Fréttablaðið - 05.06.2021, Qupperneq 84

Og mér hefur æ síðan
verið ljóst að auð-
magnið þarf ekkert
endilega að eyðileggja
fólk. Og gera það blint
á samfélagið.
Höfundur er
sjónvarpsstjóri
Hringbrautar,
sem rekin er af
Torgi, sem jafn-
framt gefur út
Fréttablaðið.
Sigmundur Ernir
Rúnarsson
ser@hringbraut.is
Manninum er gjarnt að gera lítið úr líf­ríkinu í kringum sig – og nefna það öllum illum nöfn­
um, enda standi honum – sjálfum
homo sapiens – ekkert á sporði,
hvort heldur er litið til hugsunar
eða atgervis.
Hann eigi að heita æðstur, þróað­
astur, merkilegastur.
Þess vegna mælir hann svo að
einhver gróður jarðar eigi að heita
arfi en annar skrautjurtir. Það beri
að fjarlægja hann þann fyrrnefnda,
uppræta, útrýma. Og af þeim sömu
sökum segir hann apa vera vit­
lausari en aðrar skepnur jarðar. Það
megi hafa gaman af þeim, hlæja að
þeim.
Altso, af aurunum verði menn
apar. Asnakjálkar, kindarlegir,
þorskhausar.
Alveg dýrvitlausir.

En það eru peningarnir. Nefni­
lega aurarnir, seðlarnir. Þar liggur
vandinn. Þeir koma gjarnan upp um
menn. Og gera þá, suma hverja, að
sullukollum, fulla af yfirlætishroka,
uppbelgdu drambi og dreissug­
heitum.
En ekki apana. Aldrei apana. Sem
þurfa raunar ekki aurinn.

Ég hef átt því láni að fagna að
kynnast jafnt ofsaríku fólki og
sárafátæku á fréttamannsferli
mínum um kringlu heimsins – og
í endurlitinu er þar ekki endilega
að finna mikinn mun á þeim hóp­
unum tveimur, alltént hvað inni­
haldið í viðkynningunni varðar.
Enda er það oftast svo að fólk er
fólk, hvað svo sem það á í vasanum
– og ef undantekningunum sleppir,
altso þóttafullu merkikertunum
sem telja sig vera hafin yfir aðra í
samfélaginu, eiga það og mega það
– og á ég þar við efnaðasta hópinn,
er alltaf einhver sálarnæring í sam­
talinu.

Fátækt fer misjafnlega með fólk.
Man sérstaklega eftir honum
Sidney sem ég hitti um árið á landa­
mærum Simbabve og Mósambík. Þar
sat hann í forsælunni af greinaríkri
eik, en allt í kring var eyðilegur melur
uppi á hásléttu sem virtist ekkert
geyma nema litlu híbýlin sem reist
voru úr hríslum og mykju, en þar
innandyra voru konan, börnin og
húsdýrin.
Þarna settist ég niður og ræddi við
Sidney, augliti til auglitis, á einum
fátækasta bletti jarðar, en þess þá
heldur að lifnað hafi yfir samtalinu
þegar heimamaðurinn komst að
því að ég væri Íslendingur; sjálfur
hefði hann nefnilega hleypt heim­
draganum á yngri árum og haldið
alla leið að ströndum Namibíu til að
freista gæfunnar, hefði kynnst þar
manni að nafni Baldri, hvítum mjög
á hörund eins og ætti við um mig,
en hann hefði, sá langt að komni
maður, verið að kenna innfæddum
fiskveiðar og netagerð. Og Sidney
hefði fengið að slást í hópinn – og
jújú, hann væri sumsé sjómanns­
menntaður á íslenska vísu.
Og við hlógum að þessu, undir
eikinni, því hvaða líkur væru á því
að hann hitti Íslending á nýjan leik?
Svo til engar, en þarna værum við nú
samt sem áður, báðir tveir, undir afr­
ískri sól, ólíkir að einu leyti, litnum.
Ég spurði Sidney af hverju hann
hefði snúið heim. Og ég gleymi
aldrei svarinu, enda horfði hann
ákveðið í augu mín þegar hann svar­
aði mér: Hann hefði fengið heimþrá.
Og einmitt þá áttaði ég mig á því
að hamingjan er ekki mæld í pen­
ingum heldur einhverju allt öðru
og ólíku ríkidæmi.

