Þjóðmál - 01.12.2018, Page 20

18 ÞJÓÐMÁL Vetur 2018
Greinaflokkur: Kjarasamningar og kjaramál
Halldór Benjamín Þorbergsson
Hvernig kaupin gerast
(enn) á eyrinni
Um þessar mundir eru 40 ár frá útgáfu bókar-
innar Hvernig kaupin gerast á eyrinni eftir
Baldur Guðlaugsson. Í bókinni fjallar hann
um aðferðir sem viðhafðar eru hér á landi við
kaupdeilur og kjarasamninga sem hann lýsir
svo:
„Skipulag kjaraviðræðna á Íslandi hefur
verið lýst með þeim hætti að þar fáist of
margir sjálfstæðir aðilar við að gefa út
ávísanir á sömu verðmætin. Engin tilraun
er gerð til þess að ná almennu samkomu-
lagi um það hvað til skiptanna sé, að ekki
sé minnst á í hvaða hlutföllum skipt skuli.
Fjöldi samningsaðila og kjarasamninga er
alltof mikill.“
Þetta eru, því miður, orð að sönnu fjórum
áratugum eftir útgáfu bókarinnar.
Á Íslandi eru 85,5% launamanna í stéttar-
félögum sem er langhæsta hlutfall í heiminum.
Þátttakan er fimm sinnum meiri en að
meðaltali í OECD ríkjunum og fjórum sinnum
meiri en í ESB. Í flestum ríkjum nema Íslandi
fer þátttaka launamanna í stéttarfélögum
stöðugt minnkandi. Alþingi hefur tryggt
verkalýðsfélögunum þessa sterku stöðu með
margvíslegri löggjöf og ber þar hæst svo-
kölluð starfskjaralög nr. 55/1980. Íslendingar
slá einnig heimsmet þegar kemur að fjölda
launamanna á bak við hvern kjarasamning.
Þannig eru að meðaltali um 200 launamenn
að baki hvers kjarasamnings á Íslandi og dæmi
er um kjarasamning sem gildir fyrir aðeins
einn starfsmann. Til samanburðar eru 9.000
launamenn á bakvið hvern kjara samning
í Finnlandi og 5.000 í Noregi. Á næstu
mánuðum stendur fyrir dyrum endurnýjun
700 kjarasamninga hjá 150 stéttarfélögum.
Niðurstaða hennar mun skipta sköpum um
efnahagsþróun næstu ára.