Mímir - 01.04.1973, Side 20

Þ.E.
Vh C-.22V

: lx/,^tvCv<NX5öðd
V: C h V
I----1___i___j___ ■ » ■
0 20 40 60 hs
Mynd 5: Dvöl sneiða í tvíkvæðum orðtun hjá þrem
málhöfum.
hljóðanna (7,4 hs) er 50% af dvöl langra sér-
hljóða (14,6 hs), sem svipar til 53% í einkvæðu
orðunum. Dvöl aðblásturs er 1,3 hs styttri í tví-
kvæðum orðum (4,8 hs) en einkvæðum (6,1 hs).
Þessi munur, ásamt lengdarmun sérhljóða, sýnir
sama hlutfall milli stutts sérhljóðs og aðblásturs
annars vegar og langs sérhljóðs hins vegar og
það hlutfall, sem fram kom í einkvæðu orðun-
um, eða 84%. (Sjá mynd 5.) Athyglisverðust
er t. t. v. lengd samhljóðanna: Meðaldvöl sam-
hljóðanna er 10,7 hs, en meðaldvöl stuttu sam-
hljóðanna er 10,4 hs. (Rétt er að taka fram,
að dvalarmunur tveggja hljóða þarf að vera
a. m. k. 1,0 hs svo hann sé greinilegur mann-
legu eyra.) Dvöl blásturs er einnig svipuð: Að-
blástur 4,8 hs og fráblástur 4,5 hs. Meðalheildar-
dvöl orða af gerðinni CV:ChV er 5,8 hs lengri
en orða af gerðinni CVhC:V, eða 43,9 hs á móti
38,1 hs. Dvalarmunur þessara tveggja hljóðsam-
banda felst fyrst og fremst í lengri dvöl langa
sérhljóðsins. Sneiðarnar I tvíkvæðu orðunum
benda til kerfisbundinnar styttingar miðað við
samsvarandi sneiðar einkvæðu orðanna.
III. Alyktanir
Hljóðfræðilegar staðreyndir benda til, að það sé
lengd sérhljóða, en ekki samhljóða, er ráði úr-
slitum um lengdargreiningu í íslenzku. Niður-
stöðurnar styðja því framsetningu Sveins Berg-
sveinssonar (1941:83—84), er taldi hinn að-
greinandi þátt vera lengd sérhljóða. Benda ofan-
greindar niðurstöður þannig til þess, m. a., að
tákna beri í hljóðritun ofanskráð tvíkvæð orð
á eftirfarandi hátt: [CVhCV] og [CV:ChV],
þ. e. aðeins lengd sérhljóðs er merkt. Þar eð
dvöl aðblásinna samhljóða er jöfn dvöl fráblás-
inna samhljóða, virðist engin ástæða til að tákna
lengd þeirra í hljóðritun.
Niðurstöðurnar styðja einnig kenningu Lehiste
(1970b) og þá staðhæfingu hennar, að um sé
að ræða tímanlega skipan (organization) máls-
ins á sviðum ofar sviði sneiðarinnar. Niðurstöð-
urnar sýna, að á sviði orðsins (the word level)
helzt afstaðan milli sneiða á kerfisbundinn hátt
í ólíkum hljóðsamböndum. Því má draga þá
ályktun af þessu, að sjálft orðið marki tíma-
skipan einstakra sneiða. Verður það því, á til-
teknu sviði, forskriftareining.
Ohio State University
Columbus, Ohio.
Sara Games.
TILVÍSANIR:
HREINN BENEDIKTSSON.
1963 ”The Non-uniqueness of Phonemic Solutions:
Quantity and Stress in Icelandic”, Phonetica 10:133—■
153.
SVEINN BERGSVEINSSON.
1941 Gmndfragen der isldndischen Satzphonetik
(Copenhagen, Munksgaard).
STEFÁN EINARSSON.
1927 Beitrdge zur Phonetik der isldndischen Sprache
(Oslo, Brpgger).
LEHISTE, I.
1970a Suprasegmentals (Cambridge, Mass.,
The M. I. T. Press).
1970b Temporal Organization of Spoken Language.
Working Papers in Linguistics IV, p. 96—-114
(Columbus, Ohio; Ohio State University, Department
of Linguistics).
Þýð.: Jörgen Pind og Eyvindur Eiríksson.
20