hvítskeggj-
aði og rauðklæddi leiðtogi skógar-
álfanna, litu bláu verurnar allar eins
út. Klæðnaðurinn var einfaldur:
hvítar sokkabuxur og hvít topp-
húfa. Tungumál þeirra var skringi-
legt, þar sem nafnorðum og sagn-
orðum var tilviljanakennt skipt út
fyrir orðið „Schtroumpf“. Átti þessi
talsmáti síðar eftir að fara mjög
fyrir brjóstið á frönskukennurum
í bæði Belgíu og Frakklandi, sem
kvörtuðu yfir að börn gerðu sér
að leik að tala þetta hrognamál og
myndi það vafalítið koma niður á
málþroska þeirra.
Betri en Bee Gees
Peyo notaðist ekki við skógarálf-
ana smávöxnu í næstu sögu sinni
um Hinrik og Hagbarð (en hann
leit alla tíð á þann sagnaflokk sem
sitt meistaraverk). Lesendur vildu
hins vegar sjá meira af þeim bláu
og listamaðurinn áttaði sig á tekju-
möguleikunum, þar sem sífellt var
óskað eftir að fá að nota fígúrurnar
í auglýsingar, gera eftir þeim leik-
föng eða prenta myndir á hvers
kyns söluvarning. Það leið því ekki
á löngu uns persónurnar fengu sinn
eigin bókaflokk, teiknimyndir fyrir
sjónvarp … og að sjálfsögðu
hljómplötu.
Sumarið 1979 sendi
plötuútgáfan Stein-
ar frá sér „Harald
í Skrýplalandi“,
þar sem Harald-
ur Sigurðsson
– annar helm-
ingur gaman-
tvíeykisins Halla
& Ladda – söng nokkur lög
ásamt hvellum Skrýpla röddum.
Þegar tónlistarblaðamenn Vísis
tóku saman vinsældalista blaðsins
frá árinu 1979, tróndi Skrýpla platan
á toppnum og skaut aftur fyrir sig
hetjum diskótímans á borð við ELO,
Bee Gees og dúettinn Þú og ég.
Plötuútgefandinn vissi ekki
að meðan á tökum stóð kepptist
bókaforlagið Iðunn við að koma
út fyrstu myndasögubókinni um
bláu verurnar. Þar fengu þær nafnið
Strumpar, sem vann sér samstundis
þegnrétt í málinu. Mörgum árum
síðar þegar ákveðið var að gefa
plötuna út á geisladisk var því
ákveðið að samræmingar væri þörf,
Bláir tónar
Saga
til næsta
bæjar
Stefán Pálsson skrifar
um skeggjaða mann-
inn með hattinn.
Faðir Abraham
Kápumynd af fyrstu strumpasögunni.
Haraldur var aftur dreginn í hljóð-
ver og útkoman varð „Haraldur í
Strumpalandi“.
Vinsældir plötunnar voru fyrir-
sjáan legar, því um var að ræða
endurgerð erlendrar plötu. Hol-
lenski tónlistarmaðurinn Pierre
Kartner, sem kallaði sig Föður Abra-
ham, hafði á árinu 1977 hnoðað
saman lagi til að kynna væntan-
lega Strumpateiknimynd. Það varð
vinsælt og í kjölfarið snaraði hann
út breiðskífu. Upphafslag hennar
komst á toppinn í sextán löndum.
Í Bretlandi tókst laginu ekki að
velta Grease-slagara með Ólivíu
Newton-John og John Travolta úr
toppsætinu, en setti met sem þaul-
sætnasta annars sætis lag, sem stóð
um árabil.
Bjór á bannlista
Platan um Föður Abraham í
Strumpalandi kom út um gjörvalla
Vestur-Evrópu og yfirleitt á tungu-
máli viðkomandi lands. Í stærri
löndunum krafðist listamaðurinn
þess að syngja sjálfur og stautaði sig
þá oft í gegnum sönginn á tungu-
málum sem hann kunni engin skil á.
