Læknaneminn - 01.10.1991, Síða 79

augnriti læknanemansmun meirieftir 15míníljósien
í myrkri, og reyndist Arden -hlutfall vera um 250.
Konan sýnir hinsvegar engan mun í ljósi og myrkri,
þ.e. Arden-hlutfall um 100, og sjónhimnurit hennar
reyndist ómælanlegt (sjá síðar). Slíkar niðurstöður
fást í hrönunarsjúkdómum af þessu tagi, jafnvel þótt
breytingar í augnbotni við hefðbundna
augnbotsskoðun séu enn ekki greinanlegar. Slfkar
niðurstöður hafa einnig fundist í arfberum (carriers)
retinitis pigmentosa, jafnvel þeim er sýna engin
einkenni sjúkdómsins. Lækkun í Arden-hlutfalli sést
einnig ef um er að ræða los eða hrörnun miðgrófar
(macula), meðan sjónhimnurit reynist mælanlegt eða
jafnvel eðlilegt. Líklegt er að í flestum tilfellum sé
jafnframt stafsemi lilþekju óeðlileg. Rétt er að benda
á að ljósris virðist ekki háð ástandi melanin í litþekju,
þar sem Arden-hlutfall er normal í albinóunt og fólki
með pigmentary truflanir eins og fundus
albipunctatus eða rubella retinopathy (Marmor,
1977). Það er engin bein fylgni milli sjónskerpu
(acuity) og augnrits (sbr. Arden, Carter og
MacFarland, 1981), þar sem t.d í vitelliform macular
dystrophy (sjúkdómi Best) er Arden-hlutfall oft rétt
við 100, jafnvel þótt sjónskerpa og sjónsvið séu
normal. Starfsemi iitþekju er einnig óeðlileg í
sjúkdómi Best og sennilega meginástæðan fyrir lágu
Arden-hlutfalli.
í stuttu máli er EOG gagnlegt við að greina
ástand tengslanna á milli litþekju og Ijósnema, en
nægir ekki eitt sér heldur til samanburðar við
niðurstöður sjónhimnurits.
Aðferðir við töku sjónhimnurits
(electroretinogram, ERG).
Þessi aðferð mælir í stuttu nráli svörun ljósnema
og fruma í frernri hluta sjónhimnu (retina) við
ljósertingu. Þessi aðferð er tæknilega erfiðari og
tímafrekari en augnrit og krefst mun betri þolinmæði
og samvinnu sjúklings. Athuga ber að ERG og EOG
eru oftast bæði tekin til að fá raunhæfa mynd af
starfsemi fruma í þessu hluta augans.
Sjónhimnurit er í raun fremur gömul mæling í
lífeðlisfræði augans, og var fyrst mælt í froskum af
Fritjof Holmgren í Svíþjóð árið 1865, og birti hann
greinar unr niðurstöður sínar á sænsku í þarlendu
læknablaði (Holmgren, 1865). Hann komst að þvíað
þessi svörun var háð birtumagni þess ljóss sem féll á
augað, og að hún átti sér sennilega rætur í sjónhimnu.
Þessar niðurstöður Holmgren voru fáurn til mikils
gagns er ekki voru læsir á sænsku, og fengu þær að
rykfalla í þessu nterka sænska læknablaði um
nokkurraáraskeið. Um lOárumsíðarendurtókutveir
Skotar (Dewar og M 'Kendrick, 1873) þessar tilraunir
Holmgren og birtu niðurstöður sínar á ensku.
Nokkrum árurn síðar varð Dewar fyrstur manna til að
mæla ERG úr fólki (Dewar, 1877).
A þessum árunr leyfði tækjabúnaður ekki að
hægt væri að greina þær breytingar sem verða í
sjónhimnuriti í tíma. Einthoven og Jolly (1908) urðu
fyrstirtilaðframkvæmaslíkaathugunog tókueftirþví
að þær spennubreytingar sem sjást eru fyrst og fremst
fjórar, og greinilega aðskildar í tíma, þ.e. hafa misrn-
unandi seinkun (latency, implicit time) frá upphafi
ertingar með ljósi. Slík svörun er sýnd á mynd 2.
Mynd 2. Sjónhimnurit (ERG), skráð með örskauti
(microelectrode) frá innri sjónhimnu vatnakörtu (xenopus
laevis). Notað var hvítt ljós að birtumagni 347nW/cm2 sem
erting. Skráning varmeð rakstraumsmagnara. Neðri línan
sýnirljósertingu í tíma. Einstakabylgjursjónhimnurits eru
merktar “a”, “b”, “c” og “d”; pósitíf spennubreyting í þessari
og öllum öðrum myndum í þessari grein snýr upp.
Sjónhimnan var aðlöguð að ljósi, því er c-bylgja lág að
spennu. D-bylgja er ávalt jákvæð miðað við hornhimnu í
þessu dýri, en þetta er í fyrsta sinn sent ERG úr því er birt
opinberlega. Berið saman við sjónhimnurit katta sem sýnt
er á mynd 4. (Þ. Eysteinsson og A. Arnarsson, áður óbirt)
LÆKNANEMINN 2 1991 44. árg.
77