Þjóðmál - 01.12.2018, Page 95

ÞJÓÐMÁL Vetur 2018 93
Gunnar dregur líka fram lýsingar fólks af
þessum degi sem í huga þess er dýrðardagur.
Við blasir allt önnur mynd en við þekkjum.
Þegar í byrjun bókarinnar komum við því að
einu helsta einkenni góðra sagnfræðirita -
að bregða nýju ljósi á söguna. Í þessu tilfelli
eina ljósmynd, en ljósmynd sem haft hefur
mikil áhrif á mynd okkar af þessum merkis-
viðburði.
Ranghugmyndir leiðréttar
Ein helsta ranghugmyndin um sjálfstæðis-
baráttu Íslendinga er að henni hafi lokið
1944. Í þjóðarétti er enginn greinarmunur á
hugtökunum fullveldi og sjálfstæði og því
rökleysa að tala um að Ísland hafi orðið sjálf-
stætt ríki 1944, eins og oft er gert og börnum
jafnvel kennt í skólum. Virtir sagnfræðingar
hafa meira að segja haldið því fram í
nýlegum sagnfræðiritum að Íslendingar hafi
alltaf ætlað að stofna lýðveldi þegar tími
sambands laganna rynni út 1943.
Umræða um lýðveldisstofnun kviknar þó ekki
fyrr en eftir að síðari heimsstyrjöldin brýst út.
Sambandslögin voru eitt og konungssam-
bandið annað. Hinn 1. desember 1918 varð
Danmörk erlent ríki þrátt fyrir sambands-
lögin og Danir gengu í Þjóðabandalagið en
Íslendingar ekki, svo dæmi sé tekið. Þannig
höfðu Íslendingar sjálfstæða utanríkisstefnu
þó svo að danska utanríkisþjónustan
annaðist framkvæmd hennar.
Gunnar Þór dregur ágætlega saman hvað
raunverulega fólst í fullveldi og vitnar meðal
annars til ræðu Einars Arnórssonar á Alþingi
í september 1918 þar sem rætt var um sam-
bandslögin: „Annað hvort er maður lifandi
eða dauður; annað hvort er um fullveldi að
ræða eða ekki.“
Ýmsir málsmetandi menn í okkar samtíma
- þar með talið alþingismenn - mættu
gjarnan kynna sér þessa sögu og þá hvað
raunveru lega felst í fullveldi. Fullveldi er ekki í
nokkrum stigum, það er ekki kaka sem hægt
er að skera í sneiðar.
Einar Arnórsson (t.v.) ­ f. 1880 d. 1955 ­ var alþingismaður Árnesinga 1914­1919 og ráðherra Íslands á árunum 1915­1917.
Hann varð síðan aftur alþingismaður árin 1931­1932. Bjarni Jónsson frá Vogi (t.h.) ­ f. 1863 d. 1926 ­ var alþingismaður
Dalasýslu 1908­1926. Báðir sátu þeir í sambandslaganefndinni fyrir hönd Alþingis og segja má að þeir tveir eigi hvað
mestan heiður af því hve vel tókst til í samningagerðinni við Dani sumarið 1918.