Þjóðmál - 01.12.2018, Blaðsíða 83

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 81
Afstaða Íslendinga hefði ekki átt að koma
neinum mjög á óvart því að Alþingi hafði
mótað hana þegar árið 1928 og ítrekað 1937
og 1941. En hlýlegt viðmót, sem konungur
hafði mætt á ferðum sínum hér, virðist hafa
verið oftúlkað; hið sama henti fleiri sem frá
Danmörku komu og ekki urðu nægilega
kunnugir viðhorfi þjóðarinnar. Síðar, þegar
Jakob Möller, fyrrverandi ráðherra, gekk á
fund Kristjáns X með trúnaðarbréf sitt sem
fyrsti sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn
eftir styrjöldina og lýðveldisstofnunina, kom
fram að konungur hafði vænst þess að verða
þjóðhöfðingi áfram, jafnvel þótt öll önnur
ákvæði sambandslagasamningsins yrðu felld
niður.“4
Í endurminningum sínum segir Jón Krabbe
frá því að hann hafi skýrt Svenningsen,
ráðuneytisstjóra í utanríkisráðuneytinu,
frá ábendingu Björns Þórðarsonar og svari
konungs „í þeirri veiku von að eftir öðrum
leiðum mætti ná betri árangri."5 Ekki er
rúm til að rekja hér ummæli Krabbes um
hverjir kunni að hafa haft áhrif á konung í
þá átt að hann að lokum ákvað - þrátt fyrir
allt- að senda Íslendingum þá kveðju sem
kallaði fram tár á hvarma margra Íslendinga
á lýðveldishátíðinni og kökk í hálsa. Vitnað
er m.a. til þeirra ummæla konungs sjálfs að
Svíakonungur hafi talið honum hughvarf.
En í lokin segir Krabbe að „hefðum við ekki
notið góðs stuðnings frá danska utanríkis-
ráðuneytinu … svo og frá áhrifamönnum
meðal danskra stjórnmálamanna, held ég
ekki að það hefði tekist að koma þessu í
framkvæmd."6
Það er sá maður sem að framan var nefndur,
Nils Svenningsen, fyrrverandi ráðuneytisstjóri,
sem í tilefni 40 ára afmælis lýðveldisins hefur
skrifað grein þá er hér fer a eftir í íslenskri
þýðingu. Birtist hún í Berlíngske Tidende hinn
19. maí [1984]. [...]
Ferill Svenningsens er sá að hann varð
stúdent 17 ára, lauk lagaprófi 23 ára og gekk
í utanríkisþjónustuna þremur árum síðar,
árið 1920; hann var sendiráðsritari í Berlín
1924-30 og var sú vist áreiðanlega góður
skóli til undirbúnings því vandasama hlut-
verki sem a hans herðar lagðist áratug síðar
heima í ráðuneytinu er hann, eftir að hafa
verið m.a. yfirmaður stjórnmála- og lagadeildar
þess, tók við starfi ráðuneytisstjóra 1941 í
hernáminu og gegndi því til stríðsloka 1945;
þá varð hann sendiherra í Stokkhólmi til 1950
og París til 1951; aftur varð hann ráðuneytis-
stjóri 1951-61 og loks sendiherra í Lundúnum
og Dyflinni 1962-64. [...]
Svenningsen samdi texta konungsskeytisins
1944, ásamt Bardenjleth konungsritara.
Má með töluverðri vissu ætla að hann hafi
ráðið mestu, ef ekki öllu, um orðalag þess
sem konungur síðan samþykkti. Þeir sem til
starfa hans þekkja af eigin raun hafa getið
sérstakra hæfileika hans til að semja texta
orðsendinga og samninga. Þeir minnast þess
einnig sérstaklega að þegar fleiri hafi setið
að samningu hafi það öðrum fremur verið
Svenningsen sem sat við borðshorn og hélt
um pennann. Þar við bættist að hann fór með
ráðherravald eins og á stóð.
Þegar hlustað er á hljóðupptöku frá lýðveldis-
hátíðinni er Björn Þórðarson forsætisráðherra
kl. 17:15 að áliðinni hátíð gengur fram á
ræðupallinn á völlunum neðan við Almanna gjá
og kveður sér hljóðs í tilefni af skeyti konungs
leynir sér hvorki gleði né geðshræring:
Háttvirta samkoma!
Ríkisstjórninni hefur borist á þessari stundu
símskeyti frá Hans Hátign Kristjáni X Dana-
konungi þar sem að konungurinn lýsir
hinum bestu óskum sínum fyrir framtíð
íslensku þjóðarinnar og þar sem að hann
lýsir þeirri von sinni að böndin milli Norður-
landaríkjanna megi styrkjast í framtíðinni
milli Íslands og þeirra.
Ég óska þess að mannsöfnuðurinn sem
hér er hrópi ferfalt húrra fyrir Kristjáni X
Danakonungi. Kristján X Danakonungur og
hans drottning og hans ætt lengi lifi, Húrra,
húrra, húrra, húrra.7