Og milljarðarnir fara misjafnlega
með fólk.
Mörgum árum áður en ég reikaði
um hásléttur sunnanverðrar Afríku
átti ég því láni að fagna, rétt rúm­
lega tvítugur sláninn ofan af Íslandi,
að taka þátt í ungskáldaþingi í
borginni Montreux á austurenda
Genfarvatns, þar sem rætur sviss­
nesku Alpanna liggja í lágum. Og
ekki hafði ég hugmynd um það fyrr
en ég var kominn á staðinn að ungur
evrópskur auðmaður, ættaður jafnt
frá Frakklandi, Sviss og Þýskalandi,
væri upphafsmaðurinn að þessu
þingi og greiddi fyrir allan kostnað
þess, dágóðan skildinginn, enda gist­
ing, matur og ferðir í boði þessa eins
og sama manns, fyrir svo sem þrjátíu
skáld, hvaðanæva að úr Evrópu.
Þegar við ókum hlykkjótta
slóðana upp á kambinn, þeirra
erinda að setja þingið í fjallaskála
auðmannsins, reyndi ég að átta
mig á því hver hann væri úr hópi
þessara litríku farþega í risastórri
rútunni. En mér var fyrirmunað
að koma auga á hann, svo vel sem
hann virtist falla í hópinn. Og það
var ekki fyrr en langferðabifreiðin
stöðvaðist frammi á ystu nöf á einu
þverhnípinu utan í snarbröttum
Ölpunum að hann stóð upp – og
bauð okkur hinum að viðra okkur,
skoða herlegheitaútsýnið. Og hann
var einmitt ekkert ósvipaður okkur
hinum, kannski kominn á fertugs­
aldurinn, en klæðnaðurinn, hár­
greiðslan og holningin var meira
í ætt við skringilega listaspíru en
mikillátan auðjarl.
Svo benti hann á kastala í fjarska,
frammi á háum bergstapa, en
þangað var örmjótt einstigi úr
meginbálknum – og til þess staðar
væri för okkar heitið, þar væri þessi
svonefndi fjallaskáli hans.
Og hvorki fyrr né síðar hef ég
komið inn í tilkomumeiri bústað
á ævi minni, ef bústað skyldi kalla,
því kastalinn, sem reistur hafði
verið á sautjándu öld úti á þessu
þverbeina meitilbergi, var eins og
víðgelmir á að líta þegar inn var
komið, á fjórum hæðum – og á
neðsta palli, þar sem opnunarhá­
tíðin fór fram, var að finna stærstu
og nákvæmustu endurgerð af lesta­
kerfi Alpanna sem sögur fara af, á að
giska tíu metrar í þvermál og einir
fimm á hæðina.

Þar na stóðum við skáldin,
umhverfis föngulegustu leikfanga­
lest álfunnar, með titrandi kampa­
vínsglösin í hendi, allsendis andlaus
um stund. Og komum ekki upp orði.

Næstu þrjá daga ungskáldaþings­
ins varð okkur smám saman ljóst
að auðmaðurinn sem borgaði ofan
í okkur mjöðinn og matinn væri
valinkunnur fagurkeri og listvinur
á þessum slóðum, legði mynd­
listarmönnum til aðstöðu og héldi
úti sýningarsölum af bestu sort, en
þess utan styrkti hann samkomur
allra handa kúnstnera í löndunum
í kringum Alpana. Þetta væru hans
ær og kýr, yndi og eftirlæti, en allan
ættarauðinn vildi hann, einbirnið
vel að merkja, nota í þágu hinna
skapandi greina, þar væri eina
ástríða hans komin.

Man enn þá samtalið, þar sem við
sátum á bekk fyrir utan veitingastað
í Montreux, auðmaðurinn og ég,
eitt síðdegið í Sviss – og við spjöll­
uðum svolítið um daginn og veginn
í fáeinar mínútur. Yfirlætisleysið og
hæverskan var áberandi, gott ef
ekki alþýðleikinn. Og mér hefur æ
síðan verið ljóst að auðmagnið þarf
ekkert endilega að eyðileggja fólk.
Og gera það blint á samfélagið.
Ekki frekar en fátæktin. n
Af aurunum og öpunum
ÚT FYRIR KASSANN 5. júní 2021 LAUGARDAGUR