Ísland hefur hins vegar þótt of lítið
málsvæði til að slíkt kæmi til greina
og því fékk Haraldur að spreyta sig.
Til að breyta ekki vinningsupp-
skriftinni var þess gætt að Halli
yrði sem líkastur fyrirmyndinni,
með svartan kúluhatt, gleraugu og
sítt skegg, sem var einkennismerki
Föður Abrahams.
Lögin á plötunum eru þau sömu,
ef frá er talið að einu jólalagi
var sleppt – enda kom Haraldur
í Skrýplalandi út um hásumar.
Önnur lítil en þó mikilsverð
breyting var sú að titli og texta
lagsins „Strumpa bjór“ var breytt í
„Strumpagos“. Á þeim dögum þegar
bjórinn var forboðinn drykkur á
Íslandi þótti ekki sæma að syngja
um hann – í það minnsta ekki á
barnaplötu.
Faðir Abraham hafði skapað
skrímsli. Á fyrstu plötunni og raun-
ar tveimur næstu Strumpaplötum
hans voru lögin yfirleitt frumsamin,
en þess gat þó ekki verið langt að
bíða að kaupahéðnum hugkvæmd-
ist að láta ærandi Strumparaddirnar
klæmast á kunnum dægurlögum.
Afleiðingin varð stríður straumur
af Strumpaútfærslum á slögurum
eftir allt frá Sólstrandargæjunum
yfir í Stuðmenn.
Ótrúleg afköst
En hver er þessi Pierre Kartner sem
ber svo mikla ábyrgð? Hann fædd-
ist árið 1935 í borginni Elst. Ungur
hóf hann að spila, syngja og semja
dægurlög. Snemma á ferlinum datt
hann niður á sáraeinfalt en afar
grípandi lag, um Föður Abraham
og syni hans (sem átu kjöt, drukku
öl – og skemmtu sér mjög vel …) Til
að nýta þessa gullgæs til hins ýtrasta
ákvað Kartner að skapa persónuna
Föður Abraham, sem eins og fyrr
sagði var ætíð með hatt, gleraugu og
mikið skegg, sem var í fyrstu gervi-
skegg uns Kartner fór almennilega
að spretta grön.
Nú er þess að vænta að ófáir les-
endur Fréttablaðsins sitji dolfallnir
yfir þeim fregnum að sami mað-
urinn hafi samið lagið um Föður
Abraham og „Geta Skrýplar skælt?“
En sagan á enn eftir að verða safa-
ríkari, því Kartner er einnig höf-
undur kynningar- og lokalagsins
í japönsku teiknimyndunum um
Múmínálfana sem talsettir voru á
íslensku af Sigrúnu Eddu Björns-
dóttur og Kristjáni Franklín Magn-
ús á þeim árum þegar algjör óþarfi
þótti að splæsa í meira en 1-2 leik-
ara í slík viðvik.
Söngvakeppnisnirðir kannast
mögulega líka við Kartner sem
höfund tveggja Júróvisjónlaga Hol-
lendinga, þess síðara árið 2010.
Höfðu Niðurlendingarnir þá þann
háttinn á að fela Kartner að semja
lag og undankeppnin fólst í því að
velja söngkonuna sem treyst yrði
fyrir flutningnum. Af nógu er svo
sem að taka á ferilskrá listamanns-
ins sem skráður er fyrir heilum
1.600 dægurlögum! En væntanlega
kemur nú obbinn af stefgjöldunum
vegna Strumpanna.
þar Sem fléttan Skyldi
SnúaSt um töfraflautu
Sem hefði þá náttúru
að allir Sem hlýddu á
leik hennar hófu
umSvifalauSt trylltan
danS.
1 3 . f e b r ú a r 2 0 1 6 L a U G a r D a G U r36 h e L G i n ∙ f r É T T a b L a ð i ð