Þjóðmál - 01.12.2018, Síða 87

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 85
yfir því að Íslendingar höfðu orðið að breyta
eins og þeir gerðu. Einnig hefur maður á
tilfinningunni að skilja megi skeytið sem
hljómsterkt samþykki Íslendinga við von
konungs um áframhaldandi góð samskipti
landanna tveggja innan vébanda norræns
samstarfs.
Hið góða vináttusamband sem nú ríkir milli
landanna og hefur ríkt milli þeirra frá lokum
síðari heimsstyrjaldar er ánægjuleg sönnun
þess að aðskilnaðurinn árið 1944 hefur ekki
skilið eftir sig nein ör. Símskeytin tvö báru
þessum tveimur ríkjum af sama ævagamla
norræna stofni verðugt vitni.
Skeyti Kristjáns konungs 17. júní 1944 sýndi
vel hve konungur gerði sér góða grein fyrir
öllum aðstæðum og hversu gott skynbragð
hann bar á stjórnmál - en þessir hæfileikar
hans komu Dönum oft í góðar þarfir meðan
landið var hernumið. Hér er m.a. átt við þær
aðstæður þegar ögranir Þjóðverja vöktu ólgu
og sérstakur vandi skapaðist í landinu, t.d.
9. apríl 1940, 29. ágúst 1943 og haustið 1942
þegar Hitler sendi konungi heillaóskaskeyti í
tilefni afmælis hans.12
Konungur komst aldrei úr jafnvægi. Án þess
að sýna nokkur merki um veiklyndi hafði
hann aðdáunarverða sjálfstjórn þó svo það
hljóti að hafa freistað hans að bregðast við
á annan hátt og láta hugrenningar um eigin
hagsmuni sína hafa forgang. Skyldurækni
hans sem fremsta þjóns ríkisins sigraði.
Einnig þegar Íslendingar slitu sambandinu
við Dani einhliða.
Sögulegt mikilvægi símskeytisins fyrir áfram-
haldandi samskipti Danmerkur og Íslands og
fyrir norrænt samstarf er ómetanlegt. Það var
einfaldlega mikilvæg forsenda þeirra samn-
ingaviðræðna sem fóru fram milli Íslands og
Danmerkur eftir stríðslok.
Á undanförnum árum hafa Danir upplifað
40 ára afmæli ýmissa atburða sem gerðust
í upphafi fimmta áratugarins og allir eiga
rætur að rekja til hernáms Þjóðverja í
Danmörku.
Sá atburður sem hér um ræðir, 17. júní 1944,
tengdist hernámi Þjóðverja ekki beint, þó
að það, ásamt tengslum Íslands við vestur-
veldin, kæmi í veg fyrir að hægt væri að
framfylgja þeirri aðferð sem sambandslögin
frá 1918 kváðu á um - en það verður einnig
að viðurkenna, og ber að leggja áherslu á,
að Íslendingar voru ekki með sambands-
slitunum að notfæra sér nauðungarastand
Dana. Þó að samningaviðræður hefðu verið
mögulegar, hefði niðurstaðan eflaust orðið
sú að Íslendingar hefðu krafist sambandsslita
og hugsanleg andstaða af hálfu Dana verið
árangurslaus.
Símskeyti Kristjáns konungs varð fagur og
virðulegur endir á aldalöngu sambandi
Íslands og Danmerkur.
Birtist í íslenskri þýðingu í Sögu, tímariti
Sögufélagsins, tbl. XXII árið 1984. Unnur
Ragnarsdóttir þýddi. Endurbirt hér með
góðfúslegu leyfi Sögufélagsins.
1. Björn Þórðarson: Alþingi og frelsisbaráttan 1874-1944.
Í Saga Alþingis III. bindi. Rvk. 1956, bls.626.
2. Jón Krabbe: Frá Hafnarstjórn til lýðveldis.
Rvk. 1959, bls. 190.
3. Jón Krabbe, tilv. rit, bls.191.
4. Kristján Albertsson sagði höfundi eftir Jakobi Möller.
Höfundur einnig eftir Baldri Möller.
5. Jón Krabbe, tilv. rit, bls. 192.
6. Jón Krabbe. tilv. rit, bls. 194-95.
7. Texti skv. hljóðuppröku í vörslu Ríkisútvarps.
8. Ritstjórar Sögu hafa bætt við neðan- og aftanmáls-
greinum.
9. Björn Þórðarson: Alþingi og frelsisbaráttan, 1874-1944.
Í Saga Alþingis. III. bindi. Rvk. 1956, bls. 638.
10. Þessi ummæli má einnig finna hjá Jóni Krabbe í
Erindringer fra en lang Em bedsvirksomhed. Kbh. 1959,
bls. 96. Hér er stuðst við íslenska þýðingu verksins eftir
Pétur Benediktsson í Frá Hafnastjórn til lýðveldis.
Rvk. 1959, bls. 159.
11. Björn Þórðarson, tilv. rit, bls.639.
12. og hausið ­ hans er þýðing á orðum danska textans tel-
egramkrisen i efteråret 1942. Heillaóskaskeyti Hitlers mun
hafa verið nokkuð hástemmt en svarskeyti konungs afar
stuttaralegt enda móðgaðist þýski foringinn og snurða
hljóp á þráðinn í sambúð Dana við þýska hernámsveldið.