Þjóðmál - 01.12.2018, Side 31

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 29
Það vilja allir há lægstu laun
Þessi árangur hefur náðst í hægum skrefum,
því þó að lífskjörin hafi á mælikvarða vergrar
landsframleiðslu átjánfaldast á 100 árum
þýðir það einungis innan við 3% vöxt á ári.
Góðir hlutir gerast hægt.
Kröfugerðir verkalýðshreyfingarinnar gera á
hinn bóginn ráð fyrir því að góðir hlutir gerist
strax. Því skal haldið til haga að það er skiljan-
leg krafa að laun og tekjur séu mannsæmandi
og dugi til framfærslu. Aðstæður fólks eru
misjafnar og því miður fara sumir halloka í
samfélaginu og flest erum við sammála um
að styðja við þá sem minnst mega sína.
Enda snýst gagnrýni á kröfugerðir verkalýðs-
hreyfingarinnar að litlu leyti um markmiðið.
Gagn rýnin snýst um leiðina að markmiðinu,
leið sem er ekki bara ólíkleg til þess að skila
þeim árangri sem stefnt er að heldur líklegri til
að beinlínis skerða lífskjör flestra Íslendinga.
Hvers vegna má ekki
bara tvöfalda lægstu laun?
Því hefur verið töluvert haldið á lofti síðustu
vikur að kröfugerðirnar snúist fyrst og fremst
um að hækka lægstu launin nógu mikið en
þó þannig að heildarlaun hækki ekki svo
mikið að til verðbólguskots komi. Í sjálfu sér
er sannleikskorn í því, þar sem kröfugerð VR
virðist t.d. gera ráð fyrir því að regluleg laun
hækki um ca. 7% á ári, sem virðist óraunhæft
en er þó ekki alfarið fjarstæðukennt. Það
hangir þó á tveimur geigvænlega stórum
forsendum, sem brotna við minnsta þunga.
Í fyrsta lagi er einnig gert ráð fyrir styttingu
vinnuvikunnar úr 40 í 35 vinnustundir og við
það eitt er hækkun reglulegra meðallauna á
vinnustund orðin nær 12% og hækkun þeirra
sem lægstu launin hafa komin nær 17%.
Starfsgreinasambandið gengur skrefi lengra
og stefnir á 32 stunda vinnuviku sem þýðir
21% árlega launahækkun á vinnustund.
Í öðru lagi hefur reynsla síðustu ára og ára tuga
kennt okkur að það sama gildir um kýrnar í
fjósinu og launahækkanir á vinnumarkaði.
Þegar einn hækkar, þá hækka allir. Þetta
ber launaþróun síðustu ára með sér þar sem
áhersla hefur verið á krónutöluhækkanir og
hlutfallslega meiri hækkun lægstu taxta sem
ekki hefur skilað sér þegar á hólminn er komið
þar sem launadreifing ASÍ (miðgildi í hlutfalli
við lægstu laun) hefur lítið breyst frá 2013.
Ósamrýmanlegar kröfur
á vinnumarkaði
Til að skilja hvers vegna hækkun ákveðinna
hópa umfram aðra smitist upp eða niður
launa stigann þarf að hafa ýmislegt í huga.
Eitt það veigamesta er gríðarlega fjöl breyttar
og að mörgu leyti skiljanlegar kröfur hinna
ýmsu aðila á vinnumarkaði. Kennarar glíma
við atgervisflótta og vilja fá hærri laun –
skiljanlega. Aðrir háskólamenntaðir, t.d.
félagsmenn í BHM, vilja að menntun sé metin
til launa þar sem fjárhagslegur ávinningur
hefur minnkað um helming á einum áratug
– skiljanlega. Fólk í vaktavinnu vill hærri
laun því vaktavinna veldur miklu álagi –
skiljanlega. Og svona mætti lengi telja. Erfitt
er því að uppfylla kröfur og óskir allra, eins
réttmætar og þær kunna að vera, þannig að
sátt sé um að ákveðnir tekjuhópar eða stéttir
hækki meira en aðrir. Reynslan af síðustu
kjarasamningalotu bendir til þess að það sé
hægara sagt en gert.