Mímir - 01.04.1973, Side 15

eiga erfitt með að láta tilfinningar sínar í ljós,
og sem hætt er við, að láti aðra nota sig.
„Allir, sem þekkja hann, segja, að hann sé
fyrirtaks náungi."1
En ekki er allt fengið með peningum, með
þeim er t. d. ekki hægt að kaupa sér ást.
Hiddi er andstæða Jóns. Hann leggur annað
mat á verðmæti. Hann kýs frelsi og tilfinningar
fremur en peninga. Hann fyrirlítur smáborgara-
skap:
— „Fullur. Alltaf haldið þið, þessir smá-
borgarahérar, að hver maður sé fullur, sem
þorir að tala. Þið þurfið að verða full, ekki ég.
Þið ættuð að vera full alla daga, þá skriði
kannski maður út úr bölvaðri smáborgarapúp-
unni að lokum."2
Mér virðist lýsing Hidda hafa tekizt miður
en aðrar mannlýsingar sögunnar. T. d. virðist
hann annað veifið vera tillitssamur, sbr. sam-
skipti hans við gömlu mennina, en tillitslaus við
bæði Ásu og Jón og börnin.
Aðrar persónur skipta aðeins máli í sambandi
við eða til samanburðar við aðalpersónurnar.
Þær helztu eru:
Manga gamla, kvenmynd gamla tímans til
samanburðar við nútímakonuna.
Börnin Ingi og Lóló eru hamingjusöm börn,
því þau eiga sér gott heimili og foreldra.
Oggi er óhamingjusamur föðurleysingi, sem
þrífst ekki í borginni.
Sveitamaður að austan er tákn bóndans, sem
ekki getur hugsað sér að hætta. Hann er eins
og Jón hefði orðið, ef hann hefði ekki farið
suður.
Gesturinn er ungur maður, sem heldur fast
við sína hugsjón, og því andstæða piltsins á
loftinu.
Faðir Ogga er tákn hins veikgeðja og ábyrgð-
arlausa manns. I aumingjaskap sínum kastar
hann allri byrgðinni á konuna og vill ekki
kannast við sitt eigið barn.
Sr. Bjömólfur er gamall sveitaprestur, tákn
hinnar æðstu virðingar í augum afa, en einskis
metinn af nútímanum fremur en gamalt rusl.
Ráðherrann, frændi kennslukonunnar, er tákn
hins valdagráðuga, yfirborðslega manns, sem
hefur komizt áfram á óheiðarlegan hátt og
misnotar völd sín. E. t. v. framtíðarmynd unga
piltsins.
Dúddý er fyrirmynd Svövu í lífsþæginda-
kapphlaupinu.
V. Um gerð sögunnar og innihald
Dægurvísa er af þeirri gerð skáldsagna, sem
nefnast félagsskáldsögur (kollektivroman).
Höfuðeinkenni slíkra sagna er, að þær fjalla
um ákveðinn hóp manna innan ákveðins ramma.
Innan hópsins er fjallað tiltölulega jafnt um
marga einstaklinga.
Fyrir kemur, að persónurnar bregði sér út
fyrir rammann, en þær leita oftast inn í hann
aftur. I Dægurvísu er ramminn íbúðarhús.
Stundum eru slíkar sögur notaðar til að sýna
spegilmynd af þjóðfélaginu.
Dægurvísa virðist uppbyggð með það fyrir
augum, að hver formshluti hennar sé heild í
sjálfu sér, en þó aðeins lítill hlekkur í stærri
heild.
Þessi eini dagur, sem sagan gerist á, er í
sjálfu sér heild, en þó aðeins hlekkur í tímanna
rás.
Húsið er heild í sjálfu sér og öðruvísi en
öll önnur hús, en þó aðeins hluti af alheim-
inum. En svo lítill hluti sem þetta hús er af ver-
öldinni, þá skiptist það þó í enn smærri hluta.
Húsið á sér íbúa, sem hver um sig er hluti
af heildinni og öðruvísi en allir aðrir einstak-
lingar. Sagan er því uppbyggð með sjálft sköp-
unarverkið að fyrirmynd.
Að lokum er ekki úr vegi að spyrja sjálfan
sig, hver sé sá boðskapur, sem höfundur vill
flytja lesendum með sögu sinni og hvernig
honum hefur tekizt að leysa viðfangsefni sitt.
Höfundur hefur með sögu sinni brugðið upp
mynd af lífi fólks í húsi einu í Reykjavík.
1 Dægurvísa 1965, bls. 65.
2 Dægurvísa 1965, bls. 85.
15