Þjóðmál - 01.12.2018, Side 44

42 ÞJÓÐMÁL Vetur 2018
Greinaflokkur: Kjarasamningar og kjaramál
Ásgeir Jónsson
Um þjóðaríþrótt Íslendinga
- höfrungahlaupið
Þann 2. janúar árið 1941 boðuðu átta verka-
lýðsfélög verkfall. Þau voru Dagsbrún, Hið
íslenzka Prentarafélag, Bókbindarafélagið,
Iðja, Félag verksmiðjufólks, Félag járniðnaðar-
manna, Bakarasveinafélagið, Sveinafélag
húsgagnasmiða og síðustu Félag ísIenzkra
hljóðfæraleikara. Á forsíðu Þjóðviljans á
gamlársdag árið 1940 var verkfallið útskýrt
með eftirfarandi hætti:
„Atvinnurekendur hafa enn ekki gengið að
kröfum Dagsbrúnar og annarra verkalýðs-
félaga, veldur því illvilji stór atvinnu-
rekendanna, sem vilja beygja verkamenn
undir ofríki sitt og arðrán“.1
Af efnahagsumræðum á þessum tíma má
ráða að rót verkfallanna hafi annars vegar
verið mikil verðbólga eða dýrtíð, eins það
var þá kallað, vegna vöruskorts er fylgdi
heimsstyrjöldinni. Verkalýðsfélögin vildu þess
vegna fá „dýrtíðaruppbót“. Hins vegar virðist
sem „Bretavinnan“ hafði komið íslenskum
vinnumarkaði í uppnám. Ísland hafði þá
vorið áður verið hernumið af Bretum og þeim
lá á að koma upp varnarvirkjum. Til þess
þurftu þeir íslenskt vinnuafl og voru tilbúnir
að borga vel. Það hafði síðan smitast út og
orðið ný viðmiðun fyrir launakröfur annarra
íslenska launþega.
Notkun á hugtakinu um höfrungahlaup fjallar um það hvernig mismunandi stéttir eða starfsgreinar berja fram
„launaleiðréttingar“ til skiptis án tillits til efnahagslegra aðstæðna.