Mímir - 01.04.1973, Page 7

yfirlit yfir lengri tíma. Höfundur birtir lesanda
hugsanir persóna aftur í tímann. Einnig fær
hann að vita, hvað þær hyggjast fyrir í framtíð-
inni.
Lengst aftur ná auðvitað hugsanir elztu pers-
ónunnar, afa:
„Já, það er blessaður gamli sóknarpresturinn
hans, hann séra Björnólfur, sem lét það verða
eitt af sínum fyrstu embættisverkum í sókninni
að vígja þau saman, hann og hana Möngu
sálugu — fyrir svona — látum okkur sjá...
— Fjörutíu og fimm árum, Ingimundur
minn, segir presturinn.''1
Nafn sögunnar gefur fleira til kynna en að
sagan gerist á einum degi. Það segir okkur
líka, að sagan gerist í nútímanum, á seinni
hluta 20. aldar. Orðið Dægurvísa mætti túlka:
Vísa, sem er í nútímanum, en hverfur brátt,
sbr. t. d. dægurfluga.
Margt gefur tíðarandann til kynna, t. d. öll
lífsþægindin. —
„Og ef við fáum nú bílinn fljótlega, þá verð-
ur allt eitthvað öðruvísi. Og þú hefir nú þvotta-
vélina, alveg fullkomnustu gerð, og svo ísskáp-
inn, hrærivél og.. ,"2
— og hersetan:
„Eins og Ameríkanar megi ekki vera á vell-
inum fyrir þeim, hvað ætli þær varði um það?"3
En þó að sagan gerist öll í nútímanum, fær
lesandinn allgóða mynd af tímanum í byrjun
aldarinnar. Ein persónan, þ. e. afi, býr að mestu
í eigin hugarheimi, gamla tímanum, og gerir
samanburð á honum og nútímanum:
„Það var ekki síminn að hlaupa í á hverjum
bæ þá. Og þetta var ekki nema það, sem allir
áttu við að búa."4
Arstíminn er maímánuður.
„Þessi mánuður, þegar brumið springur og
unga fólkið fer í vorfötin og fuglarnir para sig
og maður veit þetta allt saman einn."5
Einmitt árstíminn leikur stórt hlutverk í
sjálfum meginboðskap bókarinnar.
Þegar rætt er um tímann, en tímaskyn okk-
ar markast af rás atburðanna, er alls ekki úr
vegi að athuga, hvernig höfundur skapar spennu
í atburðarásina. Hin takmarkaða tímarás þess-
arar sögu er mjög vel til þess fallin að lýsa
persónum, enda formið að líkindum valið í
þeim tilgangi. Sú spenna, sem fram kemur í
sögunni, er því tengd persónunum. Hún er
sálræn. Lesandinn kynnist vandamáli einhverr-
ar persónu og langar til að vita, hvernig úr því
greiðist. Ymsar spurningar leita á:
Fær pilturinn styrkinn?
Fær afi pláss á elliheimilinu?
Tekst Ásu að finna gott sveitaheimili?
Hvernig fer ævintýri Svövu og Hidda?
Lesandann langar til að kynnast þessum
persónum betur.
II. Sögusvið
Sagan er ekki aðeins í samþjöppuðu formi hvað
tímann snertir, heldur einnig sögusviðið.
Sagan gerist að langmestu leyti innan fjög-
urra veggja húss eins í Reykjavík. En auðvitað
bregða persónurnar sér inn á fjarlægari svið á
valdi hugsana sinna.
Innan hússins eru mörg smærri svið, mis-
munandi tengd hvert öðru. Allt eru þetta sjálf-
stæð svið, þannig að hvert um sig er rammi
þeirrar persónu eða persóna, sem þar búa. Þessi
svið tengjast af ýmsu, sem persónurnar hafa
sameiginlega, eða á þann hátt, að þær fara
hver inn á svið annarrar.
I húsinu eru tvær hæðir og kjallari. A efri
hæð eru herbergi kennslukonu, herbergi skóla-
pilts, herbergi skömhjúa. Þar er sameiginlegt
eldhús og stigi. A neðri hæð má líta sem eina
heild, vegna þess að þar býr ein fjölskylda. Þó
er herbergi afa þar sjálfstætt, enda er afi í
lausum tengslum við fjölskylduna. I kjallara
eru íbúð saumakonu og herbergi Ásu.
A umhverfi hússins, garðinn og götuna, má
líta sem eina heild, eitt svið. Það er sameiginlegt
1 Dægurvísa 1965, bls. 69.
2 Dægurvísa 1965, bls. 14.
3 Dægurvísa 1965, bls. 32.
4 Dægurvísa 1965, bls. 23.
5 Dægurvísa 1965, bls. 17.
7