Fréttabréf Öryrkjabandalags Íslands - 01.12.1997, Blaðsíða 15

Bryndís Guðmundsdóttir talmeinafræðingur:
TJÁRITINN
s
Islenskt fyrirtæki, Hugfang hf.
hefur nú í næstum 3 ár unnið í
nánu samstarfi við hagsmuna-
aðila að þróun á tæki fyrir fólk sem
á erfitt með að tjá sig með tali.
Tækið sem kallast Tjáriti hefur
lyklaborð og
skjá sem birtir
texta. Við tækið
er tengdur lítill
textaskjár sem
birtir sama
texta. Tækið er
létt og með-
færilegt og
Bryndís auðvelt að hafa
Guðmundsdóttir meðítösku. Ef
^” tveir aðilar
þurfa að tjá sig með tækinu má
tengja saman tvo Tjárita í stað þess
að nota textaskjáinn. Þá er
tækið notað lfkt og textasími.
Unnið er að þróun á
búnaði í tækið til að hægt sé
að tengja það við símakerfið
og nota sem textasíma.
Einnig mun verða hægt að
tengja það við sérstaka GSM
síma og þannig nota texta-
símann hvar sem er.
I starfi mínu sem tal-
meinafræðingur kemur fyrir
að leysa þarf úr tjáskipta-
erfiðleikum til lengri eða
skemmri tíma. Tjáskiptatæki
eins og Tjáritinn hafa verið til
erlendis í fjölda ára en ekki reynst
aðgengileg fyrir okkur hér heima á
Islandi m.a. vegna þess að stafa-
gerðin er önnur. Þá hefur reynst
mjög kostnaðarsamt að panta tæki
erlendis frá.
Sem fyrr segir er tækið mjög
létt og auðvelt að fara með á milli
staða og nota hvar sem er.
Þeir Hugfangsmenn hafa verið
mjög vakandi fyrir því að auka
sífellt möguleika þess að tengja
Tjáritann við annan hugbúnað
eða síma. Þannig getur tækið nýst
á enn fleiri vegu en eingöngu sem
tjáskiptatæki sem hægt er að nota
við viðmælanda sem er beint fyrir
framan þann sem talar hverju
sinni.
egar einstaklingur verður fyrir
því að geta ekki tjáð sig með
tali s.s. eftir heilaáverka eða eftir
aðgerð á hálsi getur tækið nýst
mjög vel tímabundið á meðan við-
komandi þjálfar upp mál eða rödd.
Þeir einstaklingar sem verða
fyrir varanlegum heilaskaða, hafa
taugasjúkdóm eða meðfædda/
áunna fötlun geta nýtt sér Tjáritann
til lengri tíma. Þeir sem eiga erfitt
með að tjá sig með tali en hafa
skriflega færni í lagi, þó að sú fæmi
sé takmörkuð, ættu að geta notfært
sér Tjáritann. Hann býður upp á þá
möguleika að geyma orð og setn-
ingar í minni svo notandinn getur
verið búinn að undirbúa samtal sitt
við aðra.
Eg hef notað Tjáritann með
nokkrum skjólstæðinga minna og
hvet einstaklinga og stofnanir til að
kynna sér möguleika Tjáritans til
að leysa tjáskiptaerfiðleika skjól-
stæðinga sinna sem upp geta komið
tímabundið eða til lengri tíma.
Einn skjólstæðinga minna með
Parkinsonveiki notaði Tjáritann
þegar hann gat vart gert sig skilj-
anlegan. Þegar rödd og tal var sem
best notaði hann röddina en hafði
Tjáritann alltaf meðferðis því hann
gat aldrei vitað hvenær hann gæti
treyst á röddina. Við undirbjuggum
samtöl sem við settum í minni og
hann notaði við börn sín og bama-
börn og aðra gesti. Þannig flýtti
hann fyrir samræðunum því hann
var hægur í að slá inn stafina. Við-
mælandinn gat hins vegar oft gisk-
að á framhaldið þegar byrjað var að
slá inn texta og þá var hægt að halda
fljótt áfram. Þetta lærðist fljótt.
á hefur einn skjólstæðingur
minn með málstol prófað Tjá-
ritann tímabundið. í því tilviki var
mjög gott að æfa færnina í að raða
saman stöfum í orð og setningar
(skrifleg færni) og þjálfa upp á nýtt
að slá stafi á lyklaborð. Auk þess
hjálpaði Tjáritinn tímabundið þegar
talið vantaði.
Einstaklingur sem missir heym
á miðjum aldri þarf að læra vara-
lestur og að vinna úr sjáan-
legum vísbendingum í
umhverfinu. Ekki er víst að
hann sé tilbúinn að læra
táknmál því þessi sami
einstaklingur hefur ennþá
tal og rödd sem hann notar
áfram. Hann skilur hins
vegar ekki það sem við
hann er sagt. Þá getur við-
mælandinn slegið inn text-
ann í Tjáritann sem heyrn-
arlausi einstaklingurinn les.
I þeim tilvikum sem heym-
arskerðing er mikil t.d. hjá
eldra fólki er einnig hægt að nota
Tjáritann til að hafa tjáskipti.
Þá hafa skjólstæðingar mínir
notað Tjáritann tímabundið eftir
stórar aðgerðir á hálsi á meðan þeir
em að jafna sig eftir aðgerð og á
meðan raddþjálfun fer fram.
Eg hef aðeins nefnt nokkur
dæmi sem sýna hvernig Tjáritinn
getur komið að gagni í lífi og starfi.
Möguleikarnir eru fjölmargir og
vonandi em lesendur blaðsins ein-
hverju fróðari eftir lestur þessa
pistils.
Bryndís Guðmundsdóttir
talmeinafræðingur.
Háls- nef- eyrnadeild Sjúkrahúss
Reykjavíkur
FRÉTTABRÉF ÖRYRKJABANDALAGSINS
15