Mímir - 01.04.1973, Síða 24

sem eru umleiknir anda júlíbyltingarinnar og
áhrifum rómantísku stefnunnar, hlaut að verða
hugsað heim til Islands, þar sem allt var drepið
í dróma. Og þeir gerðu sér ljóst, að fyrst og
fremst þurfti að vekja þjóðina til vitundar um
sjálfa sig. Því er það, að Jónas, Brynjólfur
Pétursson, Konráð Gíslason og Tómas Sæmunds-
son ákveða að stofna tímarit það, er fékk heitið
Fjölnir. Þetta er engin tilviljun, því að einmitt
á þessum tíma er blaðaútgáfa að verða mikil-
vægt afl í öllu stjórnmálalífi Evrópu. „Tíma-
ritin eru henmgri enn flestar bækur aðrar, til
að vekja lífið í þjóðunum og halda því vakandi,
og til að ebla frelsi þeirra, heíll og menmn....
Þau eru orðin so ómissandi siðuðum þjóðum, að,
til dæmis að taka, þegar Karl lOdi Frakka-
konúngur tók upp á því að banna nokkrum
þessháttar tímaritum, er honum þótm sér mót-
dræg, að birtast í Parísarborg, liðu ekki þrír
dagar áður öll stræti borgarinnar voru þakin
dauðra manna búkum, og konúngur með allri
sinni ætt keírður úr völdum, og varð að fara
útlægur.''13 segir í fyrsm grein Fjölnis eftir
Tómas Sæmundsson. Tarna hefur íslenzkum
lesendum líklega þótt skrítnar fréttir! Fyrsta
og stærsta krafa hinna ungu og hugsjónaríku
útgefenda verður því óhjákvæmilega krafan um
endurreisn alþingis. — Fjölnir kemur út á árun-
um 1835 — 1847, og segir Sverrir Kristjánsson
sagnfræðingur um viðtökur þessa rits, sem átti
að lyfta þjóðinni úr fávizku sinni, deyfð og
drunga:" ... samtíð sinni var hann hneykslunar-
hella og ekki þokkasæll af alþýðu".14
En það ar einmitt í 1. tbl. 1. árgangs Fjölnis,
sem Jónas kveður sér nú hljóðs að nýju, og þá
svo um munar með kvæðinu Island (Rit, bls.
40—42), sem ég tel hiklaust fyrsta markvissa
pólitíska baráttuljóðið í íslenzkum skáldskap.
Hugmyndin, sem bryddi á í ljóðinu Nótt og
morgunn, er nú fullsköpuð. — I anda róman-
tísku stefnunnar sér skáldið fornöldina í dýrðar-
ljóma, „landið var fagurt og frítt" og „þá riðu
hetjur um hjeröð", en hetjur Jónasar eru ekki
bardagahetjur Islendingasagnanna, heldur þeir,
sem:
Reistu sér byggðir og bú
í blómguðu dalanna skauti;...
og hin „skrautbúnu skip" þeirra:
... flutu með fríðasta lið
færandi varninginn heim.
Þessar hetjur eru fyrirhyggjusamir bændur, sem
hugsa fyrir því að hafa nóg að bíta og brenna.
Þatta er sú efnahagslega hugsjón, sem Jónas
boðar löndum sínum. Og nú spyr skáldið:
Hvað er þá orðið okkar starf
í sex hundruð sumur?
Höfum við gengið til góðs
götuna fram eftir veg?
Hann svarar með samanburði við nútíðina.
Áður:
Hátt á eldhrauni upp,
þar sem enn þá Oxará rennur
ofan í Almannagjá,
alþingi feðranna stóð.
Landið er að vísu enn þá „fagurt og frítt":
En á eldhrauni upp,
þar sem enn þá Oxará rennur
ofan í Almannagjá,
alþing er horfið á braut.
Alþingi er horfið, helgasti staður þjóðarinnar,
Þingvellir, er í niðurníðslu. Þetta er sú mynd,
sem blasir við. Hinu sögulega uppgjöri, sem
hófst í 1. er. á spurningunni:
... hvar er þín fornaldar?frægð,
frelsið og manndáðin bezt?
lýkur með þessari sárbeittu listrænu ögrun:
O, þér unglinga fjöld
og Islands fullorðnu synir!
Svona er feðranna frægð
fallin í gleymsku og dá!
Kvæðið er áskorun, hvatning til íslendinga um
að vakna af 600 ára svefni ófrelsis og dáð-
leysis. Jónas er nú orðið pólitískt hugsjónaskáld
24