Hugur og hönd - 01.06.1993, Qupperneq 34

A þessum myndhluta má m.a. sjá karl í tvíhnepptri bolflík undirytriflík. Myndina gerði
John Cleveley, jr. 1772 í leiðangri Banks (British Library, Add. 15.511, f.17).
sniðin í mittið, nær vel á lendar niður og er afar
hörð viðkomu. Hálsmál og ermar að framan eru
brydduð með sama vaðmálsefni. Skrautlegu
hnapparnir benda til þess að hér sé um sparifat að
ræða. Fóðurræmurnar eru úr allskærblárri þæfðri
ullareinskeftu eins og m.a. var notuð í kvenpils,
sbr. nokkur pils í Þjóðminjasafni.
Staðsetning ermaklaufar og gerð hennar vekur
athygli. Hún er ofan á hendi og henni frekar inn-
anverðri. Yfirleitt voru og eru klaufar á ermum ut-
arlega, þá er mun þægilegra að hneppa klaufinni,
en hún er að vísu ekki eins áberandi þar og ofan
og framan á hendi. Þar sem gerð klaufarinnar er
sérstæð og skrautleg hefur þótt hæfa að hafa hana
til sýnis.
íslenskum heimildum ber allvel saman um flík
sem þessa, en oftast er hún kölluð mussa enda eru
lýsingar á treyjum nokkuð margbreytilegar.
í íslenskum þjóðháttum er lýst treyjum, sem
kallaðar voru mussur og notaðar voru til spari um
1800. Espólín segir í Árbókum sínum frá 19- öld, að
fyrirmenn hafi lengstum borið kjóla og bændur
mussuföt, en síðan um aldamót 1800 hafi sá bún-
ingur tekið mjög að breytast.
í Brandsstaðaannál segir að klæðnaður hafi
haldist lítt breyttur á 18. öld en um aldamótin 1800
hafi kirkjuklæðnaður orðið svört mussa úr sterku,
grófu, vaðmáli. Sú mussa var síð, „svo náði nær því
bekk, þar setið var“, og tvíhneppt með 16 stórum
hnöppum. Ermar voru með þremur hnöppum og
mussan svo rúmgóð að hneppa mátti henni utan
yfir nógan klæðnað og hún sögð endast manns-
aldur.
Um mussur segir Þorkell Bjarnason að þær hafi
verið í líkingu við jakka, náð niður fyrir mjaðmir
með útskotum að neðan. Um 1820-1830 munu þær
hafa verið að hverfa fyrir treyjunum, eins og ráða
má af vísum Sigríðar Gunnlaugsdóttur „skáldu“,
sem kveðin var á þessum árum:
„Betra er að eiga mann á mussu,
menja lín, en kauða á treyju, o.s.frv."
Olafur Sigurðsson segir mussur hafa komið um
1780, verið úr grófu vaðmáli, ófóðraðar, tví-
hnepptar, með þremur hnöppum á ermum, „en
hneppslustrengurinn var með þríhyrndum laufum
og hneppsla í hverju laufi“.
Með þessum heimildum er komin nokkuð góð
lýsing á treyjunni í Þjóðminjasafni og réttmætt að
álykta að flíkin hafi einnig verið kölluð mussa,
a.m.k. á Norðurlandi, þar sem ofangreindir höf-
undar þekkja til, og verið kirkjufat almúgamanns
á tímabilinu 1780-1830.
Karlmannsvesti
Lýsingar á vestunum í Skýrslu Forngripasafnsins
eru stuttar lýsingar á efni, sniði, hnöppum og
lausleg breiddar- og lengdarmál.
Vesti þessi eru öll fóðruð, tvíhneppt, kragalaus en
brydd í hálsmál og framan á boðungum. Formið er
34
HUGUR OG HÖND